50 năm trước còn dạy cách "hoá rồng", 50 năm sau hãng điện tử Nhật Bản phải quay sang gọi Trung Quốc bằng “thầy”

Ông lớn Nhật Bản từng giúp Trung Quốc “hóa rồng”

Hai tháng trước khi ông Đặng Tiểu Bình chính thức khởi xướng chính sách cải cách và mở cửa của Trung Quốc vào tháng 12/1978, vị Phó Thủ tướng khi đó đã có chuyến tham quan nhà máy sản xuất tivi màu của Matsushita Electric (tiền thân của Panasonic ngày nay) ở ngoại ô Osaka.

Vào thời điểm ngành công nghiệp điện tử Nhật Bản đang ở thời kỳ hoàng kim, ông Đặng đã ngỏ lời với nhà sáng lập Konosuke Matsushita – người được mệnh danh là "ông tổ quản trị" của Nhật Bản – để nhờ hỗ trợ hiện đại hóa đất nước. Ông Matsushita, khi đó đã 83 tuổi, đã nhận lời giúp đỡ "hết sức mình".

Panasonic sau đó trở thành một trong những tập đoàn điện tử Nhật Bản đầu tiên chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, góp phần xây dựng các nền tảng sản xuất tivi, tủ lạnh và máy giặt – những viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho sự trỗi dậy của Trung Quốc với tư cách là "công xưởng của thế giới".

Gần nửa thế kỷ trôi qua, những "ông lớn" điện tử Nhật Bản vốn một thời thống trị mọi gia đình giờ đây đang chật vật tìm cách tự định nghĩa lại mình. Sự trỗi dậy của các đối thủ Hàn Quốc và Trung Quốc, xu hướng bình dân hóa các thiết bị gia dụng, và mới nhất là làn sóng trí tuệ nhân tạo đang buộc họ phải đối mặt với câu hỏi hóc búa: Doanh nghiệp của mình sẽ đi về đâu?

Đến nay, Sony Group là cái tên đưa ra lời giải rõ ràng nhất khi chuyển dịch từ các thiết bị phần cứng giải trí sang tập trung vào chính mảng nội dung giải trí – như game, âm nhạc, anime và phim ảnh – đồng thời phát triển mảng cảm biến hình ảnh cung cấp cho phần cứng của các hãng khác.

Trong khi đó, Hitachi đã định hình lại hoạt động xoay quanh mảng CNTT và hạ tầng xã hội sau cuộc tái cơ cấu đầy đau đớn hậu khủng hoảng 2008.

Chỉ còn Panasonic vẫn chưa tìm được lời giải rõ ràng. Giá cổ phiếu của hãng đã bứt phá mạnh mẽ trong những tháng gần đây nhờ kỳ vọng vào nỗ lực tái cơ cấu và hướng đi mới tập trung vào hạ tầng AI.

Thế nhưng, giới đầu tư và các nhà phân tích vẫn hoài nghi liệu tập đoàn có bề dày 108 năm lịch sử này – vốn sản xuất đủ mọi thứ từ pin xe điện, hệ thống điện tử hàng không cho đến máy sấy tóc – có thực sự sở hữu một "câu chuyện tăng trưởng" đủ sức thuyết phục hay không.

"Panasonic đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc tái cấu trúc danh mục kinh doanh, song quá trình chuyển dịch của họ vẫn đi sau và đang trong giai đoạn chuyển giao, với tỷ suất lợi nhuận thấp hơn các đối thủ cùng ngành", ông Roman Schorr, Phó Chủ tịch bộ phận xếp hạng tín nhiệm tại Moody's Ratings, nhận định.

Tập đoàn đang nỗ lực chuyển mình thần tốc để trở thành nhà cung cấp cơ sở hạ tầng "hậu trường" giữ cho các trung tâm dữ liệu vận hành thông suốt.

Vào tháng 5, Panasonic công bố kế hoạch rót khoảng 500 tỷ yên trong vòng 3 năm vào các mảng kinh doanh liên quan đến hạ tầng AI, trong đó khoảng 70% ngân sách được đổ vào mảng pin – lĩnh vực đang có nhu cầu bùng nổ từ các nền tảng đám mây khổng lồ.

Panasonic cho biết họ hiện nắm giữ 80% thị phần toàn cầu về các bộ nguồn dự phòng dạng pin phân tán (BBU) lắp đặt trong các tủ máy chủ. Vai trò của các hệ thống BBU này giờ đây không chỉ dừng lại ở việc bảo hiểm chống mất điện.

Các bộ xử lý đồ họa (GPU) – linh kiện cốt lõi của AI – thường có mức tiêu thụ điện tăng vọt đột ngột, và BBU sẽ đóng vai trò cấp bù điện năng vào những thời điểm cao điểm đó để ổn định tổng thể dòng điện, một kỹ thuật được gọi cắt giảm phụ tải đỉnh.

