Càng giàu càng ngủ ngon: Vì sao 8 tiếng ngủ đang trở thành biểu tượng địa vị mới của thời đại?

Theo trang tin The Guardian, đã có thời, ngủ ít được xem là huy hiệu của thành công. Những doanh nhân chỉ ngủ 4-5 tiếng mỗi đêm, những nhân viên luôn thức đến khuya hay những người liên tục khoe lịch làm việc kín mít từng được coi là hình mẫu của sự chăm chỉ và tham vọng.

Trong văn hóa làm việc hiện đại, thiếu ngủ gần như đồng nghĩa với việc bạn đang bận rộn, quan trọng và không ngừng tạo ra giá trị.

Tuy nhiên, chuẩn mực đó đang đảo chiều.

Ngày càng nhiều nghiên cứu, doanh nghiệp và chuyên gia sức khỏe xem giấc ngủ không còn là khoảng thời gian “lãng phí”, mà là nền tảng của hiệu suất. Thay vì tự hào vì thức trắng đêm, giới thành đạt ngày nay bắt đầu khoe khả năng duy trì đều đặn 7-8 giờ ngủ mỗi tối.

Giấc ngủ, từ một nhu cầu sinh học cơ bản, đang được tái định vị thành một tài sản quý giá và thậm chí là biểu tượng của địa vị xã hội.

Cuốn sách “Cuộc cách mạng giấc ngủ” (The Sleep Revolution) của Arianna Huffington xuất bản năm 2016 là một trong những cột mốc thúc đẩy sự thay đổi này.

Tác phẩm nhanh chóng trở thành sách bán chạy của New York Times với thông điệp đơn giản nhưng gây chú ý: hãy ngủ đủ để đạt hiệu suất cao hơn. Huffington thậm chí còn thực hiện nhiều chuyến diễn thuyết trên khắp nước Mỹ với lời kêu gọi “hãy ngủ để tiến tới đỉnh cao”.

Thông điệp ấy không chỉ thay đổi cách nhìn về sức khỏe mà còn mở ra một thị trường kinh doanh hoàn toàn mới.

Từ nhu cầu sinh học đến ngành công nghiệp tỷ USD

Nếu trước đây thị trường giấc ngủ chủ yếu xoay quanh nệm và thuốc hỗ trợ, thì hiện nay nó đã mở rộng thành cả một hệ sinh thái công nghệ và dịch vụ.

Các startup như Casper thu hút hàng triệu USD vốn đầu tư để đổi mới thị trường nệm. Những salon giấc ngủ như YeloSpa bán từng phút nghỉ trưa với mức giá khoảng 1 USD mỗi phút.

Các khách sạn hạng sang bắt đầu giới thiệu những “kỳ nghỉ dưỡng giấc ngủ”, nơi khách hàng chi hơn 1.000 USD cho một gói trải nghiệm gồm bữa tối, phim về giấc ngủ và các liệu pháp nghỉ ngơi.

Song song với đó là hàng loạt thiết bị công nghệ được thiết kế để tối ưu hóa chất lượng ngủ. Người dùng có thể mua tấm phủ nệm tích hợp cảm biến theo dõi giấc ngủ với giá 249 USD, hay mặt nạ ngủ giám sát sóng não trị giá 299 USD nhằm cải thiện hiệu quả nghỉ ngơi.

Ngay cả quần áo ngủ cũng trở thành sản phẩm công nghệ, với những mẫu áo chuyên dụng có khả năng thấm hút mồ hôi và điều hòa nhiệt độ.

Không dừng lại ở người tiêu dùng cá nhân, làn sóng này còn lan vào môi trường doanh nghiệp.

Một số tập đoàn đã trang bị các túi ngủ (nap pod) cho nhân viên. Arianna Huffington từng dự đoán rằng phòng ngủ trưa tại văn phòng sẽ sớm phổ biến không kém phòng họp.

Trong khi đó, nhiều công ty thuộc bảng xếp hạng thường niên do Tạp chí Fortune biên soạn với 500 công ty lớn nhất Hoa Kỳ đã tổ chức các chương trình đào tạo về giấc ngủ như một phần trong chiến lược nâng cao sức khỏe nhân viên.

Giấc ngủ giờ đây không còn đơn thuần là nghỉ ngơi mà đã trở thành một lĩnh vực kinh doanh kết hợp giữa công nghệ, dữ liệu và chăm sóc sức khỏe.

