Bầu Đức sau 15 năm 'làm nông': Miệt mài 'đổi cây, đổi con' tìm hướng đi cho HAGL

Nếu nhìn vào bản đồ nông nghiệp hiện nay của Hoàng Anh Gia Lai, rất khó hình dung khoảng 15 năm trước thứ cây được Bầu Đức đặt cược lớn nhất lại là cao su.

Năm 2012, HAGL công bố đã hoàn tất trồng 50.000 ha cao su. Đó là thời kỳ tập đoàn của ông Đoàn Nguyên Đức chuyển rất mạnh từ bất động sản sang nông nghiệp, tận dụng quỹ đất lớn tại Việt Nam, Lào và Campuchia để xây dựng những vùng trồng quy mô công nghiệp.

Cao su khi ấy có đầy đủ những yếu tố để trở thành một cuộc chơi lớn: Diện tích đất rộng, khả năng tổ chức sản xuất quy mô lớn và giá cao su từng ở vùng rất hấp dẫn. Nhưng loại cây này cũng mang một đặc điểm mà Bầu Đức sau đó phải mất nhiều năm mới cảm nhận hết: Tiền được bỏ xuống đất trước, còn sản phẩm phải chờ rất lâu mới thu hoạch được. Khi những vườn cây trưởng thành, bối cảnh thị trường đã thay đổi.

Và từ đó bắt đầu một hành trình mà gần như cứ vài năm, HAGL lại xuất hiện thêm một cái tên mới trong danh mục "cây, con".

ĐỔI HƯỚNG VÌ CHỜ CAO SU... QUÁ LÂU

Sau cao su, mô hình nông nghiệp của HAGL bắt đầu có thêm những ngành hàng có vòng quay ngắn hơn. Giai đoạn 2013-2014, tập đoàn đưa vào hoạt động cụm công nghiệp mía đường tại Attapeu, Lào, đồng thời mở rộng sang trồng chuối và chăn nuôi. Chính lịch sử phát triển của HAGL ghi nhận đây là giai đoạn doanh nghiệp bắt đầu mở rộng đáng kể danh mục nông nghiệp thay vì chỉ dựa vào những cây công nghiệp dài ngày. Một trong những cuộc thử nghiệm được chú ý nhất sau đó là bò.

Có thời điểm, Bầu Đức dành sự kỳ vọng rất lớn cho chăn nuôi bò thịt. Điểm hấp dẫn của mô hình này khá dễ hiểu: Khác với cao su phải mất nhiều năm mới có thể khai thác, đàn bò có khả năng tạo doanh thu trong khoảng thời gian ngắn hơn, trong khi HAGL sở hữu quỹ đất và nguồn nguyên liệu thức ăn lớn.

Bò vì thế từng được xem như một lời giải cho bài toán dòng tiền trong thời kỳ những vườn cây dài ngày chưa mang lại kết quả như kỳ vọng. Nhưng rồi chính bò cũng không trở thành lời giải cuối cùng.

Trong những năm HAGL gặp khó khăn và phải tái cấu trúc, Bầu Đức tiếp tục thử nghiệm hàng loạt cây trồng khác. Chanh dây, ớt, thanh long, mít và một số loại cây ăn trái lần lượt xuất hiện trên các nông trường. Nếu chỉ nhìn riêng từng loại cây, chuỗi thay đổi này có vẻ khá ngẫu nhiên. Nhưng nhìn xuyên suốt cả giai đoạn, có thể thấy một logic rõ hơn: HAGL đang liên tục tìm cách rút ngắn thời gian từ lúc bỏ tiền xuống đất tới lúc thu được tiền về.

Những cây cho thu hoạch nhanh được dùng để tạo dòng tiền trong khi những khoản đầu tư dài ngày vẫn phải tiếp tục chờ. Bầu Đức từng gọi cách làm này bằng một khái niệm rất đơn giản: "Lấy ngắn nuôi dài". Vấn đề là không phải loại cây ngắn ngày nào cũng có thể trở thành một ngành hàng đủ lớn. Phải đến khi chuối được mở rộng, HAGL mới tìm thấy một sản phẩm có thể duy trì trên quy mô lớn trong nhiều năm.

LOẠI CÂY ĐẶC BIỆT: CHUỐI

Trong rất nhiều loại cây từng xuất hiện trên các nông trường của Bầu Đức, chuối là trường hợp đặc biệt. HAGL đã bắt đầu bước vào lĩnh vực trồng chuối từ giai đoạn 2013-2014, nhưng phải nhiều năm sau loại cây này mới thực sự trở thành một trụ cột. Trong giai đoạn 2019-2022, doanh nghiệp bắt đầu xuất khẩu chuối sang Nhật Bản và tiếp tục mở rộng hoạt động này. Đến năm 2025, HAGL vẫn duy trì khoảng 7.000 ha chuối. So với cao su, chuối có một lợi thế rất khác: thời gian chờ thu hoạch ngắn hơn rất nhiều.

Một vườn cao su phải mất nhiều năm mới bắt đầu lấy mủ, còn chuối có thể đưa sản phẩm ra thị trường trong thời gian ngắn hơn và thu hoạch liên tục. Chính vòng quay ấy khiến chuối trở thành thứ cây phù hợp hơn với HAGL trong giai đoạn doanh nghiệp cần một hoạt động có khả năng tạo dòng tiền đều.

