Điều đáng sợ ở Virus Hanta: Gây sốt xuất huyết, suy thận chỉ sau vài ngày

Sốt xuất huyết do virus Hanta có nguy hiểm không?

Theo TS.BS Lê Xuân Luật, Khoa Nội tổng hợp, BVĐK Tâm Anh, sốt xuất huyết do virus Hanta rất nguy hiểm. Các chủng virus thuộc chi Hantavirus, họ Bunyaviridae nhắm trực tiếp vào hệ thống nội mô mạch máu và tế bào biểu mô thận gây rối loạn đông máu, tụt huyết áp, xuất huyết và suy thận cấp với mức độ từ nhẹ đến nặng. Khác với sốt xuất huyết Dengue (lây qua muỗi vằn) chủ yếu gây hạ tiểu cầu và thoát huyết tương.

Mức độ nguy hiểm của HFRS phụ thuộc vào chủng virus gây bệnh. Theo CDC Hoa Kỳ, tỷ lệ tử vong của sốt xuất huyết kèm hội chứng thận dao động từ dưới 1% đến khoảng 15%. Trong đó, các chủng như Hantaan virus hoặc Dobrava belgrade virus có thể gây bệnh nặng với nguy cơ sốc và suy đa cơ quan cao hơn. Riêng chủng Puumala virus chủ yếu gây bệnh ở mức độ nhẹ đến trung bình, ít nguy cơ so với khác chủng khác.

Ngoài ra, WHO cũng cảnh báo một số thể bệnh do virus Hanta có thể diễn tiến rất nhanh và nguy hiểm. Các triệu chứng ban đầu thường giống cúm hoặc sốt virus thông thường như sốt cao, đau đầu, đau cơ, buồn nôn nên dễ bị nhầm lẫn, làm chậm thời gian chẩn đoán và điều trị.

• Hantavirus gây rối loạn chức năng tế bào nội mô, làm tăng tính thấm thành mạch: Hantavirus có khả năng xâm nhập và gây tổn thương các tế bào nội mô lót bên trong thành mạch máu. Khi lớp nội mô bị phá vỡ, dịch và protein trong máu thoát ra ngoài lòng mạch gây phù nề, tụt huyết áp và xuất huyết. Đây được xem là cơ chế trung tâm gây nên các biểu hiện nặng của HFRS.
• Rối loạn đông máu: Virus Hanta có thể kích hoạt phản ứng viêm và làm rối loạn cơ chế đông máu – cầm máu. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng giảm tiểu cầu, chấm xuất huyết dưới da hoặc chảy máu nhiều ở nhiều cơ quan.
• Ảnh hưởng trực tiếp lên thận: Thận là một trong những cơ quan chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất trong HFRS. Virus cùng phản ứng miễn dịch quá mức có thể gây viêm và phù nề mô thận, làm giảm khả năng lọc máu và đào thải chất độc.
• Tổn thương vi mạch thận: Các mao mạch nhỏ trong cầu thận có thể bị tổn thương do phản ứng viêm và tình trạng tăng tính thấm thành mạch. Điều này khiến protein và hồng cầu rò rỉ vào nước tiểu, đồng thời làm suy giảm chức năng lọc của thận.
• Giảm thể tích tuần hoàn: Khi dịch thoát khỏi lòng mạch quá nhiều, thể tích máu lưu thông trong cơ thể giảm xuống. Tình trạng này làm giảm lượng máu đến thận, khiến thận bị thiếu oxy và tăng nguy cơ suy thận cấp.
• Tăng tính thấm thành mạch máu: Đặc trưng quan trọng của bệnh do hantavirus là hiện tượng tăng tính thấm thành mạch. Đây là cơ chế chính gây tụt huyết áp, phù nề cô đặc máu và tổn thương đa cơ quan ở người bệnh nặng.

Virus Dobrava Belgrade - biến chủng nguy hiểm gây tử vong cao nhất

TS.BS Luật nhấn mạnh, virus Dobrava Belgrade là một trong những chủng Hantavirus nguy hiểm tại Châu Âu, có thể gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận với tỷ lệ tử vong cao hơn nhiều chủng Hantavirus khác.

Sau khi xâm nhập cơ thể, virus nhân lên trong tế bào nội mô mạch máu rồi kích hoạt phản ứng miễn dịch quá mức, gây dễ thấm thành mạch, rò rỉ dịch, dẫn đến tụt huyết áp, giảm thể tích tuần hoàn, xuất huyết và tổn thương đa cơ quan, đặc biệt là thận.

Mức độ nặng của bệnh phụ thuộc vào dòng virus gây nhiễm. Trong đó, chủng DOBV Af có độc lực mạnh nhất, có thể gây hội chứng sốt xuất huyết nặng với tỷ lệ tử vong khoảng 8-12%.

