Vụ thảm án tại Đồng Nai: Cựu điều tra viên Đội Điều tra trọng án Đào Trung Hiếu lý giải động cơ “khó hiểu” của nghi phạm

Hôm 3/9, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Đồng Nai cho biết, đang tổ chức giám sát nghiêm ngặt đối tượng Nguyễn Đức Anh, SN 2005, trú phường Hố Nai, thành phố Đồng Nai, là nghi can gây ra vụ thảm án xảy ra vào khoảng 1 giờ 45 ngày 03/9/2026, tại ấp Bùi Chu, xã Bình Minh, thành phố Đồng Nai, làm chết 3 người, 1 người bị thương đang cấp cứu. Đối tượng Nguyễn Đức Anh bị nhiều vết thương đang được điều trị tại cơ sở Y tế.

Đáng chú ý, theo thông tin điều tra ban đầu, Nguyễn Đức Anh mang dao tìm đến nhà bạn gái để trả thù sau khi bị chia tay. Tuy nhiên, khi không thể tiếp cận mục tiêu, nghi phạm lại tấn công những người hoàn toàn xa lạ, không có mâu thuẫn.

Trao đổi về vụ việc, Thượng tá, TS.Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, cựu điều tra viên Đội Điều tra trọng án, Phòng Cảnh sát hình sự, Công an TP Hà Nội cho rằng, đây là điểm bất thường cần được đặc biệt làm rõ khi giải mã động cơ và diễn biến tâm lý của nghi phạm.

“Gần 15 năm trong nghề điều tra trọng án cho tôi một kinh nghiệm: Đừng cố tìm dấu hiệu của tội ác trên khuôn mặt hung thủ. Thứ đáng “đọc“ hơn là những gì họ đã làm trước khi gây án, những giới hạn họ lần lượt vượt qua và những quyết định được đưa ra ở từng thời điểm.

Vụ án này đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm dưới góc độ tâm lý học hành vi: Vì sao một ý định bạo lực được cho là bắt nguồn từ đổ vỡ tình cảm lại có thể chuyển hướng sang những người hoàn toàn không có mâu thuẫn với người gây án?”, ông Hiếu cho hay.

Không có “gương mặt sát nhân”

Thượng tá, TS.Đào Trung Hiếu cho biết, điểm chung sau mỗi vụ án, ông thường thấy công chúng đánh giá hung thủ qua gương mặt. Người ta sẽ soi ánh mắt, khuôn miệng rồi tự hỏi: “Trông thế này mà sao giết người được?” hoặc ngược lại, cố tìm trên gương mặt ấy một dấu hiệu nào đó chứng minh rằng tội ác dường như đã được báo trước.

Tuy nhiên, ông Hiếu cho biết, nếu muốn “đọc” một hung thủ thì đừng bắt đầu từ khuôn mặt. Hãy bắt đầu từ hành vi.

“Người nghiên cứu tội phạm có thể lần theo những biểu hiện mà hung thủ để lại trong chính hành vi của mình. Điều khiến tôi chú ý không phải một hành động đơn lẻ, mà là khoảng cách từ lúc xuất hiện ý nghĩ đến lúc tội ác thực sự xảy ra đã được lấp đầy bằng nhiều quyết định liên tiếp. Đó mới là những dấu hiệu “lâm sàng” đáng đọc”, ông Hiếu phân tích.

Khi tình yêu biến thành sự chiếm hữu

Cũng theo chuyên gia Đào Trung Hiếu, trong tình yêu, nguy hiểm bắt đầu khi bị biến thành quyền sở hữu.

Tâm lý học có khái niệm rejection sensitivity, có thể hiểu là sự nhạy cảm quá mức trước việc bị từ chối. Khi trạng thái này kết hợp với nhu cầu kiểm soát mạnh và cái tôi dễ bị tổn thương, lời chia tay có thể bị tiếp nhận không còn như sự kết thúc một quan hệ mà như một sự xúc phạm, phản bội hoặc tước đoạt thứ mà chủ thể cho rằng “thuộc về mình”.