Sự bùng nổ của thiết bị đeo thông minh cũng góp phần thay đổi hoàn toàn cách con người nhìn nhận giấc ngủ.

Nếu trước đây người ta chỉ quan tâm mình ngủ bao lâu, thì nay mọi yếu tố đều có thể được đo lường: thời gian ngủ sâu, nhịp tim, chu kỳ REM (giấc ngủ chuyển động mắt nhanh), số lần thức giấc hay mức độ phục hồi của cơ thể.

Xu hướng “định lượng bản thân” (Quantified Self) khiến cơ thể con người trở thành một hệ thống dữ liệu liên tục được theo dõi và tối ưu hóa. Trong bức tranh đó, giấc ngủ trở thành một chỉ số quan trọng không kém số bước chân, lượng calo hay nhịp tim.

Điều đáng chú ý là thông điệp phổ biến hiện nay không nhấn mạnh việc ngủ để nghỉ ngơi. Thay vào đó, giấc ngủ được quảng bá như một “công nghệ sinh học tự nhiên” giúp tối đa hóa hiệu suất lao động.

Theo cách tiếp cận này, ngủ không còn là khoảng thời gian bị mất đi, mà là khoản đầu tư mang lại năng suất cao hơn vào ngày hôm sau.

Nhưng liệu ai thực sự có khả năng ngủ đủ?

Đằng sau sự phát triển của ngành công nghiệp giấc ngủ là một nghịch lý lớn.

Tờ CBS News đã đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: nếu ngủ đủ 8 tiếng là bí quyết thành công, vậy ai thực sự có điều kiện để làm điều đó?

Arianna Huffington là ví dụ điển hình.

Theo một bài chân dung trên New York Times, bà có khoảng chín trợ lý tạo thành một nhóm, đảm nhiệm gần như toàn bộ công việc thường ngày, từ lên lịch trình, xử lý việc cá nhân cho đến chuẩn bị máy tính trước mỗi buổi sáng.

Trong khi Huffington có thể duy trì 8 giờ ngủ mỗi đêm, nhiều thành viên trong đội ngũ trợ lý của bà chỉ làm được khoảng một năm vì khối lượng công việc quá lớn.

Mức lương không cao khiến một số người còn phải làm thêm công việc thứ hai.

Nói cách khác, một số người phải đánh đổi giấc ngủ của mình để người khác có thể ngủ đủ.

Chính vì vậy, khả năng sở hữu một giấc ngủ chất lượng không chỉ phản ánh nhận thức về sức khỏe mà còn phản ánh điều kiện kinh tế và nguồn lực xã hội.

Giấc ngủ đang phản ánh sự bất bình đẳng

Nhiều nghiên cứu cho thấy mất ngủ không đơn thuần là vấn đề cá nhân.

Người có thu nhập thấp có nguy cơ mất ngủ cao hơn đáng kể. Những lo lắng về an toàn, áp lực tài chính hay thiếu thực phẩm đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nghỉ ngơi.

Khoảng 15 triệu lao động Mỹ làm việc theo ca với lịch trình thất thường cũng gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì giấc ngủ ổn định.

Không chỉ có khác biệt về thu nhập, khoảng cách còn xuất hiện giữa các nhóm dân cư.

Một nghiên cứu được dẫn lại cho thấy người da trắng tại Mỹ ngủ trung bình 6,85 giờ mỗi đêm, trong khi người Mỹ gốc Phi chỉ ngủ khoảng 6,05 giờ và chất lượng giấc ngủ cũng thấp hơn.

Các nhà nghiên cứu cho rằng áp lực từ sự phân biệt đối xử là một trong những nguyên nhân góp phần tạo nên khoảng cách này.

Theo các dữ liệu được tổng hợp, nhóm có thời lượng và chất lượng giấc ngủ tốt nhất tại Mỹ là phụ nữ da trắng có thu nhập cao.

Điều đó cho thấy giấc ngủ không còn đơn thuần là hành vi sinh học phổ quát mà đang phản ánh rõ sự phân tầng trong xã hội hiện đại.

Sự trỗi dậy của xu hướng sống khỏe (wellness) cũng góp phần nâng vị thế của giấc ngủ.

Trong một lối sống mà việc bỏ ra 10 USD cho nước ép rau xanh hay 34 USD để tham gia rèn luyện sức khoẻ tại phòng tập được xem là bình thường, giấc ngủ trở thành một phần của hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe cao cấp.

