9/10 việc làm mới ở Hàn Quốc là việc "vụn", người già đi làm thêm tăng vọt còn người trẻ khó kiếm việc: Khoảng cách lương chạm kỷ lục

Ngày 21/10, Bộ Dữ liệu và Thống kê Hàn Quốc công bố kết quả khảo sát bổ sung về hình thức việc làm tháng 8/2026. Theo đó, lương bình quân tháng của lao động chính thức trong giai đoạn tháng 6 đến tháng 8 đạt 4,052 triệu won (khoảng 73 triệu đồng), tăng 156.000 won (khoảng 2,8 triệu đồng), tương đương 4% so với cùng kỳ năm trước và lần đầu tiên vượt mốc 4 triệu won. 

Cùng thời gian, lao động không chính thức chỉ nhận bình quân 2,112 triệu won (khoảng 38 triệu đồng), tăng vỏn vẹn 24.000 won (khoảng 430.000 đồng), tức 1,1%.

Khoảng cách giữa hai nhóm vì thế lên tới 1,94 triệu won (khoảng 35 triệu đồng), rộng thêm 132.000 won so với mức kỷ lục 1,808 triệu won ghi nhận đúng một năm trước. Theo báo cáo, đây là mức chênh lớn nhất kể từ khi Hàn Quốc bắt đầu thống kê theo phương pháp hiện hành năm 2003, và cũng là năm thứ 9 liên tiếp kể từ 2017 khoảng cách này phá kỷ lục cũ. Tính theo tỷ lệ, người lao động không chính thức hiện chỉ nhận 52,1% mức lương của người chính thức, giảm 1,5 điểm phần trăm so với 53,6% của năm ngoái.

Đi cùng con số lương là một kỷ lục khác.

 Tính đến tháng 8, Hàn Quốc có 8,671 triệu lao động không chính thức, tăng 103.000 người, chiếm 38,5% trong tổng số 22,526 triệu người làm công ăn lương, cao nhất cả về số lượng lẫn tỷ trọng từ trước tới nay. Trong khi đó, lao động chính thức chỉ tăng thêm 10.000 người. Nói cách khác, 91,2% số việc làm mới được tạo ra trong một năm qua là việc làm không chính thức.

Người già đi làm thêm, người trẻ khó kiếm việc

Nhìn vào chân dung những người vừa gia nhập nhóm lao động không chính thức, có thể thấy rõ ai đang nhận những việc làm mới này. 

Nhóm từ 60 tuổi trở lên tăng 135.000 người trong một năm, lên 3,18 triệu người, chiếm 36,7% tổng số lao động không chính thức và là nhóm tuổi dẫn đầu đà tăng. Ở chiều ngược lại, lao động không chính thức từ 29 tuổi trở xuống giảm 64.000 người, nhóm ngoài 40 giảm 20.000 người, do cả dân số tự nhiên đi xuống lẫn thị trường việc làm trầm lắng. Phụ nữ chiếm 57,2% lực lượng này.

Theo ngành, y tế và phúc lợi xã hội tăng mạnh nhất với 112.000 người, và hiện là ngành sử dụng nhiều lao động không chính thức nhất, chiếm 21,5%. Lưu trú và ăn uống tăng thêm 43.000 người. Ngược lại, công nghệ thông tin và truyền thông giảm 24.000 người, hành chính công giảm 22.000 người.

Ghép các mảnh lại, những việc làm mới ở Hàn Quốc hiện lên khá rõ: phần lớn là các ca chăm sóc, việc phục vụ, những công việc ngắn giờ mà người lớn tuổi đảm nhận để có thêm thu nhập khi đã rời vị trí cũ. Trong một xã hội già hóa nhanh, người cao tuổi vừa là nhóm cần được chăm sóc, vừa ngày càng trở thành chính lực lượng đi chăm sóc. Còn những ngành từng là đích đến của người trẻ như công nghệ hay khu vực công thì lại đang thu hẹp.

Cũng cần nói thêm rằng không phải ai làm việc không chính thức cũng là bị ép. Theo khảo sát, 68% lao động không chính thức cho biết họ tự nguyện chọn hình thức này, trong đó 59,9% vì hài lòng với điều kiện làm việc và 21,7% vì thấy công việc ổn định. Thời gian gắn bó bình quân tại nơi làm việc hiện tại là 3 năm.

"Thủ phạm" thật sự nằm ở số giờ làm

Chi tiết dễ bị bỏ qua nhất trong báo cáo là giờ làm. Lao động bán thời gian hiện lên tới 4,382 triệu người, tăng 152.000 người, chiếm 50,5% tổng số lao động không chính thức. Đây là lần đầu tiên tỷ lệ này vượt ngưỡng một nửa. Ở Hàn Quốc, một người bị xếp vào nhóm bán thời gian khi giờ làm theo hợp đồng ngắn hơn, dù chỉ một tiếng, so với người làm cùng loại việc ở cùng nơi làm việc.