Từ đó có thể xuất hiện oán giận, ý nghĩ trả đũa và sự hợp lý hóa hành vi bạo lực.

“Nhưng ở đây có một ranh giới tôi cho rằng đặc biệt quan trọng: Nghĩ đến bạo lực và chuẩn bị thực hiện bạo lực là hai cấp độ hoàn toàn khác nhau.

Trong thực tiễn điều tra, chúng tôi luôn quan tâm đến thời điểm ý định bắt đầu được “vật chất hóa”. Con dao được lấy lúc nào? Đối tượng mang nó đi với mục đích gì? Vì sao lại đến nhà nạn nhân vào giờ ấy? Khi gặp cửa khóa, tại sao không quay về mà tiếp tục trèo mái, tìm đường vào?

Chính những hành vi chuẩn bị ấy nói nhiều hơn rất nhiều so với câu khai chung chung: “Lúc đó tôi tức quá”.

Rượu cũng vậy. Rượu có thể gây disinhibition, tức làm suy giảm những cơ chế ức chế và tự kiểm soát, khiến hành vi bốc đồng hoặc hung hăng ở một số người dễ bộc lộ hơn. Nhưng từ kinh nghiệm xử lý các vụ án, tôi luôn thận trọng với lời giải thích “do say”. Say có thể giải thích trạng thái, nó không mặc nhiên giải thích động cơ.

Nếu ý định đã hình thành trước khi uống, hung khí đã được chuẩn bị, mục tiêu đã được xác định và chủ thể vượt qua nhiều trở ngại để tiếp cận nạn nhân, thì không thể dùng một chữ “rượu” để xóa nhòa cả quá trình trước đó”, chuyên gia cho hay.

Khi bạo lực đổi mục tiêu

Đứng trước vụ thảm án ở Đồng Nai, điều dư luận không khỏi băn khoăn đó là: Tại sao một người bị chia tay lại tức giận? Tại sao từ ý định tìm người yêu cũ, bạo lực lại chuyển sang những người hoàn toàn không có mâu thuẫn với nghi phạm?

Lý giải vấn đề này, ông Hiếu cho biết bản thân ông đặc biệt chú ý tới thời điểm người chủ nhà phát hiện nghi phạm; diễn biến lần tấn công đầu tiên; phản ứng của nghi phạm khi người này bỏ chạy; và nhất là trạng thái tâm lý của nghi phạm trước những hành vi tiếp theo.

“Bởi từ thời điểm đó, có thể chúng ta không còn đứng trước một động cơ duy nhất nữa. Một người ban đầu có thể là “mục tiêu thay thế”. Một người khác có thể trở thành “người cản trở”. Người tiếp theo có thể bị nhận thức như “nhân chứng”. Cũng có khả năng bạo lực đã bước sang trạng thái lan tỏa, trong đó những người xuất hiện trong không gian mà hung thủ đang kiểm soát đều có nguy cơ trở thành mục tiêu.

Nhưng tất cả chỉ là giả thuyết điều tra. Tâm lý học cho chúng ta những mô hình để đặt câu hỏi. Chỉ chứng cứ mới cho phép trả lời”, ông Hiếu cho hay.

“Chẩn đoán” trước khi có án mạng

Sau cùng, chuyên gia Đào Trung Hiếu cho rằng giá trị lớn nhất của việc phân tích tâm lý hung thủ không nằm ở việc chúng ta giải thích được một người sau khi họ đã giết người.

Nếu chỉ làm được điều đó thì về phương diện phòng ngừa đã đến quá muộn. Điều đáng quan tâm hơn là những dấu hiệu xuất hiện trước tội ác.

Chẳng hạn, một lời dọa giết trong lúc tức giận không đồng nghĩa với việc người nói chắc chắn sẽ giết người. Nhưng nếu lời đe dọa được lặp lại; người đe dọa bắt đầu đeo bám, xuất hiện tại nhà, nơi làm việc hoặc trường học của người bị đe dọa; tìm cách xâm nhập; chuẩn bị hung khí; hành vi ngày càng quyết liệt thì câu chuyện đã khác.