Nhưng Bầu Đức sau đó còn đi thêm một bước.

Không phải toàn bộ quả chuối thu hoạch đều đủ tiêu chuẩn xuất khẩu. Phần chuối loại, thay vì bỏ đi, được HAGL đưa vào một mô hình chăn nuôi mới. Từ đây xuất hiện một cái tên sau này gần như gắn liền với HAGL: "heo ăn chuối".

Ý tưởng của mô hình khá đơn giản: Chuối đẹp được bán, Chuối không đủ tiêu chuẩn thương phẩm được nghiền, phối trộn vào thức ăn chăn nuôi. HAGL xây dựng các cụm chuồng trại heo quy mô lớn và bắt đầu ghép trồng trọt với chăn nuôi thành một chuỗi. Trong giai đoạn 2019-2022, doanh nghiệp hoàn thành các cụm chuồng trại heo ăn chuối; đến năm 2024, HAGL công bố công suất chăn nuôi khoảng 500.000 con heo.

Đây có thể xem là một bước thay đổi trong cách Bầu Đức làm nông nghiệp.

Ở thời cao su, từng loại cây gần như là một dự án độc lập. Đến thời chuối và heo, HAGL bắt đầu nghĩ theo hướng một sản phẩm của khâu này có thể trở thành đầu vào của khâu khác. Sau đó, ý tưởng này được mở rộng thành mô hình nông nghiệp tuần hoàn, được HĐQT HAGL chính thức đưa vào chiến lược kinh doanh giai đoạn 2024-2030.

Tuy nhiên, giống nhiều "con" từng được Bầu Đức kỳ vọng trước đó, heo cũng không giữ mãi vị trí trung tâm. Năm 2025, HAGL cho biết không đầu tư mới vào mảng heo. Trong khi đó, nguồn lực bắt đầu dịch chuyển rõ hơn sang những loại cây khác. Một trong số đó thực ra đã được Bầu Đức trồng từ nhiều năm trước: Sầu riêng.

HAGL bắt đầu trồng sầu riêng tại Việt Nam từ năm 2018. Thời điểm đó, loại cây này chưa tạo ra mức độ chú ý như giai đoạn bùng nổ xuất khẩu sang Trung Quốc vài năm sau. Quan trọng hơn, sầu riêng cũng hoàn toàn khác chuối về vòng đời: người trồng phải bỏ vốn chăm sóc trong nhiều năm trước khi có thể thu hoạch ổn định.

Nói cách khác, sau nhiều năm chuyển sang những sản phẩm tạo tiền nhanh, Bầu Đức lại quay trở về với một cây dài ngày. Nhưng lần này, HAGL không phải ngồi chờ sầu riêng lớn lên mà không có nguồn thu nào khác. Chuối vẫn đang được thu hoạch và xuất khẩu, trong khi các vườn sầu riêng có thời gian trưởng thành. Đó chính là phiên bản rõ nhất của chiến lược "lấy ngắn nuôi dài".

Đến năm 2025, HAGL duy trì khoảng 2.000 ha sầu riêng. Sang năm 2026, tổng diện tích đã tăng lên khoảng 2.500 ha, tập trung chủ yếu tại Lào và Gia Lai; phần diện tích mới tại Campuchia vẫn chưa tới kỳ thu hoạch. Quan trọng hơn, những vườn cây được trồng từ nhiều năm trước đang bước vào giai đoạn cho trái mạnh.

Nếu năm 2024 HAGL thu khoảng 3.100 tấn sầu riêng và năm 2025 đạt gần 4.000 tấn, thì tới tháng 9/2026 sản lượng đã lên khoảng 7.500 tấn.

Như vậy, sau rất nhiều lần thử cây ngắn ngày, một trong những khoản cược dài ngày của Bầu Đức cuối cùng đã bắt đầu bước vào kỳ thu hoạch lớn. Nhưng đúng lúc sầu riêng đang "chín", ông chủ HAGL lại tiếp tục mở một cuộc chơi khác. Lần này là cà phê.

Nếu nhìn lại cả hành trình, quyết định đẩy mạnh cà phê có một chút nghịch lý. Hơn một thập kỷ trước, HAGL từng gặp khó sau khi dồn lượng vốn lớn vào những cây công nghiệp dài ngày như cao su. Những năm sau đó, Bầu Đức liên tục tìm những cây, con có khả năng quay vòng nhanh hơn. Thế nhưng tới năm 2025, ông lại đặt cược lớn vào một loại cây không thể trồng hôm nay rồi thu tiền ngày mai.

HAGL đã trồng khoảng 3.000 ha cà phê trong năm 2025. Kế hoạch năm 2026 là phát triển thêm khoảng 7.000 ha, trước khi tiếp tục mở rộng thêm khoảng 5.000 ha mỗi năm trong năm 2027 và 2028.

Đích đến được đặt ra là 20.000 ha cà phê Arabica và Robusta tại Việt Nam, Lào và Campuchia vào năm 2028. Quy mô này sẽ khiến cà phê trở thành vùng trồng lớn nhất trong bản đồ nông nghiệp mới mà HAGL đang xây dựng.

Nhưng cũng giống sầu riêng, cà phê cần thời gian.

Phương Vy