Đến năm 2050 sẽ có 2,1 tỷ người cao tuổi, AI đang chuẩn bị cho cuộc khủng hoảng này như thế nào?
Không phải bác sĩ hay con cháu, chính AI mới đang là công nghệ giúp các ông cụ, bà cụ phát hiện sớm nguy cơ sức khỏe mỗi sáng.
Mỗi sáng, cụ Nguyễn Thị Na 80 tuổi, ở phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ, đều bắt đầu ngày mới bằng việc kiểm tra sức khỏe. Chiếc máy đo huyết áp điện tử cụ sử dụng không chỉ hiển thị các chỉ số như trước đây mà còn có khả năng phân tích kết quả đo, cảnh báo khi huyết áp tăng bất thường và lưu lại dữ liệu để theo dõi trong thời gian dài.
Nếu phát hiện những dấu hiệu đáng lo ngại, hệ thống sẽ khuyến nghị người dùng liên hệ với bác sĩ hoặc người thân.
Cụ Na chia sẻ rằng: “Ngày trước mỗi lần thấy người hơi mệt hay huyết áp lên xuống thất thường là tôi lại phải gọi điện hỏi con. Nhiều khi các con đang đi làm, mình cũng ngại làm phiền”.
Điều khiến cụ cảm thấy tiện lợi nhất là khả năng theo dõi sức khoẻ chủ động ngay tại nhà mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào sự hỗ trợ của người thân.
Cụ vui vẻ chia sẻ, “Từ khi có chiếc máy này, tôi có thể kiểm tra bất cứ lúc nào. Máy còn giải thích các chỉ số và nhắc khi cần theo dõi thêm nên tôi yên tâm hơn rất nhiều”.
Hình ảnh cụ Na mỗi sáng đều kiểm tra sức khỏe bằng việc đo huyết áp
Không chỉ giúp cụ Na chủ động theo dõi sức khỏe, thiết bị còn hỗ trợ lưu trữ dữ liệu theo thời gian, giúp cụ dễ dàng chia sẻ kết quả với bác sĩ trong những lần tái khám định kỳ. Thay vì phải ghi chép thủ công hay chờ con cháu về nhà hỗ trợ, cụ có thể tự nắm bắt tình trạng sức khỏe của mình ngay tại nhà chỉ với vài thao tác đơn giản.
Có lẽ, câu chuyện thực tế của cụ Na đang chứng minh sự xuất hiện ngày càng nhiều khi các công nghệ trí tuệ nhân tạo được ứng dụng vào lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ và hỗ trợ người cao tuổi trong cuộc sống hàng ngày.
Đây không còn là những kịch bản mang tính thử nghiệm mà đang dần trở thành một phần của thực tiễn chăm sóc hiện đại.
Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ngày càng được quan tâm, trí tuệ nhân tạo (AI) đang từng bước trở thành một phần của hệ sinh thái này.
Thay vì chỉ xuất hiện trong các ứng dụng hay trợ lý ảo, AI ngày càng được tích hợp trực tiếp vào những thiết bị quen thuộc như máy đo huyết áp, đồng hồ thông minh, máy trợ thính, thiết bị theo dõi giấc ngủ hay hệ thống cảnh báo té ngã trong gia đình.
Theo Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), đến năm 2050, thế giới sẽ có khoảng 2,1 tỷ người từ 60 tuổi trở lên, chiếm hơn 20% tổng dân số toàn cầu. Hiện nay, cứ mỗi 8 người thì có một người ở độ tuổi trên 60. Sự thay đổi nhân khẩu học này đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống y tế và chăm sóc dài hạn của nhiều quốc gia.
Tại Việt Nam, quá trình già hóa dân số cũng diễn ra với tốc độ nhanh hàng đầu khu vực châu Á. Năm 2011, nước ta chính thức bước vào giai đoạn già hoá, dự báo đến năm 2036 sẽ chuyển sang giai đoạn dân số “già”, tức tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên chiếm khoảng 20% tổng dân số.
Điều đó đồng nghĩa với việc nhu cầu chăm sóc sức khỏe dài hạn, quản lý bệnh mạn tính và hỗ trợ đời sống tinh thần cho người cao tuổi sẽ ngày càng trở thành một bài toán xã hội lớn.
Từ “chữa bệnh” sang “theo dõi sức khỏe 24/7”
Trong nhiều thập kỷ, chăm sóc sức khỏe chủ yếu diễn ra khi người bệnh xuất hiện triệu chứng và tìm đến cơ sở y tế. Tuy nhiên, AI đang góp phần thay đổi cách tiếp cận đó.
Ngày nay, nhiều thiết bị y tế cá nhân đã được tích hợp các thuật toán thông minh để hỗ trợ theo dõi sức khỏe liên tục. Máy đo huyết áp có thể ghi nhớ lịch sử đo trong nhiều tháng, phát hiện xu hướng tăng hoặc giảm bất thường của huyết áp. Đồng hồ thông minh có khả năng theo dõi nhịp tim, nồng độ oxy trong máu, chất lượng giấc ngủ và cảnh báo khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Dân số từ 60 tuổi trở lên trên toàn cầu dự kiến tăng lên 2,1 tỷ người vào năm 2050, tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế và chăm sóc dài hạn.
