Bài thuốc cấp cứu đột quỵ "huyền thoại" của Trung Quốc: Được mệnh danh là "cải tử hoàn sinh" nhưng tai hại khôn lường nếu dùng sai cách
Việc sử dụng An Cung Ngưu Hoàng Hoàn như một loại thực phẩm chức năng chính là hành động tự đầu độc, các chuyên gia nhận định.
Trong thế giới y học cổ truyền, hiếm có phương thuốc nào đạt đến vị thế huyền thoại như An Cung Ngưu Hoàng Hoàn, biệt dược được ca tụng là "viên thuốc cải tử hoàn sinh", SCMP trích dẫn hôm 2/3.
Bài thuốc cổ truyền này gồm 11 loại thảo dược và khoáng chất, từ lâu được tôn sùng là dược liệu cấp cứu hạng nhất, vốn được sử dụng trong lịch sử để điều trị cho những người bị tai biến mạch máu não (đột quỵ) hoặc có nguy cơ khởi phát cơn đột quỵ.
Phương thuốc này ra đời từ năm 1798 dưới thời nhà Thanh, kết hợp 11 loại thảo dược và khoáng chất quý hiếm như ngưu hoàng (sỏi mật bò), xạ hương và sừng trâu. Mức giá đắt đỏ vô tình tạo ra một nghịch lý chết người trong cách sử dụng. Bác sĩ Michelle Zhang, chuyên gia y học cổ truyền tại Hong Kong, nhận thấy nhiều người cao tuổi khi được con cháu biếu tặng đã coi đây là thuốc bổ. Thay vì cất giữ cho tình huống cấp cứu khẩn cấp, họ tự ý uống hàng ngày để phòng bệnh cho khỏi lãng phí.
Nguy hiểm khi sử dụng sai An Cung Ngưu Hoàng Hoàn
Việc sử dụng An Cung Ngưu Hoàng Hoàn như một loại thực phẩm chức năng chính là hành động tự đầu độc, các chuyên gia nhận định. Theo đó, công thức nguyên bản của viên thuốc bắt buộc phải có chu sa và hùng hoàng. Dưới góc độ y lý cổ truyền, hai khoáng chất này giúp "trấn kinh an thần". Tuy nhiên, phân tích hóa học hiện đại chỉ rõ chu sa chính là gốc thủy ngân (mercury sulphide), còn hùng hoàng chứa thạch tín (arsenic trisulphide).
An Cung Ngưu Hoàng Hoàn
Cục Y tế Hong Kong, Singapore và Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đều đã phát đi cảnh báo đỏ về tình trạng ngộ độc mãn tính do lạm dụng loại thuốc này. Việc nạp liên tục các kim loại nặng vào cơ thể sẽ tàn phá nội tạng, dẫn đến nguy cơ suy gan, suy thận và tổn thương hệ thần kinh vĩnh viễn.
Không chỉ nguy hiểm khi dùng phòng bệnh, việc tự ý uống thuốc trong thời khắc cơn đột quỵ khởi phát cũng mang rủi ro đoạt mạng nếu sai cách, bác sĩ Zhang nói. Các nghiên cứu khoa học, điển hình là báo cáo năm 2022 của Đại học Hong Kong (HKU) trên mô hình động vật, công nhận thuốc có thể giúp giảm phù não và kéo dài thời gian điều trị làm tan cục máu đông thêm 30 phút. Dù vậy, ranh giới cứu người và hại người phụ thuộc hoàn toàn vào thể bệnh.
Y học cổ truyền chia đột quỵ thành thể "nhiệt" (đặc trưng bởi cơn sốt cao, mặt đỏ bừng) và thể "hàn" (biểu hiện qua tay chân lạnh toát, vã mồ hôi, tụt huyết áp). An Cung Ngưu Hoàng Hoàn mang dược tính hàn cực mạnh nhằm mục đích thanh nhiệt. Nếu người nhà ép bệnh nhân đột quỵ thể hàn uống viên thuốc này, tình trạng tụt huyết áp sẽ trở nên trầm trọng hơn, đẩy nhanh quá trình tử vong.
