Chỉ 25 phút để đánh cắp dữ liệu: AI đang khiến các cuộc tấn công mạng nguy hiểm đến mức nào?

Phát biểu tại Hội thảo CYSEEX 2026 sáng 21/10, ông Nguyễn Xuân Hoàng - Chủ tịch Liên minh An toàn thông tin CYSEEX; Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn MISA cho biết trong bối cảnh các hệ thống, công cụ AI ngày càng thông minh, đặc biệt khi hacker lợi dụng AI để tiến hành tấn công, xâm nhập hệ thống với tốc độ và sự tinh vi, các doanh nghiệp và tổ chức cần đặc biệt lưu ý đến khả năng ứng phó của đội ngũ và hệ thống.

Nêu một số minh chứng thực tế về năng lực AI hiện nay, ông Hoàng dẫn chứng, tháng 4/2026, công cụ Claude Mythos của Anthropic đã tự động tìm và khai thác được nhiều lỗ hổng nghiêm trọng mà 27 năm chưa từng được biết đến trong các hệ điều hành và trình duyệt lớn.

Đặc biệt, công cụ có thể tự động biến các lỗ hổng đã được công bố thành bản khai thác hoàn chỉnh chỉ trong vài giờ thay vì nhiều ngày hay nhiều tuần như trước đây.

Một ví dụ tiếp theo là trong một đợt đánh giá năng lực an ninh mạng tháng 7/2026 của Anthropic, 3 mô hình AI được giao nhiệm vụ tìm kiếm một thông tin bí mật ẩn trên mạng mà không bị giới hạn về phương pháp trong môi trường vốn được thiết kế để cách ly internet.

Khi rà soát hơn 141.000 lượt đánh giá có khả năng tiếp cận Internet, ba trường hợp mô hình đã tìm được cách truy cập internet từ môi trường thử nghiệm, thực hiện một chuỗi thao tác phức tạp (tìm dịch vụ số điện thoại miễn phí thất bại, nỗ lực tìm nguồn tiền thanh toán qua nhiều cách nhưng không thành công, và cuối cùng tìm được một nhà cung cấp email miễn phí không bị chặn để đăng ký tài khoản và tải mã độc lên), để sau đó truy cập trái phép vào hạ tầng sản xuất của ba tổ chức, đánh cắp thông tin và cài mã độc.

“Nếu AI được giao mục tiêu, công cụ và quyền truy cập, nó có thể tự tìm ra cách thực hiện rất phức tạp mà con người không thể ngờ tới. Hai câu chuyện cho thấy AI vừa có thể giúp chúng ta tìm và vá lỗ hổng một cách nhanh chóng, vừa có thể chủ động tấn công xâm nhập bằng những cách thức vô cùng phức tạp và tinh vi. Vì vậy, câu hỏi không còn chỉ là AI mạnh đến đâu, mà là chúng ta sẽ tổ chức phòng thủ, giới hạn quyền và phối hợp hành động nhanh đến mức nào”, ông Hoàng đặt vấn đề.

Chưa kể, một rủi ro khác được ông Hoàng nhắc đến là sự phát triển vô cùng nhanh chóng của máy tính lượng tử trong thời gian gần đây, khi một máy tính lượng tử đủ mạnh, hacker có thể sử dụng các thuật toán giải mã dữ liệu hoặc giả mạo chữ ký số.

“Rủi ro 'thu thập trước, giải mã sau' là có thật và đang diễn ra ngay lúc này. Những dữ liệu, bí mật kinh doanh và thông tin cá nhân của chúng ta có thể đang bị đánh cắp để chờ đợi thời điểm giải mã trong tương lai. Đó là bài toán thứ hai chúng ta cần phải chuẩn bị ứng phó”, ông nhấn mạnh.

Nhấn mạnh rủi ro từ không gian mạng khi có sự tham gia của AI là vô cùng lớn, ông Phạm Trung Thành, chuyên gia tư vấn bảo mật đến từ Công ty NCS cho hay: Tấn công mạng được mở rộng hơn, trong khi thời gian phòng thủ bị thu hẹp.

Dẫn nghiên cứu của Unit 42, đại diện NCS thông tin thời gian trung bình từ khi hacker xâm nhập hệ thống đến khi lấy cắp được dữ liệu đã giảm từ 285 phút trong năm 2024 xuống còn 72 phút trong năm 2025.

Thậm chí, trên môi trường mô phỏng, nhóm Unit 42 đã thực hiện 1 cuộc tấn công dùng AI có thời gian từ xâm nhập đến lấy cắp dữ liệu chỉ mất 25 phút.

“Nguy cơ hiện hữu là thời gian xử lý sự cố không theo kịp tốc độ tấn công của hacker sử dụng AI. Đã đến lúc các hệ thống phòng thủ không thể chỉ dựa vào con người, và quy trình phối hợp giữa người với người; mà cần sử dụng các công cụ AI để tự động hóa một phần công việc của đội ngũ phòng thủ”, ông Phạm Trung Thành chia sẻ.

Theo thống kê của Ban tổ chức tập trận CYSEEX, trong 9 tháng đầu năm 2026, liên minh đã tổ chức 7 lần diễn tập thực chiến trên 14 hệ thống của các đơn vị thành viên, phát hiện 312 lỗ hổng bảo mật.

So sánh hoạt động diễn tập giai đoạn 2024 - 2026 cho thấy an toàn các hệ thống đã cải thiện rõ rệt, khi số lượng lỗ hổng có mức độ đặc biệt nghiêm trọng đã giảm khoảng 40% qua từng năm.

Điều này cho thấy hiệu quả của công tác phát hiện, xử lý lỗ hổng và sự nâng cao liên tục về năng lực bảo mật của các hệ thống tham gia.

Về diễn tập phòng chống tấn công lừa đảo (Phishing), Ban tổ chức tập trận CYSEEX ghi nhận khả năng ứng phó của các tổ chức thành viên đã tăng lên đáng kể.

Riêng trong 9 tháng đầu năm nay, liên minh đã tổ chức diễn tập phòng chống Phishing cho 3/7 thành viên với hơn 8.000 nhân viên được đào tạo và đánh giá.

“Từ thực tế triển khai, chúng tôi nhận thấy rằng diễn tập thực chiến như rèn luyện sức khỏe, phải tập luyện hàng ngày để nâng cao sức đề kháng và phản xạ trước các cuộc tấn công. Diễn tập Phishing như tiêm vaccine, cần định kỳ tiêm nhắc lại để duy trì miễn dịch. Mỗi tổ chức thành viên nên thực hiện diễn tập phòng chống Phishing định kỳ tối thiểu 2 lần/năm”, ông Nguyễn Quang Hoàng khuyến nghị.

Phan Trang