Áp lực “sống như trên mạng” khiến nhiều người tiêu tiền vượt khả năng và những hệ lụy phía sau
Mạng xã hội khiến việc chi tiêu không còn chỉ để phục vụ nhu cầu, mà còn để “đúng chuẩn hình ảnh”. Từ quán cà phê, chuyến du lịch đến đồ gia dụng, nhiều người thừa nhận đã chi nhiều hơn mức có thể chỉ để không cảm thấy mình “tụt lại phía sau”.
Khi chi tiêu trở thành một "cuộc thi ngầm"
Một buổi tối lướt mạng xã hội, Lan (32 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) nhận ra mình đã lưu hơn 20 bài đăng về quán cà phê mới, váy mới và chuyến du lịch "đáng thử trong năm nay". Điều đáng nói là phần lớn những lựa chọn này vượt ngân sách hàng tháng của cô.
"Không ai ép mình mua, nhưng nhìn bạn bè check-in liên tục, mình cảm thấy nếu không thử thì như bị tụt lại," Lan chia sẻ.
Tình huống này không hiếm. Mạng xã hội vô tình tạo ra một "chuẩn sống" mới, nơi hình ảnh được chọn lọc kỹ càng khiến cuộc sống của người khác trông lúc nào cũng đủ đầy, thậm chí dư dả. Trong khi đó, thực tế phía sau mỗi bức ảnh có thể là nhiều khoản chi vượt kế hoạch.
Chi tiêu vì cảm xúc nhiều hơn vì nhu cầu
Khác với mua sắm truyền thống – nơi người tiêu dùng cân nhắc kỹ trước khi quyết định, mua sắm chịu nh hưởng từ mạng xã hội thường diễn ra nhanh và mang tính cảm xúc.
Một chiếc váy được nhiều người mặc, một căn bếp được trang trí đẹp, hay một chuyến nghỉ dưỡng "đáng mơ ước" đều dễ tạo cảm giác mình cũng nên có. Việc tiêu tiền lúc này không chỉ để phục vụ nhu cầu thực tế, mà còn để cảm thấy mình đang sống đúng "nhịp".
Theo một khảo sát về hành vi tiêu dùng gần đây, nhiều người thừa nhận họ từng mua món đồ không thật sự cần thiết chỉ vì thấy nó xuất hiện quá nhiều trên mạng xã hội. Sau vài tuần, món đồ ấy có thể bị bỏ quên, nhưng khoản tiền đã chi thì không quay lại.
Bảng chi tiêu minh họa: Khi chi tiêu theo cảm hứng
Một ví dụ điển hình là bảng chi tiêu của một người trẻ sống tại đô thị, thu nhập 18 triệu đồng/tháng:
| Khoản chi | Số tiền/tháng |
|---|---|
| Tiền nhà | 6.000.000 |
| Ăn uống | 3.500.000 |
| Đi lại | 1.000.000 |
| Mua sắm theo xu hướng | 2.500.000 |
| Cà phê, check-in | 1.500.000 |
| Du lịch, trải nghiệm | 2.000.000 |
| Khác | 1.500.000 |
| Tổng | 18.000.000 |
Nhìn vào bảng, có thể thấy phần chi cho "trải nghiệm" và mua sắm theo xu hướng chiếm tỷ lệ đáng kể, trong khi khoản tiết kiệm gần như không còn.
"Sống như trên mạng" có thể khiến kế hoạch tài chính chệch hướng
Một điểm đáng chú ý là áp lực không đến từ ai cụ thể. Không có quy định phải đi du lịch mỗi tháng hay phải đổi điện thoại mỗi năm, nhưng việc nhìn thấy quá nhiều hình ảnh tương tự có thể khiến tiêu chuẩn cá nhân thay đổi.
Theo các chuyên gia tài chính cá nhân, điều quan trọng là phân biệt giữa nhu cầu thật và nhu cầu hình ảnh. Một chuyến đi có thể mang lại trải nghiệm tích cực, nhưng nếu phải trả góp hoặc cắt giảm các khoản thiết yếu để chi trả, đó có thể là dấu hiệu kế hoạch tài chính đang mất cân bằng.
Điều chỉnh lại cách nhìn về chi tiêu
Thay vì cố gắng "theo kịp", nhiều người bắt đầu lựa chọn cách tiêu tiền phù hợp với hoàn cảnh cá nhân. Một số người giới hạn ngân sách cho mua sắm theo xu hướng, số khác đặt quy tắc chỉ mua khi thật sự cần.
Thực tế, không phải mọi hình ảnh trên mạng đều phản ánh đầy đủ bức tranh tài chính của người đăng. Việc điều chỉnh kỳ vọng giúp nhiều người cảm thấy nhẹ áp lực hơn và kiểm soát chi tiêu tốt hơn.
Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng ảnh hưởng mạnh đến thói quen tiêu dùng, việc giữ vững kế hoạch tài chính cá nhân có thể xem là một kỹ năng quan trọng. Bởi sau cùng, sự ổn định tài chính thường đến từ những quyết định phù hợp với khả năng, không phải từ việc cố gắng giống ai đó trên màn hình.
