Điều điên rồ chỉ có ở Elon Musk: Sắp sáp nhập SpaceX và Tesla tạo ra đế chế 4.000 tỷ USD, đội quân ủng hộ sẵn sàng cùng lên thiên đường hoặc xuống địa ngục

Như tin đã đưa, tuần trước, SpaceX đã thực hiện đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất mọi thời đại. Nhưng, Phố Wall có thể đang kỳ vọng một điều còn lớn hơn từ Elon Musk, giám đốc điều hành của công ty tên lửa này.

Nhiều người hâm mộ và nhà đầu tư của ông kỳ vọng ông sẽ sáp nhập SpaceX với Tesla, hãng sản xuất ô tô điện nơi ông cũng là giám đốc điều hành, qua đó hợp nhất phần lớn các doanh nghiệp của ông thành một tập đoàn công nghệ trị giá khoảng 4.000 tỷ USD, một dạng “Elon Inc”.

Các nhà đầu tư, nhà phân tích và thậm chí một lãnh đạo cấp cao của SpaceX đã bàn luận về lợi ích của một thương vụ như vậy trên mạng xã hội, trong các báo cáo nghiên cứu và trong một cuộc phỏng vấn truyền hình. Hai công ty từ lâu đã chia sẻ lãnh đạo và các nguồn lực khác, đồng thời cùng phát triển những dự án trị giá hàng tỷ USD.

CÓ THỂ LÀM BẤT CỨ ĐIỀU GÌ 

Do Musk kiểm soát SpaceX và là cổ đông lớn nhất của Tesla, về bản chất ông sẽ thực hiện một thương vụ với chính mình. Điều này sẽ đặt ra các vấn đề pháp lý và nhiều khả năng kéo theo những vụ kiện cho rằng ông đã chà đạp lên lợi ích của các cổ đông khác.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia pháp lý, khó có hành động pháp lý nào có thể ngăn được Musk. Luật doanh nghiệp tại Texas, nơi Tesla và SpaceX đặt trụ sở pháp lý, khiến các nhà đầu tư bất mãn rất khó thách thức các quyết định của ban lãnh đạo.

Tesla đã chuyển từ Delaware sang Texas vào năm ngoái, sau khi Musk bày tỏ sự thất vọng với một phán quyết của tòa án Delaware, phán quyết sau đó đã bị đảo ngược, liên quan đến gói thù lao năm 2018 từng góp phần làm phình to khối tài sản của người giàu nhất thế giới. SpaceX cũng chuyển sang bang Lone Star từ Delaware vào năm 2024.

“Về cơ bản, ông ấy đã đi tới điểm mà ông ấy gần như có thể làm bất cứ điều gì mình muốn”, Charles Elson, giám đốc sáng lập Trung tâm Quản trị Doanh nghiệp Weinberg tại Đại học Delaware nói.

Ở Delaware, bất kỳ cổ đông nào cảm thấy bị thiệt hại đều có thể đưa một công ty ra tòa. Còn để nộp đơn kiện tại Texas, cổ đông phải nắm giữ ít nhất 3% cổ phiếu của công ty.

Những cổ đông duy nhất có khả năng tiến gần tới ngưỡng đó là các công ty đầu tư lớn như Vanguard và Fidelity, những tổ chức thường không tham gia vào các vụ kiện kiểu này.

Các cổ đông có thể liên kết với nhau để tạo thành một nhóm nắm 3% cổ phần, nhưng ngay cả điều đó cũng là một rào cản rất lớn. Với giá trị thị trường hiện tại của Tesla ở mức 1.500 tỷ USD, các nhà đầu tư bất đồng sẽ phải cùng nhau sở hữu lượng cổ phiếu trị giá 45 tỷ USD.

“Bạn đang nói tới một lượng cổ phiếu thực sự khổng lồ”, James Spindler, giáo sư luật doanh nghiệp tại Trường Luật Đại học Texa nói. “Đây là một trở ngại khá lớn”.

Tesla và SpaceX không phản hồi các yêu cầu bình luận. Một đại diện hội đồng quản trị Tesla từ chối bình luận. SpaceX cũng không phản hồi yêu cầu bình luận.

NHỮNG E NGẠI

Các chuyên gia dự đoán SpaceX, với tư cách là công ty có giá trị thị trường lớn hơn, sẽ đề xuất hoán đổi cổ phiếu SpaceX lấy cổ phiếu Tesla để thành lập công ty mới.

