Chỉ còn 18 tháng trước khi AI “thay thế” dân văn phòng? Cảnh báo gây sốc từ lãnh đạo Microsoft làm dậy sóng giới công nghệ

Trong nhiều thập kỷ, những công việc văn phòng từng được xem là biểu tượng của sự ổn định và thành công. Các tấm bằng MBA, luật hay kế toán là con đường phổ biến để bước vào tầng lớp trung lưu và xây dựng sự nghiệp dài hạn. Nhưng sự phát triển quá nhanh của trí tuệ nhân tạo đang khiến niềm tin đó lung lay mạnh mẽ.

Trong cuộc phỏng vấn với Financial Times hồi đầu năm nay, CEO Microsoft AI Mustafa Suleyman đưa ra dự đoán gây tranh cãi rằng chỉ trong khoảng 12 đến 18 tháng tới, phần lớn các công việc văn phòng có thể bị AI tự động hóa ở mức hiệu suất ngang bằng con người.

Theo Suleyman, nhiều công việc liên quan tới “ngồi trước máy tính” sẽ sớm bị thay đổi sâu sắc, từ kế toán, pháp lý cho tới tiếp thị và quản lý dự án. Tuyên bố này ngay lập tức làm dấy lên cuộc tranh luận lớn về tương lai lao động tri thức trong kỷ nguyên AI.

Hàng loạt CEO công nghệ cảnh báo AI sẽ tạo ra cú sốc lao động chưa từng có

Mustafa Suleyman cho rằng AI đang tiến nhanh hơn nhiều so với dự đoán của phần lớn xã hội. Ông tin các mô hình trí tuệ nhân tạo sẽ sớm có khả năng thực hiện “hầu hết, nếu không phải tất cả, các nhiệm vụ chuyên nghiệp đạt hiệu suất ngang tầm con người”.

Điều đáng chú ý là Suleyman không chỉ nói về những công việc lặp lại đơn giản. Theo ông, ngay cả những lĩnh vực từng được xem là yêu cầu trình độ chuyên môn cao như luật, kế toán hay quản lý dự án cũng sẽ chịu ảnh hưởng mạnh từ AI.

Lý do nằm ở tốc độ phát triển theo cấp số nhân của sức mạnh tính toán. Suleyman cho rằng khi năng lực xử lý tiếp tục tăng mạnh, AI sẽ nhanh chóng vượt qua phần lớn lập trình viên con người ở khả năng viết mã và xử lý tác vụ chuyên môn. Không chỉ riêng Microsoft AI đưa ra cảnh báo. Từ đầu năm 2025, ngày càng nhiều lãnh đạo công nghệ bắt đầu nói công khai về nguy cơ AI thay thế lao động văn phòng trên diện rộng.

CEO Anthropic Dario Amodei từng dự đoán AI có thể xóa sổ một nửa số việc làm văn phòng cấp thấp. CEO Ford Jim Farley cũng cho rằng AI sẽ cắt giảm tới một nửa lượng việc làm văn phòng tại Mỹ. Trong khi đó, Elon Musk phát biểu tại Diễn đàn Davos hồi tháng 1 rằng AGI, trí tuệ nhân tạo tổng quát có khả năng ngang hoặc vượt con người, hoàn toàn có thể xuất hiện ngay trong năm nay.

Những cảnh báo liên tiếp khiến nhiều người liên tưởng tới giai đoạn trước đại dịch Covid-19, khi các tín hiệu ban đầu từng bị xem nhẹ trước khi khủng hoảng thực sự bùng nổ. Nhà nghiên cứu AI Matt Shumer thậm chí so sánh thời điểm hiện tại với tháng 2/2020, nhưng cho rằng tác động của AI có thể còn lớn hơn nhiều.

Trên tờ The Atlantic, nhà báo Josh Tyrangiel mô tả bầu không khí hiện nay giống như “nhìn thấy vây cá mập nhô lên khỏi mặt nước”. Điều đó ám chỉ rằng nền kinh tế Mỹ chưa chuẩn bị cho cú sốc AI sắp tới.

Điều khiến giới chuyên gia lo lắng hơn là ngay cả những người tạo ra AI cũng bắt đầu bày tỏ sự bất an về công nghệ này. Cả Suleyman và CEO OpenAI Sam Altman đều từng nhắc tới cảm giác buồn bã khi chứng kiến những kỹ năng và công trình cả đời có nguy cơ nhanh chóng trở nên lỗi thời vì AI. Không chỉ giới công nghệ, thị trường tài chính cũng đang phản ứng mạnh trước viễn cảnh tự động hóa quy mô lớn.

Tháng 2 vừa qua, cổ phiếu phần mềm trải qua đợt bán tháo lớn mà giới phân tích gọi là “thảm họa SaaS”, sau khi Anthropic và OpenAI công bố các hệ thống AI tác nhân dành cho doanh nghiệp. Các hệ thống này có khả năng thực hiện nhiều chức năng vốn là cốt lõi của ngành phần mềm dịch vụ, làm dấy lên lo ngại rằng AI có thể phá vỡ mô hình SaaS truyền thống.