Bước chuyển dịch chiến lược này cũng phản ánh áp lực đè nặng lên mảng kinh doanh pin xe điện của Panasonic. Dù được biết đến là nhà cung ứng chính cho Tesla, song doanh số bán pin của hãng đã sụt giảm nghiêm trọng kể từ khi các khoản trợ cấp xe điện của Mỹ hết hạn vào tháng 9 năm ngoái, trong bối cảnh cuộc cạnh tranh với các đối thủ Trung Quốc như CATL và BYD ngày càng khốc liệt.

Áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc đang phủ bóng đen lên toàn bộ thị trường pin. "Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục mở rộng quy mô sản xuất pin, và chúng ta cần hết sức thận trọng khi dự báo về xu hướng giá cả sắp tới," ông Atsushi Osanai, Giáo sư tại Trường Kinh doanh Waseda ở Tokyo, nhận định.

Panasonic có nên níu hào quang quá khứ?

Theo Giáo sư Osanai, số hóa là động lực cốt lõi thúc đẩy quá trình tái cơ cấu ngành điện tử Nhật Bản. "Thành công trong thế kỷ 20 của Nhật Bản dựa vào mô hình tích hợp theo chiều dọc, sản xuất hàng loạt và phân phối đại trà," ông phân tích.

Tuy nhiên, các sản phẩm sau này lại được định hình bởi chip bán dẫn và phần mềm – những lĩnh vực đòi hỏi chi phí cố định cực lớn và chỉ thực sự hiệu quả khi đạt quy mô sản lượng khổng lồ. Điều này vô tình tạo lợi thế cho các đối thủ như Samsung Electronics, TSMC hay Huawei Technologies nhờ sự kết hợp hoàn hảo giữa quy mô, tốc độ và mạng lưới tiếp cận toàn cầu.

Dù các nhà sản xuất Nhật Bản không còn nắm giữ lợi thế tuyệt đối trên thị trường sản phẩm tiêu dùng thành phẩm toàn cầu, các chuyên gia nhận định phẩm chất cốt lõi của họ vẫn tỏa sáng rực rỡ ở những ngách khác.

"Sức mạnh của Nhật Bản ngày nay có lẽ không còn nằm ở mảng tiêu dùng đại chúng, mà dịch chuyển sang lĩnh vực sản phẩm doanh nghiệp – nơi những giá trị về bề dày kinh nghiệm, độ tin cậy và mối quan hệ bền chặt với khách hàng vẫn là những yếu tố then chốt," Giáo sư Osanai chia sẻ.

Câu hỏi hóc búa hơn cả là liệu Panasonic có thể giữ lại mảng thiết bị gia dụng vốn làm nên tên tuổi của mình mà không bị chính nó kìm chân hay không. Hiện tại, Yuki Kusumi, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành tập đoàn Panasonic Holdings vẫn chưa sẵn sàng buông bỏ hoàn toàn mảng này.

Đây vẫn là những sản phẩm tiếp cận trực tiếp nhất với người tiêu dùng hàng ngày. Ông lập luận rằng nếu Panasonic có thể tạo ra sự khác biệt nhờ chất lượng vượt trội và độ tin cậy cao, mảng đồ gia dụng sẽ tiếp tục là cầu nối giúp củng cố hình ảnh thương hiệu tích cực trong tâm trí khách hàng.

CEO Kusumi tiết lộ Panasonic có kế hoạch vực dậy mảng gia dụng bằng cách áp dụng "những năng lực cốt lõi đã xây dựng tại Trung Quốc" ra toàn cầu, đặc biệt là về tốc độ vận hành và kỷ luật kiểm soát chi phí.

Minh chứng rõ nhất là vào tháng 2 vừa qua, Panasonic công bố thương vụ để Skyworth (Trung Quốc) tiếp quản mảng sản xuất và phân phối tivi của hãng tại thị trường Bắc Mỹ và châu Âu nhằm cắt giảm tối đa chi phí nhân công và logistics.

Gần năm thập kỷ sau chuyến thăm lịch sử của ông Đặng Tiểu Bình tới Nhật Bản để "tầm sư học đạo" về công nghiệp, giờ đây, ông Kusumi lại nhìn nhận Trung Quốc như một người thầy mà Panasonic cần phải học hỏi.

"Trung Quốc đang không ngừng thay đổi và bứt phá từng phút từng giây," ông bộc bạch. "Nếu không thể chuyển mình với tốc độ tương tự, chúng tôi chắc chắn sẽ bị gạt ra khỏi cuộc chơi trên trường quốc tế."

Theo Quốc Vinh