Việt Nam là quốc gia đầu tiên trên thế giới thực hiện điều này
TS. Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội, cho rằng vấn đề phát triển các lĩnh vực an sinh xã hội là một điểm sáng trong phát triển con người ở Việt Nam.
Tại Toạ đàm “Kinh tế-xã hội Việt Nam 2021-2025: Chống chịu và bứt phá” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức vào ngày 12/11/2025, TS. Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội, cho rằng vấn đề phát triển các lĩnh vực xã hội và an sinh xã hội là một điểm sáng của cách phát triển con người ở Việt Nam. Điều này là bởi Nghị quyết Trung ương 42 của Đảng đã khẳng định một ý nghĩa rất lớn: chuyển mạnh từ nhận thức Nhà nước phải chăm lo sang nhận thức toàn xã hội cùng chung tay, hướng tới mục tiêu phát triển vì con người, lấy con người làm trung tâm. Ông nhấn mạnh đây là một ý nghĩa hết sức quan trọng của chính sách xã hội gắn với kinh tế.
TS. Bùi Sỹ Lợi nêu ba chỉ tiêu nổi bật và năm điểm nhấn trong bài học về phát triển kinh tế - xã hội gắn liền với tiến bộ xã hội của Đảng và Nhà nước để chứng minh cho nhận định này. Thứ nhất, tỉ lệ hộ nghèo đã giảm từ 4,4% năm 2021 xuống 1,9% năm 2024 và dự kiến đạt gần 1% vào năm 2025. Ông đánh giá đây là một chỉ tiêu mà Đảng và Nhà nước luôn đi trước. So với khu vực và thế giới, Việt Nam là quốc gia đầu tiên thực hiện chính sách chuẩn nghèo đa chiều và là một trong những nước tiên phong tại châu Á.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ năm 2022, Việt Nam đã chính thức áp dụng chuẩn nghèo đa chiều cho giai đoạn 2021-2025. Theo đó, hộ nghèo được xác định dựa trên hai tiêu chí: Thu nhập dưới 1,5 triệu đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn (hoặc dưới 2 triệu đồng/người/tháng ở khu vực thành thị); hoặc thiếu hụt từ 3/5 dịch vụ xã hội cơ bản, bao gồm: y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, thông tin.
Điều này đồng nghĩa với việc nghèo không còn chỉ là “thiếu tiền”, mà còn là “thiếu cơ hội phát triển”. Chuẩn nghèo đa chiều đã giúp Nhà nước nhìn rõ hơn vào bức tranh toàn diện của nghèo đói, đồng thời tiệm cận các chuẩn mực quốc tế do Ngân hàng Thế giới (WB), Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) đề xuất.
Nhờ áp dụng chuẩn nghèo đa chiều cùng hàng loạt chính sách đồng bộ, Việt Nam đã đạt được những kết quả nổi bật. Tỷ lệ hộ nghèo cả nước giảm từ 5,2% (năm 2021) xuống còn 1,93% (năm 2024), vượt mục tiêu Quốc hội đề ra (≤2,5%). Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm nhanh, bình quân 4,45%/năm - mức giảm mạnh so với giai đoạn trước. Hơn 1,3 triệu lượt hộ nghèo, cận nghèo được vay vốn tín dụng chính sách để phát triển sản xuất, kinh doanh.
Cùng với đó, gần 90.000 hộ nghèo tại các huyện nghèo và 264.522 căn nhà trên phạm vi toàn quốc được hỗ trợ xây dựng hoặc sửa chữa. Hơn 2.500 công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ dân sinh được đầu tư mới, cải thiện đáng kể điều kiện sống của người nghèo.
Việc áp dụng chuẩn nghèo đa chiều là bước ngoặt lịch sử trong công tác giảm nghèo ở Việt Nam. Việc lấy con người làm trung tâm và giảm nghèo theo hướng bao trùm không chỉ có ý nghĩa trong phạm vi quốc gia, mà còn nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, khẳng định cam kết mạnh mẽ với các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs).
Bước sang giai đoạn 2026-2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ ngành liên quan đang xây dựng chuẩn nghèo đa chiều mới với các điểm nhấn: Chuẩn thu nhập dự kiến nâng lên 1,8–2,0 triệu đồng/người/tháng ở nông thôn (so với mức 1,5 triệu hiện tại). Ngoài 5 dịch vụ cơ bản, bổ sung thêm các chỉ số về việc làm bền vững, môi trường sống và khả năng tiếp cận chuyển đổi số. Chú trọng hơn đến nhóm yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số, phụ nữ đơn thân, người cao tuổi và lao động phi chính thức.
Tính đến 2025, cả nước vẫn còn hơn 1.700 xã chưa đạt chuẩn Nông thôn mới (NTM), phần lớn là vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Hộ nghèo dân tộc thiểu số chiếm tới 55% tổng số hộ nghèo cả nước, dù chỉ chiếm khoảng 15% dân số. Các nhóm yếu thế – phụ nữ nghèo, người già, người khuyết tật, lao động phi chính thức – dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu, dịch bệnh, đô thị hóa. Do vậy, chuẩn nghèo và tiêu chí NTM giai đoạn 2026–2030 sẽ đặc biệt chú trọng đến các nhóm này, bảo đảm chính sách không dàn trải, mà có trọng tâm, trọng điểm.
Ở nhiều quốc gia, nông thôn đã trở thành “không gian sống mới” với chuẩn mực tiệm cận đô thị. Hàn Quốc có phong trào Saemaul Undong (Làng mới) từ thập niên 1970, giúp đưa hàng triệu hộ thoát nghèo, xây dựng nông thôn văn minh. Trung Quốc giai đoạn 2010-2020 thực hiện chương trình “Nông thôn thịnh vượng”, xóa nghèo tuyệt đối cho hàng trăm triệu dân.
Việt Nam, với bước ngoặt 2026-2030, đang lựa chọn con đường riêng: giảm nghèo đa chiều gắn với xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, hướng tới “chuẩn sống mới” chứ không chỉ “chuẩn nghèo”. Đây là cách tiếp cận vừa tiệm cận chuẩn quốc tế, vừa gắn với thực tiễn Việt Nam - một quốc gia đa dạng vùng miền, văn hóa, và đang chịu tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu.
Việc ban hành chuẩn mới cũng góp phần nâng cao chất lượng thống kê, đánh giá, giúp Việt Nam minh bạch hơn trong báo cáo quốc tế, từ đó thuận lợi hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn ODA, các quỹ khí hậu và phát triển bền vững toàn cầu.