Virus Dobrava Belgrade lưu hành chủ yếu ở các loài gặm nhấm hoang dã, dễ lây sang người khi hít phải khí dung chứa virus từ chất thải của động vật nhiễm bệnh. Ổ chứa tự nhiên của virus Dobrava là loài chuột thuộc chi Apodemus. Trong đó, loài chuột Apodemus flavicollis được xem là vật chủ nguyên thủy của chủng DOBV Af, dòng virus có độc lực mạnh, liên quan đến nhiều ca sốt xuất huyết nặng tại Đông Nam Châu Âu. Ngoài ra, các dòng DOBV Aa và DOBV Ap lần lượt liên quan đến loài Apodemus agrarius và Apodemus ponticus.

Dấu hiệu của bệnh sốt xuất huyết do virus Hanta

Dấu hiệu của sốt xuất huyết do virus Hanta thường không xuất hiện ngay lập tức mà khởi phát sau khoảng 1 đến 2 tuần tiếp xúc với nguồn bệnh (có thể kéo dài đến 8 tuần). Các triệu chứng tiến triển qua từng giai đoạn rõ rệt, phản ánh sự tấn công của virus vào hệ tuần hoàn và thận.

Pha sốt

Đây là giai đoạn khởi phát thường kéo dài 3-7 ngày. Người bệnh thường sốt cao đột ngột kèm rét run, nhức đầu, đau lưng, buồn nôn và đau bụng, đỏ mặt hoặc đỏ kết mạc. Dấu hiệu đỏ bừng mặt, cổ và ngực (trông giống như bị cháy nắng). Đây là kết quả của việc giãn các mao mạch nhỏ dưới da. Các triệu chứng ban đầu khá giống cúm hoặc sốt virus thông thường nên dễ bị nhầm lẫn.

Hạ huyết áp

Xảy ra ngay sau pha sốt, thường kéo dài 1-3 ngày, tụt huyết áp xảy ra ở khoảng 11% đến 40% số bệnh nhân bị sốt, kèm theo sốc ở khoảng một phần ba số bệnh nhân. Do hiện tượng thoát huyết tương qua thành mạch thể tích máu lưu thông sụt giảm khiến huyết áp tụt nhanh. Bệnh nhân mệt mỏi cực độ, lờ đờ, có thể xuất hiện tình trạng buồn nôn và nôn. Một số trường hợp có thể diễn tiến thành sốc nặng nếu không được điều trị kịp thời.

Thiếu niệu

Giai đoạn này kéo dài 2-6 ngày. Đây là dấu hiệu trực tiếp của tình trạng suy thận cấp. Lượng nước tiểu giảm xuống dưới 400ml/ngày hoặc thậm chí không có nước tiểu (thiểu niệu hoặc vô niệu). Hiện tượng phù nề do thận không thể lọc nước, dịch tích tụ gây phù mặt, phù chân hoặc nghiêm trọng hơn là phù phổi cấp.

Đa niệu

Sau giai đoạn thiểu niệu, người bệnh có thể bước sang pha đa niệu với lượng nước tiểu tăng nhiều bất thường. Giai đoạn này có thể kéo dài vài ngày đến vài tuần và làm tăng nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải nếu không được theo dõi sát. Sau pha thiểu niệu, người bệnh có thể bước sang pha đa niệu, lượng nước tiểu tăng nhiều, làm tăng nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải, có thể gây ngưng tim nếu không được theo dõi sát.

Hồi phục

Nếu được điều trị và hỗ trợ kịp thời, người bệnh sẽ bước vào giai đoạn hồi phục sau pha đa niệu. chức năng thận và huyết áp của người bệnh thường cải thiện dần trong giai đoạn này, tuy nhiên quá trình hồi phục hoàn toàn có thể kéo dài nhiều tuần đến vài tháng tùy mức độ tổn thương trước đó.

Một số trường hợp nặng cần tiếp tục theo dõi chức năng thận, điện giải và huyết áp sau xuất viện để phát hiện sớm biến chứng kéo dài hoặc suy giảm chức năng thận tồn lưu.

Theo thông tin cập nhật từ Bộ Y tế Việt Nam, tính đến ngày 9/5/2026, Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh do virus Hanta trên người, Tuy nhiên, cơ quan y tế vẫn đưa ra khuyến cáo người dân không nên chủ quan vi virus hanta có thể gây bệnh nặng, thậm chí tử vong, đặc biệt trong bối cảnh chuột và các loài gặm nhấm vẫn phổ biến tại nhiều khu vực sinh sống.

Dù chưa ghi nhận ca mắc tại Việt Nam, nguy cơ vẫn hiện hữu do điều kiện khí hậu nhiệt đới, môi trường có nhiều chuột tiếp xúc với nguồn lây trong kho thực phẩm, khu vực chăn nuôi hoặc vệ sinh kém. Vì vậy, ngành y tế khuyến cáo người dân nên chủ động kiểm soát chuột, vệ sinh môi trường sống và sử dụng các phương tiện bảo hộ khi dọn dẹp những nơi có dấu vết của chuột.

Nguyễn Phượng