Trong bối cảnh đó, Suleyman khẳng định mục tiêu quan trọng nhất của ông tại Microsoft là xây dựng “siêu trí tuệ”. Ông muốn Microsoft giảm phụ thuộc vào OpenAI và phát triển các mô hình AI nền tảng riêng.

Theo Suleyman, tương lai sẽ cho phép các tổ chức tự thiết kế AI phù hợp với nhu cầu của mình, dễ dàng như cách con người hiện nay tạo podcast hay viết blog. Suleyman nhấn mạnh khi nói về tham vọng AI của Microsoft: “Đây là công nghệ quan trọng nhất của thời đại chúng ta”.

AI vẫn chưa tạo ra làn sóng sa thải hàng loạt, nhưng những dấu hiệu đầu tiên đã xuất hiện

Dù các CEO liên tục đưa ra cảnh báo mạnh mẽ, thực tế hiện nay cho thấy AI vẫn chưa gây ra cuộc “đại thay thế” lao động văn phòng như nhiều người lo ngại.

Một báo cáo của Thomson Reuters năm 2025 cho thấy luật sư, kế toán và kiểm toán viên mới chủ yếu sử dụng AI cho các nhiệm vụ cụ thể như rà soát tài liệu hoặc phân tích thông thường. Công nghệ này giúp cải thiện năng suất ở mức nhỏ nhưng chưa đủ để thay thế nhân sự quy mô lớn.

Trong một số trường hợp, AI thậm chí còn làm giảm hiệu quả làm việc. Nghiên cứu gần đây của tổ chức phi lợi nhuận METR về các nhà phát triển phần mềm cho thấy AI khiến công việc của người lao động mất thêm khoảng 20% thời gian thay vì giúp tăng tốc như kỳ vọng.

Kết quả này phản ánh thực tế rằng AI vẫn còn nhiều hạn chế khi triển khai trong môi trường làm việc thực tế. Dù chatbot có thể tạo văn bản, viết mã hoặc phân tích dữ liệu nhanh chóng, việc tích hợp vào quy trình doanh nghiệp vẫn gặp nhiều vấn đề liên quan đến độ chính xác, kiểm soát chất lượng và khả năng phối hợp.

Tác động kinh tế của AI hiện cũng chủ yếu tập trung trong lĩnh vực công nghệ. Theo nghiên cứu của kinh tế trưởng Torsten Slok tại Apollo Global Management, biên lợi nhuận của các công ty công nghệ lớn tăng hơn 20% trong quý IV/2025, nhưng chỉ số Bloomberg 500 gần như không thay đổi.

Slok cho biết giới đầu tư vẫn chưa tin AI có thể tạo ra tăng trưởng lợi nhuận lớn ngoài lĩnh vực công nghệ. Điều đó cho thấy phần lớn nền kinh tế thực vẫn chưa chứng kiến sự thay đổi mạnh như những gì các CEO công nghệ dự báo. Tuy nhiên, những tín hiệu đầu tiên về việc AI ảnh hưởng tới việc làm đã bắt đầu xuất hiện.

Theo công ty tư vấn việc làm Challenger, Gray & Christmas, khoảng 49.135 việc làm đã bị cắt giảm trong năm nay có liên quan tới AI. Microsoft cũng từng sa thải 15.000 nhân viên trong năm ngoái, dù công ty không trực tiếp nêu AI là nguyên nhân.

Sau các đợt cắt giảm, CEO Satya Nadella tuyên bố Microsoft cần “tái định hình sứ mệnh cho một kỷ nguyên mới”. Động thái này được nhiều người xem là dấu hiệu cho thấy AI đang thay đổi chiến lược nhân sự của các tập đoàn công nghệ.

Tuy vậy, một số chuyên gia cho rằng những dự báo quá bi quan về AI vẫn có thể là cường điệu. Chỉ vài tháng sau tuyên bố đầy tham vọng của Suleyman, ngày càng xuất hiện nhiều ý kiến cho rằng AI đang dần bộc lộ giới hạn về chi phí vận hành, độ chính xác và khả năng mở rộng trong môi trường doanh nghiệp.

Cuộc đua AI cũng thay đổi rất nhanh. Claude của Anthropic được cho là đang vượt OpenAI ở mảng doanh thu doanh nghiệp, cho thấy thị trường vẫn còn biến động mạnh và chưa có người chiến thắng tuyệt đối.

Dẫu vậy, niềm tin vào tương lai AI trong giới công nghệ vẫn chưa suy giảm. Tạp chí MIT Technology Review từng đăng bài viết của Suleyman hồi tháng 4, trong đó ông khẳng định sự phát triển của AI sẽ chưa sớm gặp trở ngại.

Điều này khiến thị trường lao động rơi vào trạng thái đặc biệt. Các tác động lớn vẫn chưa thực sự xảy ra, nhưng tốc độ phát triển công nghệ đủ nhanh để tạo ra cảm giác bất an ngày càng rõ rệt trong nhiều ngành nghề.

Câu hỏi lớn nhất hiện nay không còn là liệu AI có thay đổi công việc văn phòng hay không, mà là tốc độ thay đổi sẽ nhanh đến mức nào. Và liệu xã hội có đủ thời gian để thích nghi trước khi làn sóng tự động hóa thực sự bùng nổ?

*Nguồn bài viết: Fortune

Lại Dịu