Bong bóng điện mặt trời Trung Quốc nổ tung: Hơn 40.000 nhân sự bị cắt giảm, giá bán lao dốc 63%

Theo Reuters tổng hợp từ báo cáo doanh nghiệp, Longi Green Energy, Trina Solar, Jinko Solar, JA Solar và Tongwei có tổng cộng 154.061 nhân viên vào cuối năm 2025, giảm 40.589 người so với 1 năm trước. Mức giảm tương đương 21% lực lượng lao động, sau khi nhóm này đã cắt 31% nhân sự trong năm 2024. Tính chung trong 2 năm 2024-2025, số lao động tại 5 doanh nghiệp đã giảm khoảng một nửa.

Không công ty nào trong số này công khai thông báo sa thải quy mô lớn trong giai đoạn trên và tất cả đều không phản hồi đề nghị bình luận của Reuters.

Diễn biến này cho thấy một nghịch lý của ngành điện mặt trời Trung Quốc. Năng lượng tái tạo tiếp tục bùng nổ trên thế giới, đặc biệt khi khủng hoảng tại eo biển Hormuz làm gia tăng mối lo an ninh năng lượng. Tuy nhiên, các nhà sản xuất Trung Quốc, vốn chiếm vị trí lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, vẫn phải vật lộn với thua lỗ.

Công suất đủ đáp ứng gấp đôi nhu cầu toàn cầu

Vấn đề lớn nhất nằm ở quy mô sản xuất. Các doanh nghiệp điện mặt trời Trung Quốc đã xây dựng tổng công suất có thể đáp ứng khoảng gấp đôi nhu cầu toàn cầu. Khi nguồn cung vượt xa nhu cầu, cạnh tranh về giá ngày càng gay gắt, kéo giá sản phẩm xuống dưới mức có thể mang lại lợi nhuận.

Dù lượng lắp đặt điện mặt trời trên thế giới liên tục lập kỷ lục trong những năm gần đây, nhiều nhà sản xuất Trung Quốc vẫn lỗ cả riêng lẻ lẫn toàn ngành.

Trong khi đó, nỗ lực xử lý tình trạng dư cung cũng chưa mang lại kết quả rõ rệt. Năm ngoái, một nhóm các nhà sản xuất polysilicon lớn từng xây dựng kế hoạch lập quỹ trị giá khoảng 7 tỷ USD nhằm hợp nhất một phần công suất thượng nguồn, qua đó giảm lượng hàng dư thừa và hỗ trợ giá bán.

Tuy nhiên, kế hoạch này sau đó không thành công do không nhận được đủ sự ủng hộ trong ngành, theo các nhà phân tích.

Alan Lau, chuyên gia tại Jefferies, cho rằng để giải quyết nhanh tình trạng dư cung, ngành cần một sự kiện đủ lớn để loại bỏ một phần đáng kể công suất. Theo ông, lựa chọn có thể là các doanh nghiệp mua lại lẫn nhau theo mô hình từng được đề xuất, hoặc một cú sốc bất ngờ khiến công suất biến mất khỏi thị trường.

Trong khi các số liệu nhân sự mới nhất phản ánh tình hình năm 2025, Cheng Wang, chuyên gia của Morningstar, cho rằng hoạt động cắt giảm việc làm nhiều khả năng vẫn tiếp tục trong năm nay.

Một yếu tố mới gây sức ép là thay đổi chính sách giá điện tái tạo tại Trung Quốc. Cơ chế lợi nhuận được bảo đảm trước đây đã được thay thế bằng đấu giá theo thị trường, khiến nhu cầu lắp đặt điện mặt trời giảm.

Jefferies dự báo Trung Quốc sẽ lắp đặt khoảng 150-200 GW điện mặt trời trong năm 2026, thấp đáng kể so với mức kỷ lục 315 GW năm 2025.