Bình quân mỗi tuần, lao động không chính thức làm 29,5 giờ, trong khi lao động chính thức làm 40,4 giờ. Ông Kim Rak-hyun, trưởng ban thống kê việc làm của cơ quan dữ liệu Hàn Quốc, giải thích rằng khoảng cách lương nới rộng phần lớn là do số lao động bán thời gian trong nhóm không chính thức tăng lên, vốn làm ít giờ hơn nên thu nhập thấp hơn, cộng thêm tác động từ số người trên 60 tuổi đi làm tăng mạnh.

Phép thử rõ ràng nhất là loại nhóm bán thời gian ra khỏi bảng tính. Khi đó, lương bình quân của lao động không chính thức làm toàn thời gian lên tới 3,098 triệu won (khoảng 56 triệu đồng), và khoảng cách với lao động chính thức thu hẹp còn 954.000 won (khoảng 17 triệu đồng), chưa bằng một nửa con số 1,94 triệu won được đưa lên các mặt báo.

Một khảo sát khác về tiền lương tính theo giờ, công bố hồi cuối tháng 4/2026, cũng cho thấy bức tranh tương tự từ một góc khác. Theo đó, lao động không chính thức nhận 18.635 won (khoảng 335.000 đồng) mỗi giờ, bằng 65,2% mức của lao động chính thức. Hai bộ số liệu đến từ hai cuộc khảo sát khác nhau nên không thể trừ thẳng cho nhau, nhưng đặt cạnh nhau, chúng cho thấy khi tính theo giờ, người không chính thức nhận khoảng hai phần ba; còn khi tính theo tháng, họ chỉ còn khoảng một nửa. Phần hụt đi ở giữa chính là những giờ làm họ không có.

Điều đó không có nghĩa khoảng cách lương chỉ là ảo giác thống kê. Ngay cả trong khảo sát tính theo giờ, tỷ lệ 65,2% cũng đã lùi về mức của 10 năm trước. Và khoảng chênh gần 1 triệu won giữa người chính thức với người không chính thức làm toàn thời gian vẫn là một con số thật. Số liệu năm 2024 còn cho thấy khoảng cách này càng lớn khi trình độ học vấn càng cao: lao động không chính thức tốt nghiệp trung học nhận khoảng 80,9% lương theo giờ của người chính thức cùng trình độ, nhưng với người tốt nghiệp đại học, tỷ lệ này chỉ còn 65%.

Con số trung bình và cái giá của việc đọc sai

Bài toán của Hàn Quốc không mới. Theo chuẩn của OECD, tỷ lệ lao động tạm thời ở nước này là 28,2%, cao gấp đôi Nhật Bản (14,2%), gần gấp 2,5 lần Canada (11,8%) và Đức (11,5%), và gấp hơn 5 lần Anh (5,1%). Trong báo cáo khảo sát kinh tế Hàn Quốc năm 2026, OECD tiếp tục chỉ ra cấu trúc thị trường lao động hai tầng, giữa một bên là tập đoàn lớn và nhân viên chính thức, một bên là doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng lao động không chính thức, như một lực cản đối với năng suất và khả năng dịch chuyển của người lao động. Chính phủ Hàn Quốc hiện cũng đang đề xuất một khoản "phụ cấp công bằng" dành cho lao động không chính thức nhằm cải thiện thu nhập của nhóm này.

Nhưng chính câu chuyện về giờ làm cho thấy vì sao cách đọc số liệu lại quan trọng. Nếu chỉ nhìn con số 1,94 triệu won, người ta dễ kết luận rằng doanh nghiệp đang trả lương cho lao động không chính thức ngày càng tệ. Thực tế phức tạp hơn: một phần của khoảng cách đến từ mức lương theo giờ, phần còn lại đến từ việc thị trường đang tạo ra rất nhiều việc làm, nhưng lại là những việc làm ngắn giờ. Hai vấn đề này cần hai lời giải khác nhau. Tăng lương theo giờ không giúp được người chỉ có 20 tiếng làm việc mỗi tuần, cũng như tăng thêm ca làm không xóa được khoảng chênh của người làm toàn thời gian nhưng không có hợp đồng chính thức.

Với các nền kinh tế đang già đi, trong đó có cả những nước láng giềng của Hàn Quốc, con số này là một lời nhắc rằng "có việc làm" và "có đủ việc để sống" không còn là một. Câu hỏi đáng đặt ra không chỉ là mỗi giờ làm được trả bao nhiêu, mà là ai đang có được đủ giờ để làm, và với người đang cầm trên tay những ca làm ngắn, đó là lựa chọn của họ hay là tất cả những gì thị trường còn dành cho họ.

Pa Dun