Đấu giá đất "nóng bỏng tay" rồi bỏ cọc: Đề xuất áp dụng giá trần, giá sàn để ngăn chặn đầu cơ
Trước thực trạng đấu giá quyền sử dụng đất còn nhiều bất cập, chuyên gia đề xuất loạt giải pháp nhằm ngăn đầu cơ, trong đó đắc biệt là áp giá trần cho các cuộc đấu giá.
Thời gian qua, nhiều phiên đấu giá đất liên tục ghi nhận mức giá trúng cao kỷ lục. Theo đó, huyện Quốc Oai (TP Hà Nội) tổ chức đấu giá 35 thửa đất tại xã Ngọc Mỹ với thửa có giá trúng cao nhất là 119,3 triệu đồng/m2.
Hay UBND huyện Sóc Sơn (TP Hà Nội) cũng đấu giá quyền sử dụng 33 lô đất tại thôn Thạch Lỗi (xã Thanh Xuân). Lô đất có giá trúng cao nhất là 120,6 triệu đồng/m2, tổng giá trị lô đất gần 13,1 tỉ đồng.
Nhiều tỉnh thành khác cũng ghi nhận mức giá trúng đấu giá cao kỷ lục. UBND xã Dân Tiến (huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên) tổ chức đấu giá quyền sử dụng 41 lô đất. Kết quả, lô đất có giá trúng cao nhất đạt hơn 158 triệu đồng/m2. Tại huyện Tiền Hải (tỉnh Thái Bình), 23 lô đất được mang ra đấu giá có giá trúng cao nhất lên tới gần 153 triệu đồng/m2. Tổng giá trị của lô đất này là 23 tỉ đồng.
Tháng 8/2024, phiên đấu giá 68 thửa đất tại khu Ngõ Ba, thôn Thanh Thần, xã Thanh Cao, huyện Thanh Oai, Hà Nội thu hút sự quan tâm lớn khi giá trúng cao nhất lên tới 100,5 triệu đồng/m2, gấp khoảng 8 lần giá khởi điểm.
Nhưng kết quả sau phiên đấu giá lại cho thấy khoảng cách giữa giá trúng và khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính. Theo thông tin công bố vào tháng 9/2024, 13/68 thửa đất hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Những lô có giá trúng từ 80 triệu đồng/m2 trở lên đều không được người trúng nộp tiền theo quy định.
Theo các chuyên gia, tình trạng thổi giá đất qua đấu giá không phải mới. Một phiên trúng giá cao dễ bị biến thành “mốc” để nâng giá rao bán đất xung quanh, dù giao dịch thật chưa hoàn tất. Đây cũng là lý do cơ quan quản lý đang tìm giải pháp kiềm chế môi giới thổi giá, tạo sốt đất ảo.
Theo TS Cấn Văn Lực - Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, những cuộc đấu giá đất với giá trả lên quá cao rồi bỏ cọc khiến giá đất bị đẩy lên bất hợp lý. Điều này vô tình sẽ làm tăng chi phí phát triển dự án, khiến giá nhà tăng cao.
"Đất đai có thể chiếm khoảng 30-40% giá thành nhà ở tùy loại hình và vị trí. Khi chi phí đất tăng, doanh nghiệp khó giảm giá bán, thậm chí phải điều chỉnh hoặc dừng kế hoạch đầu tư nếu hiệu quả tài chính không còn bảo đảm. Cuối cùng, người mua nhà, đặc biệt là người trẻ và nhóm thu nhập trung bình, thấp, phải gánh áp lực chi phí", ông Lực khẳng định.
Để giải quyết tình trạng này, ông Lực cho rằng có phải cần áp dụng đồng bộ nhiều quy định để triệt tiêu tình trạng bỏ giá cao rồi bỏ cọc như: Tăng tiền cọc, áp dụng các chính sách thuế. Thậm chí, ông Lực cho rằng cần phải nghiên cứu phương án áp dụng mức giá trần trong đấu giá sao cho phù hợp.
"Để tránh việc đấu giá đất cao rồi bỏ cọc cần xác định giá khởi điểm phù hợp và tăng tỷ lệ tiền đặt cọc. Các quy định hiện hành hiện đã đẩy giá cọc lên đến 50% giá khởi điểm nhưng cần nhất quán thực hiện, để lọc bớt người tham gia không có năng lực tài chính thật.
Cùng với đó, cần kiểm soát chặt chẽ mục đích sử dụng đất, năng lực tài chính và nguồn tiền của người tham gia. Đặt ra thời hạn bắt buộc phải xây dựng nhà ở/đưa đất vào sử dụng để triệt tiêu tình trạng găm đất, bỏ hoang chờ thổi giá, gây lãng phí. Đặc biệt cần áp dụng chính sách thuế, phí cao nếu người trúng đấu giá chuyển nhượng lại ngay trong thời gian ngắn với mục đích lướt sóng kiếm lời", ông Lực khẳng định.
Ông Lực cũng lưu ý, việc quy định giá trần cũng cần phải đặc biệt lưu ý mức giá trần thế nào là hợp lý. Bởi, chúng ta có thể khó chọn được chủ đầu tư đủ năng lực khi chủ đầu tư khác trúng chỉ vì đưa ra mức giá dưới "giá trần" thay vì năng lực tốt".
Liên quan đến đề xuất áp giá trần trong đấu giá đất, trước đó trong phiên thảo luận tại tổ về Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) ngày 19/10, Chánh án tòa án nhân dân tối cao, ĐBQH Nguyễn Văn Quảng (Lâm Đồng) đề nghị bổ sung mức giá tối đa, tức là điểm dừng của cuộc đấu giá đối với một số tài sản đặc biệt như quyền sử dụng đất, tài sản công, bất động sản, không lấy theo mức giá cao nhất, tránh đẩy giá lên cao.
“Nếu không có điểm dừng mà cứ đẩy giá lên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động sản xuất và đầu tư khác, không chỉ đơn thuần là câu chuyện tăng thu ngân sách cho một địa phương”, đại biểu Nguyễn Văn Quảng lo ngại.
Bên cạnh đó, với Điều 23, dự thảo luật quy định, quy chế cuộc đấu giá do tổ chức hành nghề đấu giá ban hành, áp dụng cho từng cuộc đấu giá trước ngày niêm yết việc đấu giá tài sản.
Đại biểu Nguyễn Văn Quảng đặt câu hỏi, quy chế của một cuộc đấu giá tại sao lại giao cho tổ chức hành nghề đấu giá xây dựng? Trong khi đó, Điều 44 của luật cũ quy định rất cụ thể về các nội dung của quy chế cuộc đấu giá, tức là phải đưa vào luật để kiểm soát, không thể có tài sản lại giao hết cho tổ chức hành nghề tự quy định quy chế.