Vụ gây rối ở Ninh Bình: Thắng Ật bị khởi tố, nhân viên quán thịt dê có phải chịu trách nhiệm pháp lý?

Ngày 11/10, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Ninh Bình thông báo, đã ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và thi hành lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Nguyễn Văn Thắng, sinh năm 1989, trú tại tổ dân phố Trường Yên, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình về tội “Gây rối trật tự công cộng”.

Như đã đưa tin trước đó, ngày 28/9, Nguyễn Văn Thắng (Thắng Ật) đến trước nhà hàng C.D ở phường Tây Hoa Lư và sử dụng điện thoại livestream trên mạng xã hội. Theo thông tin được đăng tải, Thắng có lời lẽ lăng mạ, xúc phạm và khiêu khích ông D.V.H (64 tuổi), nhân viên nhà hàng. Sau đó, giữa Thắng và ông H. xảy ra xô xát. Ông H. đã sử dụng một ống nứa dạng điếu cày đuổi đánh Thắng.

Liên quan đến vụ án, dư luận bày tỏ thắc mắc: Vì sao Thắng là người bị đánh nhưng vẫn bị khởi tố về tội gây rối trật tự công cộng? Trách nhiệm pháp lý của ông H. trong vụ việc này được xác định như thế nào?

Trao đổi về vấn đề này dưới góc độ pháp lý, TS, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho biết, cần phân biệt rõ hành vi gây rối trật tự công cộng của Nguyễn Văn Thắng với hành vi dùng vũ lực của ông D.V.H.

Đây là những hành vi xảy ra trong cùng một vụ việc nhưng có thể cấu thành những vi phạm pháp luật khác nhau, vì vậy trách nhiệm pháp lý của mỗi người phải được xem xét trên cơ sở hành vi cụ thể, diễn biến sự việc, lỗi và các dấu hiệu cấu thành tội phạm tương ứng.

Đến nay, cơ quan điều tra đã khởi tố Nguyễn Văn Thắng để điều tra về tội gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 Bộ luật Hình sự. Điều này cho thấy, việc một người bị người khác đánh không làm mất đi trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm mà người đó đã thực hiện. Nếu hành vi livestream, lời nói xúc phạm, khiêu khích và những hành vi liên quan của Thắng đã gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đồng thời đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm quy định tại Điều 318 Bộ luật Hình sự, việc xử lý hình sự đối với người này là có cơ sở.

"Cũng cần nhấn mạnh rằng, quyết định khởi tố mới là căn cứ để tiến hành điều tra, không đồng nghĩa với việc tội phạm và toàn bộ lỗi của những người liên quan đã được xác định bằng một bản án có hiệu lực pháp luật. Cơ quan tiến hành tố tụng phải tiếp tục làm rõ diễn biến khách quan, hành vi của từng người và mối liên hệ giữa các hành vi đó để đưa ra kết luận chính xác.

Đối với hành vi đánh Thắng của ông H., trước hết cần xem xét có đủ căn cứ xác định phòng vệ chính đáng hay không. Theo Điều 22 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích được pháp luật bảo vệ. Điều kiện quan trọng ở đây là phải có hành vi xâm phạm đang diễn ra và việc chống trả nhằm ngăn chặn hành vi xâm phạm đó.

Nếu diễn biến thực tế cho thấy tại thời điểm ông H. dùng điếu cày đánh Thắng, Thắng chưa thực hiện hành vi tấn công ông H. hoặc không còn hành vi xâm phạm nào đang diễn ra cần phải ngăn chặn, thì không thể chỉ căn cứ vào việc Thắng đã có lời nói khiêu khích, xúc phạm trước đó để mặc nhiên xác định hành vi đánh người là phòng vệ chính đáng. Việc bị xúc phạm có thể là nguyên nhân dẫn đến phản ứng tức giận, nhưng quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm không đồng nghĩa với quyền sử dụng bạo lực để trừng phạt người khác", luật sư Cường nhấn mạnh.

Cũng theo TS. Luật sư Đặng Văn Cường, trong trường hợp này, vấn đề cần xem xét tiếp theo là liệu hành vi trái pháp luật của Thắng có khiến ông H. rơi vào trạng thái tinh thần bị kích động mạnh hay không. Điều 135 Bộ luật Hình sự quy định về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Tuy nhiên, không phải cứ bị xúc phạm, tức giận hoặc có hành vi đánh trả là đương nhiên được xác định phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.

Cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá tính chất, mức độ nghiêm trọng của hành vi trái pháp luật từ phía nạn nhân, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi đó với trạng thái tâm lý của người thực hiện hành vi gây thương tích, cũng như toàn bộ diễn biến cụ thể của vụ việc.

Nếu có căn cứ xác định ông H. thực sự bị kích động mạnh về tinh thần do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của Thắng gây ra, vấn đề tiếp theo là phải xem xét hậu quả thương tích và các điều kiện định tội theo Điều 135 Bộ luật Hình sự.

Về nguyên tắc, tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% trở lên là ngưỡng quan trọng để xem xét trách nhiệm hình sự theo khoản 1 điều luật này; trường hợp tỷ lệ thấp hơn phải đối chiếu đầy đủ các điều kiện luật định, không thể chỉ dựa vào việc đã xảy ra hành vi đánh người để kết luận có tội. Nếu Thắng không bị thương tích hoặc tỷ lệ tổn thương cơ thể không đạt ngưỡng luật định và không có căn cứ thuộc trường hợp khác mà Điều 135 quy định, thì không đủ cơ sở xử lý ông H. về tội danh này.

Dù vậy, việc không đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cố ý gây thương tích không đồng nghĩa hành vi đánh người đương nhiên hợp pháp. Cơ quan chức năng vẫn cần xem xét liệu hành vi đó có vi phạm quy định về trật tự công cộng hoặc thuộc trường hợp bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định hiện hành hay không. Việc có xử phạt hành chính hay không phải căn cứ vào hành vi cụ thể, các yếu tố cấu thành vi phạm và những tình tiết liên quan.

Một điểm nữa cần làm rõ là hành vi đánh người có thể đồng thời gây ảnh hưởng đến trật tự công cộng, nhưng không phải mọi hành vi đánh nhau đều đương nhiên cấu thành tội gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 Bộ luật Hình sự. Việc xử lý phải dựa trên tính chất, mức độ, bối cảnh, hậu quả và những dấu hiệu pháp lý của từng hành vi.

"Đặc biệt, không thể suy luận rằng vì Thắng đã bị khởi tố về tội gây rối trật tự công cộng nên toàn bộ lỗi trong vụ việc đều thuộc về Thắng, còn ông H. đương nhiên không phải chịu trách nhiệm pháp lý. Quyết định khởi tố Thắng không thay thế cho việc xác minh độc lập hành vi của ông H. Ngược lại, việc ông H. dùng vũ lực cũng không đương nhiên làm mất đi trách nhiệm của Thắng đối với hành vi gây rối đã xảy ra trước đó.

Theo tôi, yêu cầu quan trọng nhất trong vụ việc này là phải đánh giá khách quan, toàn diện hành vi của từng người, tránh cách nhìn một chiều theo cảm xúc hoặc theo hình ảnh được lan truyền trên mạng xã hội. Pháp luật không cho phép một người dùng bạo lực để trả đũa hành vi xúc phạm, nhưng cũng không vì một người bị đánh mà bỏ qua những vi phạm pháp luật do chính người đó thực hiện. Xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng căn cứ pháp luật chính là cách bảo đảm sự nghiêm minh và công bằng trong giải quyết vụ việc", ông Cường cho hay.

Giả Hủ