Hoạt động của tập đoàn hợp nhất có thể bao gồm chế tạo tên lửa, trí tuệ nhân tạo, dịch vụ internet vệ tinh Starlink, sản xuất ô tô điện và xe tải điện, sản xuất pin, thiết bị năng lượng mặt trời và mạng xã hội X. Các sản phẩm đang được phát triển giữa hai công ty bao gồm trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, taxi tự lái và robot hình người.

Theo luật Texas, hai phần ba cổ đông Tesla sẽ phải phê chuẩn thương vụ sáp nhập. Musk hiện đã kiểm soát khoảng 20% quyền biểu quyết. Nhiều cổ đông còn lại có sự ngưỡng mộ sâu sắc dành cho Musk và gần đây đã phê chuẩn một gói thù lao dành cho ông trị giá gần 1.000 tỷ USD, nếu ông đạt được các mục tiêu đầy tham vọng.

Hội đồng quản trị Tesla cũng có lịch sử ủng hộ các ý tưởng của Musk. Hãng xe điện này và SpaceX từ lâu đã có một số gương mặt chung trong hội đồng quản trị, nhiều người trong số đó có quan hệ bạn bè hoặc quan hệ kinh doanh lâu năm với Musk.

Hôm thứ tư tuần này, SpaceX bổ nhiệm Roelof Botha vào hội đồng quản trị. Botha từng làm việc với Musk tại PayPal, và công ty đầu tư mạo hiểm của ông đã rót vốn mạnh vào các doanh nghiệp khác của Musk.

Musk “có một đội cổ vũ sẽ đi theo ông ấy tới cổng địa ngục hay cổng thiên đường, bất cứ nơi nào ông ấy dẫn họ tới”, Elson nói.

Tuy nhiên, nếu các điều khoản của thương vụ mua lại quá có lợi cho SpaceX, cổ đông Tesla có thể phản đối, Eric Talley, giáo sư tại Trường Luật Columbia nói.

“Sẽ có một giới hạn đối với việc ông ấy có thể ép giá cổ đông Tesla thấp đến mức nào trước khi bắt đầu mất sự ủng hộ”, ông Talley nói, khi đề cập tới Musk.

Đáng nói, Gwynne Shotwell, chủ tịch kiêm giám đốc vận hành của SpaceX, không hề dập tắt những đồn đoán về sáp nhập. Việc kết hợp SpaceX và Tesla “có thể khiến cuộc sống của Elon dễ dàng hơn một chút”, bà nói với CNBC tuần trước. “Không nghi ngờ gì nữa, có những sự cộng hưởng giữa Tesla và SpaceX trong tương lai của chúng tôi”.

Các hồ sơ pháp lý của SpaceX thừa nhận khả năng xảy ra sáp nhập, cảnh báo rằng các thương vụ mua lại hoặc hợp tác “có thể đặt ra những thách thức đáng kể, bao gồm việc đồng bộ hoạt động, hệ thống và văn hóa, điều có thể dẫn tới tình trạng kém hiệu quả, chi phí tăng hoặc không đạt được những lợi ích như kỳ vọng”.

Công ty tên lửa này đã có nhiều mối liên hệ khác nhau với Tesla. Hai bên có kế hoạch cùng sản xuất chip AI tại một nhà máy được đề xuất có tên Terafab và phát triển phần mềm AI thông qua một dự án khác có tên Macrohard.

Tesla cũng từng đầu tư vào xAI, công ty AI của Musk, đơn vị đã sáp nhập với SpaceX trong năm nay, đồng thời bán cho công ty tên lửa này lượng pin và xe trị giá hàng trăm triệu USD trong hai năm qua, theo hồ sơ IPO của SpaceX.

“Chúng tôi có kế hoạch tìm hiểu các lĩnh vực hợp tác chiến lược khác với Tesla trong tương lai”, tài liệu này cho biết.

Từ góc nhìn của SpaceX, bất kỳ thương vụ sáp nhập nào cũng chỉ cần sự chấp thuận của một người: Musk. Vị tỷ phú nghìn tỷ USD này nắm hơn 82% quyền biểu quyết cổ đông tại công ty của mình, vì ông sở hữu một loại cổ phiếu đặc biệt cho ông 10 phiếu biểu quyết cho mỗi cổ phiếu, trong khi loại cổ phiếu mà các nhà đầu tư khác sở hữu chỉ có 1 phiếu biểu quyết. Công ty cũng đã ký nhiều thỏa thuận được thiết kế để bảo toàn quyền lực của ông.

Brian Quinn, giáo sư tại Trường Luật Boston College nói rằng vì Musk có tỷ lệ quyền biểu quyết lớn như vậy tại SpaceX, việc mua lại Tesla, công ty không có hai loại cổ phiếu, có thể cho phép ông duy trì quyền kiểm soát biểu quyết đa số đối với công ty hợp nhất.