“Khi có những dấu hiệu đe dọa nghiêm trọng và lặp lại, gia đình không nên chỉ xem đó là “chuyện yêu đương của bọn trẻ”, cũng không nên tự tổ chức những cuộc gặp để hai bên “nói chuyện cho ra nhẽ”. Cần lưu lại tin nhắn, cuộc gọi, camera và các bằng chứng khác; báo cho cơ quan công an để thông tin được tiếp nhận, xác minh và có biện pháp phòng ngừa phù hợp. Khi nguy cơ đã trở nên trực tiếp, ưu tiên đầu tiên phải là bảo vệ tính mạng chứ không phải hòa giải quan hệ”, ông Hiếu đưa ra lời khuyên.

Cựu điều tra viên trọng án cũng nhắn nhủ người dân, đừng cố nhận diện một người nguy hiểm bằng khuôn mặt của họ. Hãy nhìn xem hành vi của họ đang đi về đâu.

“Sau nhiều năm làm điều tra trọng án, điều khiến tôi day dứt nhất khi nhìn lại một số vụ án không chỉ là câu hỏi “Vì sao hung thủ có thể làm như vậy?”, mà còn là một câu hỏi khác: “Trước khi án mạng xảy ra, đã từng có thời điểm nào chúng ta có thể nhận ra nguy cơ và ngăn nó lại hay không? Đó mới là ý nghĩa cuối cùng của việc “chẩn đoán” tâm lý tội phạm”.

Không phải để nhận diện một kẻ sát nhân sau khi tội ác đã xảy ra, mà để nhận ra một con người đang tiến dần về phía bạo lực khi họ vẫn chưa trở thành hung thủ. Bởi chính ở thời điểm ấy, chúng ta vẫn còn cơ hội cứu người”, ông Hiếu bộc bạch.

Theo điều tra, ban đầu đối tượng Nguyễn Đức Anh khai nhận: Là bạn trai của Đ.T.P.A, SN 2009; gần đây Đ.T.P.A nói chia tay nên Đức Anh nảy sinh ý định giết Đ.T.P.A. Rạng sáng ngày 03/9/2026 sau khi uống rượu với một nhóm bạn, Đức Anh mang theo dao tới nhà Đ.T.P.A, nhưng nhà khoá cửa nên Đức Anh đã trèo lên mái nhà cạy ô cửa giếng trời để đột nhập vào nhà. Lúc này anh Đ.V.R là bố của Đ.T.P.A nghe tiếng động, bật điện phát hiện và nói chuyện với Đức Anh, nhưng Đức Anh vẫn tiếp tục cạy ô cửa giếng trời và tuyên bố sẽ giết cả nhà Đ.T.P.A. Do sợ hãi nên anh Đ.V.R đã chốt chặt các cửa.

Không vào được nhà Đ.T.P.A nên Đức Anh trèo qua mái nhà anh N.V.Q, SN 1986 (kế bên sát vách nhà Đ.T.P.A) rồi mở cửa tầng 2 đột nhập vào nhà. Thấy động, anh N.V.Q ra kiểm tra thì phát hiện Đức Anh đang đi cầu thang xuống tầng trệt. Thấy anh N.V.Q, Đức Anh cầm dao lao vào tấn công anh N.V.Q. Bất ngờ bị tấn công, anh N.V.Q chạy xuống bếp lấy con dao chống trả lại nhưng bị Đức Anh đâm trọng thương nên vứt dao, mở cửa chạy ra đường, Đức Anh tiếp tục đuổi theo tấn công đến khi anh N.V.Q gục xuống đường. Sau đó Đức Anh quay vào nhà chốt cổng và xông vào phòng ngủ chém chị H.T.M, SN 1990 là vợ và 2 con của anh N.V.Q gồm N.T.H, SN2015 và N.N.H, SN2025 tử vong.

Giả Hủ