60 năm lịch sử và "bữa tiệc tàn" của ngành chip nhớ: Liệu thị trường bán dẫn có đang đứng trước sự đổ vỡ của bong bóng AI?
Lịch sử 60 năm của ngành chip nhớ đã chứng minh một quy luật bất biến: Khi giá cao, các công ty sẽ chạy đua mở rộng công suất. Khi nguồn cung tràn ngập thị trường, giá cả sẽ lao dốc không phanh.
Khi phố Wall đang đặt cược mọi thứ vào chip nhớ như một "tấm vé vàng" để bước lên con tàu AI, thì từ Harvard, một chuyên gia kỳ cựu về bán dẫn lại đưa ra lời cảnh báo lạnh lùng: Những biểu đồ tăng trưởng dựng đứng lên tận trời xanh không bao giờ tồn tại vĩnh viễn.
Chỉ trong vòng 6 tuần, chỉ số Philadelphia Stock Exchange Semiconductor đã nhảy vọt 60%. Riêng Micron (ông lớn trong ngành chip nhớ) vừa ghi nhận mức tăng trưởng 38% chỉ trong một tuần, đánh dấu chuỗi ngày bùng nổ nhất kể từ năm 2008.
Theo dữ liệu từ JPMorgan, các nhà đầu tư cá nhân đang đổ xô vào cuộc đua này với mức độ hưng phấn cao nhất trong vòng một năm qua. Chip nhớ, từ một linh kiện vốn bị coi là “phổ cập” trong máy tính, bỗng chốc trở thành loại hàng hóa có giá trị nhất trong nền kinh tế AI.
Thế nhưng, giáo sư Willy Shih từ Trường Kinh doanh Harvard, người đã theo dõi các chu kỳ bán dẫn từ thập niên 80, lại không mấy lạc quan. Chia sẻ với tờ Fortune, ông nhận định cơn sốt bộ nhớ AI hiện nay thực chất chỉ là một chu kỳ kinh doanh chip nhớ thông thường, chỉ có điều quy mô của nó lớn hơn rất nhiều.
“Bất cứ khi nào mọi người cho tôi xem những đường cong tăng trưởng dựng đứng không điểm dừng, tôi đều biết rằng chúng sẽ không bao giờ kéo dài mãi mãi. Chuyện này rồi cũng sẽ qua đi thôi”, ông Shih nhận định.
Tại sao chip nhớ bỗng chốc "đắt như tôm tươi"?
Để hiểu tại sao chip nhớ lại quan trọng đến vậy, hãy hình nhìn vào "trái tim" của mọi thiết bị điện tử từ laptop, điện thoại cho đến các máy chủ AI khổng lồ. Bộ nhớ là nơi lưu trữ dữ liệu và các lệnh lập trình trong khi bộ vi xử lý đang hoạt động. Nếu không có bộ nhớ, các con chip xử lý (CPU/GPU) sẽ chẳng có gì để làm việc.
Thông thường, thế giới quen thuộc với DRAM (bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động) dùng trong các thiết bị tiêu dùng. Tuy nhiên, cơn sốt AI đã thúc đẩy nhu cầu về một loại chip chuyên dụng hơn: HBM (bộ nhớ băng thông cao).
Các hệ thống AI ngốn bộ nhớ theo cách mà các máy tính thông thường không bao giờ tưởng tượng nổi. Một máy chủ AI đơn lẻ yêu cầu lượng DRAM gấp 8 đến 10 lần so với máy chủ truyền thống, và cần một lượng lớn HBM mà không thiết bị tiêu dùng nào so bì được.
Trong nhiều thập kỷ, nâng cấp bộ nhớ luôn là lựa chọn rẻ nhất. Nó tuân theo một biến thể của Định luật Moore, nghĩa là dung lượng tăng gấp đôi sau mỗi hai năm với cùng một số tiền. Nhưng hiện tại, trật tự đó đã bị đảo lộn.
