Apple dưới thời John Ternus: hơn 400 vị trí bị cắt, kế hoạch thay 5.000 nhân viên bằng AI bị gác lại
Quanh cuộc chuyển giao từ Tim Cook sang John Ternus, các báo cáo cộng dồn cho thấy Apple đã cắt hơn 400 vị trí ở Vision Pro, Siri và khối phần cứng. Con số chưa tới 1% nhân sự, nhưng điều đáng chú ý hơn là hướng đi: ít tầng quản lý hơn, ra sản phẩm nhanh hơn, và một kế hoạch dùng AI thay 5.000 nhân viên bị gác lại.
Apple vốn nổi tiếng là ông lớn công nghệ "kiệm lời" nhất khi nói chuyện sa thải. Trong khi Google, Meta hay Microsoft liên tục công bố những đợt cắt giảm hàng nghìn người suốt mấy năm qua, Apple gần như chỉ để lộ những con số lẻ tẻ qua hồ sơ nộp cho chính quyền bang. Lần gần nhất đáng kể là năm 2024, khi hơn 600 người ở California mất việc sau khi dự án xe điện bị khai tử. Vì thế, khi truyền thông quốc tế đồng loạt cộng dồn ra con số "hơn 400 vị trí" chỉ trong vài tháng quanh thời điểm John Ternus lên làm CEO, câu chuyện lập tức được chú ý, dù bản thân Apple chưa xác nhận tổng con số này.
Trụ sở Apple Park tại Cupertino, California, nơi 79 nhân viên nằm trong đợt cắt giảm được ghi nhận trên hồ sơ WARN. Ảnh: Daniel L. Lu / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Ba đợt cắt giảm nối tiếp
Đợt đầu tiên diễn ra từ cuối tháng 8, khi Tim Cook vẫn còn ngồi ghế CEO. Theo hồ sơ WARN, Apple thông báo chấm dứt hợp đồng với 147 người, gồm 79 người ở trụ sở Apple Park tại Cupertino và 68 người ở hai văn phòng tại Sunnyvale, có hiệu lực từ ngày 19 và 20/10. Phần lớn là kỹ sư phần mềm, trong đó có nhiều người làm thực tế ảo và thực tế tăng cường. Truyền thông ước tính đợt này ảnh hưởng khoảng 200 vị trí, chia gần đều giữa nhóm sản phẩm Vision và nhóm Siri cùng các mảng phần mềm liên quan. Apple khi đó chỉ nói đang tạo ra vị trí mới trong quá trình tái cấu trúc, đồng thời ảnh hưởng tới "một số lượng hạn chế" vị trí hiện có, và nhân viên bị ảnh hưởng có thể ứng tuyển vào vị trí khác trong công ty.
Đợt thứ hai mới thực sự mang dấu ấn của Ternus. Hãng tin Bloomberg ngày 29/9 cho biết Apple vừa cho thôi việc nhiều quản lý chương trình kỹ thuật trong khối phần cứng, trong đó có khoảng nửa tá người cấp giám đốc, và cho họ vài tuần để tìm vị trí khác trong nội bộ trước khi bị cho nghỉ hẳn. Các nhóm Siri, Vision Pro, phần mềm AI và Fitness+ cũng chịu những đợt cắt nhỏ. Sang tháng 10, một số báo cáo cho biết việc tái cấu trúc tiếp tục lan sang bộ phận bán hàng cho khách hàng doanh nghiệp, giáo dục và chính phủ, dù số người bị ảnh hưởng chưa được công bố.
Ba đợt cắt giảm của Apple quanh thời điểm John Ternus thay Tim Cook.
Một Apple nhanh hơn và phẳng hơn
Nếu nhìn từng con số riêng lẻ, đây chưa phải cuộc "đại phẫu" ở một công ty có khoảng 166.000 nhân viên. Thứ đáng nói là triết lý phía sau. Theo Bloomberg, Ternus, một kỹ sư phần cứng gắn bó với Apple hơn hai thập kỷ, muốn công ty ra sản phẩm thường xuyên hơn thay vì bó mình vào hai mùa ra mắt quen thuộc mùa xuân và mùa thu, chấp nhận thử nghiệm nhiều hơn trong kỷ nguyên AI, và cắt bớt các tầng quản lý trung gian để quyết định đi nhanh hơn.
Đi kèm là chuyện thắt lưng buộc bụng. Một số khoản tăng ngân sách dự kiến cho năm 2027 đã bị cắt, số nhân sự được giữ nguyên, chi tiêu marketing giảm. Bối cảnh tài chính cũng không còn êm ái như trước: chi phí chip nhớ tăng mà Apple phải gánh một phần, còn doanh thu dịch vụ, mảng vốn được xem là "mỏ vàng" ổn định, lần đầu giảm so với quý liền trước kể từ năm 2022. Cùng lúc, Apple đang chuẩn bị cho một năm 2027 nhiều sản phẩm mới, từ AirPods gắn camera, kính thông minh đầu tiên cho tới chiếc iPhone kỷ niệm 20 năm.
Việc Vision Pro và Siri nằm trong danh sách bị cắt cũng không quá bất ngờ. Vision Pro chưa tạo được cú hích thương mại như kỳ vọng, và Apple được cho là đang dồn nguồn lực sang kính thông minh. Siri thì từ lâu đã là điểm yếu của hãng trong cuộc đua trợ lý AI.
Nhóm phát triển Vision Pro nằm trong số các bộ phận bị cắt giảm. Ảnh: Hay Kranen / Wikimedia Commons (CC BY 4.0)
Bài toán AppleCare: AI chưa thay được người
Chi tiết gây chú ý nhất lại là một kế hoạch chưa được thực hiện. Bloomberg cho biết hồi mùa hè, Apple đã soạn phương án cho khoảng 5.000 nhân viên hỗ trợ khách hàng AppleCare nghỉ việc và thay thế bằng các trợ lý AI. Phương án này hiện bị gác lại vô thời hạn, Apple không còn theo đuổi nữa, và lý do chưa được công bố.
Dù vậy, AI đã có mặt trong hệ thống hỗ trợ của Apple. Người gọi tổng đài ở Mỹ và Canada có thể gặp trợ lý giọng nói AI hướng dẫn xử lý sự cố từng bước, và trợ lý này chuyển sang nhân viên thật khi không giải quyết được hoặc khi khách yêu cầu.
Theo tôi, việc gác lại kế hoạch này nói lên nhiều điều hơn bất kỳ con số sa thải nào. Với một thương hiệu bán sản phẩm giá cao và lấy trải nghiệm làm lợi thế, dịch vụ hậu mãi là một phần của lời hứa với khách hàng chứ không chỉ là một dòng chi phí. Rủi ro khi để AI xử lý sai một ca bảo hành, rồi bị đăng lên mạng xã hội, có lẽ đắt hơn số tiền lương tiết kiệm được.
Phóng viên Mark Gurman của Bloomberg dự đoán còn những đợt cắt giảm khác trong thời gian tới, và nhiều nhân viên Apple cũng chờ thêm biến động trước cuối năm hoặc đầu 2027. Phép thử thật sự của Ternus vì thế không nằm ở việc cắt được bao nhiêu người, mà ở chỗ một Apple gọn hơn có ra được sản phẩm AI đủ sức đuổi kịp đối thủ hay không, điều mà người tiền nhiệm Tim Cook chưa kịp làm trọn.