“Nếu bạn cho rằng điều tiếp theo sẽ xảy ra là SpaceX mua lại Tesla, thì việc có một lớp đệm là rất có giá trị”, ông nói, khi nhắc tới tỷ lệ quyền biểu quyết lớn của Musk tại SpaceX.

Một số nhà quản lý đầu tư sở hữu cổ phiếu Tesla và SpaceX cho rằng sáp nhập đơn giản là điều hợp lý.

Chuyên môn của Tesla trong lĩnh vực bán dẫn và xây dựng trung tâm dữ liệu sẽ ăn khớp với kế hoạch của SpaceX nhằm xây dựng các trung tâm dữ liệu trong không gian, Tasha Keeney, giám đốc phân tích đầu tư và chiến lược tổ chức tại Ark Investment Management nói. Các quỹ của Ark sở hữu cổ phiếu của cả hai công ty.

SpaceX đã giảm chi phí đưa hàng hóa vào không gian, một điều kiện tiên quyết để xây dựng các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo vận hành bằng năng lượng mặt trời. Nếu SpaceX chứng minh được mô hình trung tâm dữ liệu trong không gian, bà Keeney nói, đơn vị AI của công ty sẽ có lợi thế cạnh tranh trước Anthropic, OpenAI và các công ty trí tuệ nhân tạo khác.

Tuy nhiên, bà nói Ark Invest muốn thương vụ sáp nhập diễn ra sau khi Tesla đã trở thành công ty thống trị trong lĩnh vực taxi tự lái. Tesla đang thử nghiệm một số lượng nhỏ taxi kiểu này tại Texas và San Francisco, đồng thời đã bắt đầu sản xuất Cybercab, mẫu xe được thiết kế để vận hành mà không cần tài xế.

“Sẽ tốt cho cổ đông nếu họ được chứng kiến mảng đó cất cánh trước khi sáp nhập”, bà Keeney nói. “Nhưng nhìn chung, chúng tôi cho rằng thương vụ này là hợp lý”.

Các luật sư, chính trị gia và một số cổ đông có thể sẽ cố gắng chặn thương vụ sáp nhập, dù việc này sẽ rất khó.

Cổ đông có thể cáo buộc gian lận tại tòa án liên bang nếu họ chứng minh được rằng Musk, hoặc hội đồng quản trị Tesla hay SpaceX, đã che giấu thông tin trước các cuộc bỏ phiếu cổ đông. Nhưng theo các chuyên gia, một vụ kiện như vậy có thể chỉ thành công nếu công ty sau sáp nhập thất bại và cổ đông mất tiền.

“Miễn là ông ấy tiếp tục vận hành doanh nghiệp tốt và giá cổ phiếu tiếp tục tăng, đó là một rào cản khá lớn đối với việc khởi kiện gian lận chứng khoán”, ông Spindler của Đại học Texas nói.

Về lý thuyết, các cơ quan quản lý liên bang có thể tìm cách chặn thương vụ sáp nhập trên cơ sở chống độc quyền, vì cả hai công ty đều hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Các cơ quan quản lý cũng có thể phản đối vì lý do an ninh quốc gia. “Rất khó bỏ qua các hàm ý an ninh quốc gia đối với một thương vụ liên quan tới hai công ty quan trọng kết hợp AI, robot, truyền thông và không gian”, ông Talley nói.

Tuy nhiên, ông Talley nói thêm rằng các cơ quan quản lý Mỹ khó có khả năng phản đối khi Tổng thống Trump còn tại nhiệm. Musk đã quyên góp hàng trăm triệu USD cho các ứng viên Đảng Cộng hòa, trong đó có ông Trump, và chính quyền này đã không thách thức một số thương vụ lớn khác.

Các quan chức châu Âu cũng có thể tìm cách đưa ra phản đối chống độc quyền đối với thương vụ, như họ từng làm với Google, Meta và Apple. Nhưng có thể sẽ rất khó chứng minh rằng SpaceX và Tesla sau khi hợp nhất sẽ thống trị bất kỳ ngành nào.

Có lẽ trở ngại lớn nhất đối với thương vụ sáp nhập sẽ là giá cổ phiếu lao dốc.

“Khi thị trường đang trong giai đoạn tăng giá, mọi người đều khá vui vẻ vì ai cũng kiếm được tiền”, ông Elson, chuyên gia quản trị doanh nghiệp tại Delaware nói.

Phương Linh