Theo TrendForce, giá hợp đồng DRAM dự kiến sẽ tăng từ 58% đến 63% trong quý II năm nay, mức nhảy vọt mạnh nhất trong một thập kỷ qua. Samsung, nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, thậm chí cho biết mức định giá của họ đã tăng tới 90% chỉ trong quý đầu tiên.
Giáo sư Shih ví von động lực này giống như cuộc tranh giành nguồn cung dầu mỏ hạn chế khi khủng hoảng eo biển Hormuz leo thang. Các nhà sản xuất chip vận hành các "fabs" (nhà máy chế tạo) với công suất hữu hạn.
Khi HBM mang lại lợi nhuận cao nhất, ba "ông lớn" ngành chip đã dồn toàn bộ nguồn lực vào đây, bỏ mặc các phân khúc khác. Kết quả là, các máy chủ hiện chiếm tới 60%-70% nhu cầu bộ nhớ toàn cầu, tăng vọt từ mức 30% trước kỷ nguyên AI, theo số liệu từ Jefferies.
Sự khan hiếm này đang tạo ra một "cú đấm" trực diện vào túi tiền của người tiêu dùng. Để có đủ chip nhớ cho iPhone hay máy tính, các hãng sản xuất buộc phải tăng giá bán. Điển hình là Nintendo đã tăng giá dòng Switch 2, hay Sony nâng giá PlayStation 5 lên thêm tới 150 USD vào tháng 3 vừa qua.
Thậm chí, Nvidia (gã khổng lồ đứng đầu ngành chip) cũng đang làm trầm trọng thêm tình hình. Nvidia thông báo sẽ sử dụng LPDDR5 (một loại DRAM tiết kiệm điện dành cho thiết bị tiêu dùng) cho các GPU suy luận của mình vào cuối năm 2026. Điều này đồng nghĩa với việc Nvidia sẽ trực tiếp nhảy vào tranh giành nguồn cung với Apple, Samsung và mọi nhà sản xuất điện thoại Android khác.
Hệ quả là gì? Một báo cáo từ Jefferies dự báo doanh số smartphone toàn cầu có thể giảm 31% trong 12 tháng tới, một sự sụt giảm chưa từng có tiền lệ ngoại trừ giai đoạn đại dịch. Ngay cả Tim Cook, CEO của Apple, cũng đã phải cảnh báo các nhà phân tích rằng biên lợi nhuận gộp của hãng sẽ tiếp tục giảm do áp lực từ giá chip nhớ.
Kịch bản cũ, quy mô mới
Lịch sử 60 năm của ngành chip nhớ đã chứng minh một quy luật bất biến: Khi giá cao, các công ty sẽ chạy đua mở rộng công suất. Khi các nhà máy mới đồng loạt đi vào hoạt động, nguồn cung sẽ tràn ngập thị trường và giá cả sẽ lao dốc không phanh.
Mặc dù phố Wall tin rằng "lần này sẽ khác" nhờ sức mạnh khủng khiếp của AI, giáo sư Shih vẫn bảo lưu quan điểm: “Vẫn là chu kỳ đó thôi, chỉ có biên độ biến động là lớn hơn”.
Câu hỏi lớn nhất lúc này là khi nào "cú sập" sẽ xảy ra? Các nhà máy mới của Samsung, SK Hynix, Micron và Kioxia dự kiến phải đến cuối năm 2027 hoặc 2028 mới đạt được sản lượng lớn.
Giáo sư Shih nhớ lại cuộc trò chuyện với một lãnh đạo ngành chip nhớ ba năm trước, khi ngành này đang thua lỗ và vị lãnh đạo đó vẫn đang chờ thời điểm thích hợp để khởi công nhà máy mới.
“Thực tế, thời điểm đúng đắn nhất để xây dựng nhà máy đó chính là lúc chúng tôi nói chuyện ba năm trước”, ông Shih nhận xét. Nói cách khác, ngành công nghiệp này luôn phản ứng chậm hơn so với thực tế, và khi tất cả cùng tỉnh ngộ, đó thường là lúc bữa tiệc sắp tàn.
*Nguồn: Fortune, BI
