Vì sao người Nhật Bản vứt ô tô mới đi 5 năm vào bãi phế liệu mà không tiếc?

Nhật Bản là cái nôi của những thương hiệu ô tô danh tiếng toàn cầu như Toyota, Honda hay Nissan, nổi tiếng với sự bền bỉ qua hàng thập kỷ. Tuy nhiên, ngay tại thị trường nội địa, vòng đời của xe lại ngắn đến kỳ lạ. Người ta có thể dễ dàng bắt gặp ở bãi phế liệu những chiếc ô tô vẫn còn đi tốt.

Theo dữ liệu thống kê từ Hiệp hội Kiểm tra Ô tô Nhật Bản (JAF) và Hiệp hội Sản xuất Ô tô Nhật Bản (JAMA), đa số chủ xe cá nhân quyết định chia tay xế cưng sau mốc 5 năm - 7 năm sử dụng. Về quãng đường di chuyển, con số này lại càng gây bất ngờ.

Do hệ thống phương tiện giao thông công cộng tại Nhật Bản cực kỳ phát triển, kết hợp với chi phí gửi xe nội đô đắt đỏ, phần lớn người dân chỉ sử dụng ô tô cá nhân cho các chuyến mua sắm cuối tuần hoặc du lịch ngắn ngày. Trung bình một chiếc ô tô cá nhân tại Nhật chỉ chạy khoảng 8.000 - 10.000 km/năm. Điều này đồng nghĩa với việc khi bị đưa ra bãi phế liệu hoặc xuất khẩu, nhiều chiếc xe mới chỉ lăn bánh khoảng 50.000 - 70.000 km.

Vậy tại sao ở đất nước nổi tiếng tiết kiệm và bảo vệ môi trường như Nhật Bản, người dân lại sẵn sàng bỏ xe sớm như vậy?

Áp lực từ hệ thống đăng kiểm

Lý do lớn nhất khiến người Nhật Bản không muốn giữ xe cũ chính là “Shaken”, chế độ kiểm định an toàn kỹ thuật ô tô nghiêm ngặt hàng đầu thế giới. Theo quy định, ô tô mới mua sẽ được miễn kiểm định trong 3 năm đầu tiên. Sau đó, chủ xe bắt buộc phải mang xe đi kiểm định định kỳ 2 năm/lần.

Chi phí cho mỗi lần đăng kiểm không hề rẻ, thường dao động từ 100.000 đến 200.000 Yên (khoảng 17 đến 34 triệu đồng), bao gồm phí kiểm tra, thuế trọng tải và bảo hiểm bắt buộc. Xe càng cũ, tiêu chuẩn kiểm định càng khắt khe, dẫn đến chi phí sửa chữa để đạt chuẩn tăng vọt theo từng năm.

Đứng trước lựa chọn bỏ ra khoản tiền lớn chỉ để gia hạn cho chiếc xe đã dùng nhiều năm hay chi tiền để trả góp cho chiếc xe mới tinh có công nghệ hiện đại hơn, đại đa số người Nhật sẽ chọn phương án thứ hai.

Ô tô quá niên hạn chịu thuế cao

Chính phủ Nhật Bản áp dụng cơ chế thuế tiêu thụ nhằm khuyến khích người dân sử dụng các dòng xe mới, tiết kiệm nhiên liệu và thân thiện với môi trường. Khi chiếc ô tô vượt qua mốc 13 năm tuổi, mức thuế trọng lượng và thuế sở hữu ô tô sẽ tự động tăng thêm khoảng 15% - 20%.

Mức phạt thuế này tiếp tục tăng lên nếu xe đạt mốc 18 năm tuổi. Việc sở hữu một chiếc xe cổ hay xe đời cũ tại Nhật Bản vì thế trở thành gánh nặng tài chính thực sự. Khi chi phí nuôi xe hàng năm vượt quá giá trị thực còn lại của phương tiện, đưa xe ra bãi phế liệu trở thành quyết định hoàn toàn hợp lý về kinh tế.

Chi phí bảo dưỡng và sửa chữa đắt đỏ

Nhật Bản là quốc gia có chi phí nhân công thuộc hàng cao nhất thế giới. Khi chiếc xe bắt đầu phát sinh hỏng hóc lớn sau vài năm sử dụng, tiền công cho thợ sửa chữa đôi khi còn cao hơn giá trị của phụ tùng thay thế.

Bên cạnh đó, các đại lý chính hãng tại Nhật luôn khuyến nghị thay thế cụm linh kiện thay vì sửa chữa nhỏ lẻ để đảm bảo an toàn tuyệt đối. Điều này khiến tổng hóa đơn sửa chữa mỗi lần xe gặp sự cố trở nên vô cùng đắt đỏ. Người Nhật Bản vốn ưa chuộng sự an toàn và tiện lợi; không muốn tốn thời gian lẫn tiền bạc cho việc liên tục đưa xe vào gara nên quyết định mua mới thường được ưu tiên.

Giá trị bán lại giảm mạnh sau vài năm vận hành

Thị trường ô tô cũ tại Nhật Bản chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi tâm lý thích dùng đồ mới của người tiêu dùng nội địa. Khác với thị trường ở nhiều nước đang phát triển, nơi ô tô được coi là tài sản tích trữ, tại Nhật Bản, ô tô chỉ đơn thuần là tiêu sản.

Ngay khi rời khỏi showroom, giá trị của chiếc xe đã giảm đi đáng kể. Sau 5 - 7 năm, giá trị bán lại trên thị trường xe cũ nội địa gần như chạm đáy. Khi việc bán lại cho người khác không thu về được bao nhiêu tiền, còn chi phí chuyển nhượng, sang tên và kiểm định lại quá phức tạp, chủ xe chọn giải pháp giao lại cho các công ty xử lý phế liệu để nhận khoản tiền đền bù nhỏ hoặc được hỗ trợ thủ tục hủy đăng ký xe nhanh gọn.

Xu hướng ưu tiên công nghệ cao

Ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản liên tục cải tiến với tốc độ chóng mặt. Những công nghệ an toàn chủ động như hệ thống phanh tự động khẩn cấp, cảnh báo lệch làn, hỗ trợ lái thông minh hay các dòng xe Hybrid thế hệ mới tiết kiệm nhiên liệu liên tục ra đời.

Người dân Nhật Bản rất quan tâm đến mức độ tiêu thụ nhiên liệu và sự an toàn khi di chuyển trên đường. Việc chuyển sang các dòng xe đời mới giúp họ tiết kiệm đáng kể tiền xăng hàng tháng, đồng thời được hưởng các khoản ưu đãi thuế “xe xanh” (Eco-car tax reduction) từ chính phủ. Sự kết hợp giữa chính sách kích cầu và mong muốn trải nghiệm công nghệ mới đã thúc đẩy vòng đời đổi xe của người dân diễn ra nhanh hơn.

Theo Hoàng Hà