Từ nệm thông minh, phòng ngủ được thiết kế tối ưu cho đến huấn luyện viên giấc ngủ trực tuyến, mọi yếu tố đều có thể được mua bằng tiền.

Bởi vậy, có thể nói rằng biểu tượng địa vị ngày nay không còn là túi Birkin (dòng túi xách xa xỉ bậc nhất thế giới do thương hiệu Pháp Hermes sản xuất) hay siêu du thuyền.

Thứ xa xỉ hơn cả là khả năng có đủ thời gian để ngủ trọn vẹn 8 tiếng mỗi đêm.

Không phải ai cũng đồng tình

Quan điểm “giấc ngủ là biểu tượng địa vị mới” cũng tạo nên nhiều tranh luận.

Trong một phóng sự của CBS Philadelphia, sinh viên Halana Dash cho rằng xã hội từ lâu đã có xu hướng thưởng cho những người ngủ ít. Cô nhận xét: “Bạn càng bận rộn thì càng được xem là thành công”.

Ngược lại, sinh viên Christopher Carsia đồng ý với nhận định rằng giấc ngủ đang trở thành biểu tượng địa vị mới.

Trong khi đó, sinh viên Mike Izzo lại đưa ra góc nhìn khác: “Thức mới là một thứ xa xỉ”.

Dù còn nhiều ý kiến trái chiều, các chuyên gia y khoa vẫn có chung quan điểm về giá trị của giấc ngủ.

Theo bác sĩ Fred Jaffe, chuyên gia giấc ngủ tại Bệnh viện Đại học Temple (Mỹ), văn hóa hiện đại từ lâu đã đánh giá thấp vai trò của việc ngủ. Ông cho rằng đã đến lúc cần từ bỏ tư duy “làm hết sức, chơi hết mình”.

Quan trọng hơn, bác sĩ Jaffe không xem giấc ngủ như một món hàng xa xỉ mà là một trụ cột sức khỏe, có ý nghĩa tương đương dinh dưỡng và vận động.

Các bác sĩ cũng nhấn mạnh rằng ngủ từ 7-8 tiếng mỗi đêm giúp cơ thể đạt hiệu suất tối ưu, đồng thời làm giảm nguy cơ béo phì, tiểu đường, ung thư và tử vong sớm.

Trong khi phần lớn thế giới đang đầu tư để ngủ ngon hơn, một hướng nghiên cứu hoàn toàn khác lại đang được thúc đẩy.

Theo báo cáo Human Performance do Lầu Năm Góc công bố năm 2008, quân đội Mỹ từng nghiên cứu khả năng giúp binh sĩ duy trì hiệu suất cao với thời gian ngủ ít hơn đáng kể.

Báo cáo thậm chí đặt ra giả định về khả năng biến đổi gene để con người chỉ cần ngủ khoảng 1,9 giờ mỗi đêm như hươu cao cổ.

Ngoài ra, các nhà nghiên cứu cũng xem xét tiềm năng của nhóm thuốc ampakines nhằm giảm tác động của tình trạng thiếu ngủ.

Nếu những công nghệ như vậy trở thành hiện thực, cách con người nhìn nhận giấc ngủ có thể sẽ thay đổi thêm một lần nữa.

Nhưng sự thay đổi trong cách xã hội nhìn nhận giấc ngủ phản ánh nhiều hơn xu hướng sống khỏe.

Một mặt, công nghệ đang giúp con người hiểu rõ hơn về sinh học cơ thể và tối ưu hóa hiệu suất thông qua dữ liệu.

Mặt khác, chính khả năng được ngủ đủ lại đang cho thấy khoảng cách về điều kiện sống, thu nhập và cơ hội giữa các nhóm xã hội.

Giấc ngủ vì thế đã vượt khỏi phạm vi của một nhu cầu sinh học. Trong nền kinh tế số và văn hóa làm việc cường độ cao, nó trở thành một loại tài nguyên khan hiếm.

Và có lẽ nghịch lý lớn nhất là: điều từng bị xem là biểu hiện của sự lười biếng nay lại trở thành dấu hiệu của thành công. Không phải vì con người cần ngủ nhiều hơn trước, mà vì ngày càng ít người có đủ điều kiện để thực sự sở hữu một giấc ngủ trọn vẹn.

* Nguồn: The Guardian, CBS News.

Băng Băng