Thị trường quốc tế cũng không đủ mạnh để hấp thụ toàn bộ lượng cung dư thừa. Trong 8 tháng đầu năm nay, lượng pin và tấm pin mặt trời Trung Quốc xuất khẩu giảm 10% so với cùng kỳ, xét theo khối lượng.

Giá bán giảm gần 2/3 so với năm 2019

Cắt giảm nhân sự giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nhưng không thể giải quyết tận gốc bài toán của một ngành đang bán hàng dưới giá thành, theo Lau.

Dữ liệu của hãng nghiên cứu Thunder Said Energy cho thấy giá bán mô-đun điện mặt trời bình quân của 5 doanh nghiệp lớn giảm xuống còn khoảng 130 USD/kW trong năm 2025, so với 350 USD/kW năm 2019. Như vậy, giá đã giảm gần 63% trong vòng 6 năm.

Trong khi đó, biên EBIT bình quân của nhóm doanh nghiệp này giảm xuống âm 13% trong năm 2025, từ âm 8% năm 2024. EBIT là lợi nhuận trước lãi vay và thuế. Biên EBIT phản ánh phần doanh thu còn lại sau khi trừ chi phí sản xuất và hoạt động, trước khi tính các khoản lãi vay và thuế. Mức âm 13% đồng nghĩa hoạt động kinh doanh cốt lõi của các hãng vẫn đang thua lỗ đáng kể.

Lau nhận định: “Nếu doanh nghiệp thậm chí không tạo được biên lợi nhuận gộp, thì dù cắt giảm chi phí bao nhiêu, về cơ bản cũng chỉ là giảm bớt khoản lỗ.”

Các báo cáo doanh nghiệp cho thấy lực lượng lao động thu hẹp chủ yếu ở các bộ phận sản xuất, nghiên cứu và phát triển, cũng như hành chính.

Trina Solar cho biết tỷ lệ nhân viên tự nguyện nghỉ việc trong năm 2025 vào khoảng 18-19%. Tongwei báo cáo số nhân viên kỹ thuật giảm 21%. Longi cũng giảm 15% chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển trong cùng năm.

Những con số này cho thấy nỗ lực tiết kiệm không chỉ diễn ra ở khâu sản xuất mà còn lan sang những bộ phận vốn được xem là quan trọng với khả năng cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp.

Ngành có thể đã gần chạm đáy

Morningstar cho rằng tình trạng dư công suất trong năm 2026 thậm chí còn nghiêm trọng hơn năm trước do nhu cầu suy yếu.

Tuy nhiên, ngành điện mặt trời Trung Quốc có thể đang tiến gần tới đáy của chu kỳ suy giảm. Một trong những yếu tố có thể thúc đẩy quá trình thanh lọc là loạt tiêu chuẩn mới mà Bắc Kinh dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2027.

Trung Quốc sẽ đưa vào hiệu lực các tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn về mức tiêu thụ năng lượng đối với polysilicon và wafer, đồng thời nâng yêu cầu hiệu suất với mô-đun điện mặt trời.

Những nhà máy hoặc dự án không thể đáp ứng tiêu chuẩn mới có nguy cơ phải dừng hoạt động. Điều này có thể giúp loại bỏ một phần công suất kém hiệu quả và giảm nguồn cung dư thừa trên thị trường.

Cheng Wang cho rằng tình trạng thừa công suất có thể vẫn kéo dài trong năm 2027, nhưng giai đoạn khó khăn nhất của chu kỳ hiện nay nhiều khả năng sẽ qua đi.

Dù vậy, bài toán trước mắt của các doanh nghiệp vẫn chưa thay đổi. Sau 2 năm cắt gần một nửa lực lượng lao động, giá sản phẩm vẫn ở mức thấp và biên lợi nhuận tiếp tục âm. Trong khi đó, nhu cầu tại Trung Quốc giảm so với mức kỷ lục năm trước và xuất khẩu cũng đi xuống.

Tổng hợp

Theo Diệp Vy