AI đóng vai trò phân tích lượng dữ liệu được thu thập mỗi ngày để nhận diện những thay đổi mà người dùng khó nhận ra. Thay vì chỉ nhìn vào một lần đo đơn lẻ, hệ thống có thể đánh giá xu hướng sức khỏe trong thời gian dài và đưa ra cảnh báo sớm.
Nếu trước đây một cơn rối loạn nhịp tim chỉ được phát hiện khi người bệnh đến bệnh viện, thì hiện nay một số thiết bị đeo thông minh đã có thể ghi nhận những dấu hiệu bất thường ngay trong sinh hoạt hằng ngày và khuyến nghị người dùng đi kiểm tra chuyên sâu.
Không chỉ vậy, AI còn được ứng dụng trong các hệ thống giám sát an toàn dành cho người cao tuổi. Một số cảm biến thông minh có thể phát hiện té ngã trong nhà và tự động gửi cảnh báo đến người thân hoặc nhân viên y tế.
Điều này mở ra triển vọng mới trong việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, thời điểm các biện pháp can thiệp thường đạt hiệu quả cao hơn.
AI không chỉ theo dõi sức khỏe, mà còn chống lại sự cô đơn
Một trong những thách thức lớn nhất của tuổi già không phải lúc nào cũng là bệnh tật. Đó còn là sự cô đơn.
Khi con cái trưởng thành, gia đình thu nhỏ lại và các mối quan hệ xã hội dần thưa vắng, nhiều người cao tuổi phải đối mặt với cảm giác bị “tách” khỏi cộng đồng.
Chính tại điểm giao giữa công nghệ và nhu cầu tinh thần này, AI đang tìm thấy vai trò mới.
Thay vì những chatbot phức tạp, nhiều ứng dụng thực tế hơn đang xuất hiện trong đời sống hằng ngày. Các thiết bị loa thông minh có thể đọc tin tức, phát nhạc, kể chuyện, nhắc lịch sinh hoạt hoặc hỗ trợ gọi điện cho người thân bằng giọng nói. Với người cao tuổi gặp khó khăn trong việc sử dụng điện thoại thông minh, những tính năng đơn giản này giúp việc kết nối trở nên dễ dàng hơn.
Tất nhiên, AI không thể thay thế hoàn toàn tình cảm gia đình hay các mối quan hệ giữa người với người. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, công nghệ có thể giúp lấp đầy những khoảng trống tạm thời, đặc biệt đối với những người cao tuổi sống một mình.
Việc duy trì kết nối xã hội luôn là yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng sống và giảm nguy cơ suy giảm chức năng nhận thức ở người lớn tuổi. WHO cũng xem việc tạo ra môi trường hỗ trợ người cao tuổi duy trì khả năng tham gia xã hội là một trong những mục tiêu trọng tâm của Thập kỷ Già hóa Khỏe mạnh giai đoạn 2021–2030.
Những giới hạn của AI
Dù đầy hứa hẹn, AI không phải là “thuốc tiên” cho bài toán già hóa dân số.
Khoảng cách số vẫn là rào cản đáng kể. Nhiều người cao tuổi gặp khó khăn khi tiếp cận điện thoại thông minh hoặc các thiết bị công nghệ mới. Những thay đổi về thị lực, trí nhớ và khả năng vận động khiến việc sử dụng công nghệ đôi khi trở thành thách thức.
Thiết bị đeo thông minh ngày càng được tích hợp các thuật toán AI giúp theo dõi nhịp tim, giấc ngủ và phát hiện sớm một số dấu hiệu bất thường về sức khỏe.
Bên cạnh đó, những thiết bị có giao diện phức tạp hoặc quá nhiều chức năng có thể khiến người dùng nản lòng và từ bỏ.
Đồng thời còn xuất hiện các câu hỏi về quyền riêng tư dữ liệu, tính chính xác của thuật toán và nguy cơ phụ thuộc quá mức vào công nghệ.
Có thể nói rằng, AI có thể hỗ trợ bác sĩ, điều dưỡng và gia đình, nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn sự quan tâm, chăm sóc và thấu hiểu của con người.
WHO nhận định rằng quá trình già hóa dân số là một trong những biến đổi xã hội lớn nhất của thế kỷ XXI. Để thích ứng với sự thay đổi này, các quốc gia cần xây dựng những hệ sinh thái hỗ trợ người cao tuổi sống khỏe mạnh, độc lập và có phẩm giá lâu hơn.
Trong bức tranh đó, AI nhiều khả năng sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng.
Có thể trong tương lai không xa, những thiết bị quen thuộc trong gia đình như máy đo huyết áp, đồng hồ đeo tay, cảm biến trong nhà hay thiết bị hỗ trợ vận động sẽ trở nên thông minh hơn, có khả năng theo dõi sức khỏe liên tục và đưa ra cảnh báo sớm khi phát hiện nguy cơ.
Nhưng giá trị lớn nhất của AI có lẽ không nằm ở những thuật toán phức tạp hay các mô hình dữ liệu khổng lồ.
Giá trị ấy nằm ở khả năng giúp con người sống độc lập hơn, an toàn hơn và bớt phụ thuộc hơn khi bước vào những năm tháng cuối đời.
Bởi suy cho cùng, mục tiêu cuối cùng của công nghệ không phải là tạo ra những cỗ máy thông minh hơn con người, mà là giúp con người có một cuộc sống tốt đẹp hơn ở mọi độ tuổi./