Thêm vào đó, việc cố gắng đút một viên thuốc nặng 3 gram vào miệng người đang hôn mê thường dẫn đến hậu quả bệnh nhân bị nghẹt thở hoặc viêm phổi hít trước khi thuốc kịp phát huy tác dụng. Khi có dấu hiệu đột quỵ, ưu tiên hàng đầu vẫn là đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Bác sĩ Việt Nam nói gì?
Tại Khoa Cấp cứu của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, không ít trường hợp bệnh nhân đột quỵ được người nhà đưa đến viện trong tình trạng đã tự ý sử dụng “An Cung Ngưu Hoàng Hoàn” tại nhà. Họ thường chia sẻ rằng “nghe hàng xóm mách” loại thuốc này có tác dụng thần kỳ giúp người bệnh tỉnh táo trở lại. Tuy nhiên, khi tiếp nhận, phần lớn các bệnh nhân đã bỏ lỡ “thời gian vàng” để được can thiệp y tế hiệu quả, đặc biệt là trong các trường hợp xuất huyết não – nơi việc dùng an cung hoàn toàn không những không có tác dụng mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm tình trạng xấu đi.
ThS.BS Vũ Văn Đại, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện TWQĐ 108 cho biết, An cung ngưu hoàng hoàn là bài thuốc Đông y cổ truyền có lịch sử hàng trăm năm tại Trung Quốc.
Tuy nhiên, không phải mọi ca đột quỵ đều phù hợp sử dụng An cung. Thực tế lâm sàng cho thấy, hơn 80% trường hợp tai biến mạch máu não là do nhồi máu não (thể hàn), cần can thiệp nội khoa cấp cứu càng sớm càng tốt. Việc sử dụng An cung trong những trường hợp này có thể làm lạnh cơ thể, giảm tưới máu não, thậm chí nguy hiểm nếu bệnh nhân đang bị xuất huyết não – do thuốc chứa một số thành phần có tính chống đông nhẹ, dễ làm nặng thêm tình trạng chảy máu.
"Là bác sĩ y học cổ truyền, chúng tôi không phủ nhận giá trị của các bài thuốc cổ, trong đó có An cung ngưu hoàng hoàn. Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng vai trò, chỉ định, và giới hạn của thuốc. Việc sử dụng cần dựa trên y lý – y chứng – y đức, tuyệt đối không nên biến một bài thuốc quý thành một niềm tin mù quáng gây hại.
Rất mong các đồng nghiệp trong bệnh viện, đặc biệt là tại tuyến tiếp nhận ban đầu, tiếp tục truyền thông rõ ràng đến người dân để tránh những trường hợp sử dụng sai thuốc đáng tiếc. Đồng thời, cũng là lời cảnh báo đến cộng đồng: đừng vì một lời mách bảo mà đánh mất cơ hội sống sót cho người thân của mình", bác sĩ Đại chia sẻ.
Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, việc sử dụng An Cung Ngưu Hoàng Hoàn cần tuân thủ nghiêm ngặt:
- Chỉ sử dụng khi có chẩn đoán rõ ràng thuộc thể 'trúng phong nhiệt' (sốt cao, mê sảng, mạch nhanh, mặt đỏ).
- Tuyệt đối không dùng trong các thể bệnh 'trúng phong hàn', xuất huyết não, hoặc khi chưa có chẩn đoán xác định.
- Phải được bác sĩ chuyên khoa y học cổ truyền chỉ định. Không tự ý dùng tại nhà.
- Không sử dụng cho: phụ nữ có thai, trẻ em dưới 3 tuổi, bệnh nhân suy gan thận nặng.
Theo SCMP, BV 108
