Từ vụ án Công ty Việt Mỹ: Hé lộ thị trường nhập khẩu thiết bị y tế trăm triệu USD
Số liệu từ Cục Hải quan, Bộ Tài chính cho thấy kim ngạch nhập khẩu cả nước liên quan máy chụp cắt lớp vi tính (CT) và thiết bị sử dụng bức xạ liên tục tăng mạnh, đạt hơn 140 triệu USD năm 2025, cao gấp 4,6 lần năm 2022. Trong đó, máy CT nhập khẩu chủ yếu có xuất xứ Đức, Trung Quốc và Mỹ; thiết bị sử dụng bức xạ cho mục đích y tế phần lớn có xuất xứ Anh.
Nhập khẩu máy CT, thiết bị sử dụng bức xạ tăng mạnh
Vụ án xảy ra tại Công ty Cổ phần Đầu tư Y tế Việt Mỹ (Công ty Việt Mỹ) đang thu hút sự chú ý của dư luận sau khi Bộ Công an công bố thông tin kết quả điều tra bước đầu về việc thiết bị y tế được mua bán qua nhiều công ty ở nước ngoài, nâng giá trước khi đưa vào bệnh viện.
Công ty Việt Mỹ thời gian qua nổi tiếng là đơn vị cung cấp cho các bệnh viện nhiều thiết bị có giá trị lớn trong lĩnh vực xạ trị, chẩn đoán hình ảnh và y học hạt nhân, như máy gia tốc tuyến tính, hệ thống xạ phẫu Gamma Knife, hệ thống Cyclotron, máy PET/CT, máy CT mô phỏng và nguồn phóng xạ. Doanh nghiệp cũng cung cấp linh kiện cùng dịch vụ bảo trì, sửa chữa thiết bị.
Trong giai đoạn 2018-2026, Công ty Việt Mỹ tham gia 276 gói thầu tại các bệnh viện và trúng 246 gói. Dữ liệu đấu thầu được tổng hợp cho thấy tổng giá trị các gói trúng thầu khoảng 5.947 tỷ đồng.
Theo số liệu Cục Hải quan cung cấp cho phóng viên Báo Tiền Phong, kim ngạch nhập khẩu của cả nước được thống kê theo 3 mã HS gồm 9022.12.00 (máy chụp cắt lớp vi tính, thường gọi là máy CT); 9022.21.00 (thiết bị sử dụng tia alpha, beta, gamma hoặc bức xạ ion hóa khác cho mục đích y tế, phẫu thuật, nha khoa, thú y); và 9022.90 (nhóm hàng khác thuộc thiết bị sử dụng tia X hoặc bức xạ ion hóa, bao gồm bộ phận và phụ kiện) trong thời gian qua tăng rất mạnh.
Nhập khẩu máy CT, thiết bị sử dụng bức xạ tăng...của Việt Nam tăng rất mạnh trong thời gian qua. Ảnh minh hoạ.
Tổng kim ngạch của 3 mã này tăng từ 30,5 triệu USD năm 2022 lên 140,3 triệu USD năm 2025, tức tăng gấp 4,6 lần. Trong đó máy CT có trị giá nhập khẩu lớn nhất.
Cụ thể, kim ngạch nhập khẩu máy CT tăng từ 20,4 triệu USD năm 2022 lên 71,2 triệu USD vào năm 2025, cao gần 3,5 lần. Riêng năm 2025, hàng xuất xứ Đức và Trung Quốc dẫn đầu, lần lượt đạt 17,8 triệu USD và 17,7 triệu USD; tiếp đến là Mỹ 16,3 triệu USD, Nhật Bản hơn 10 triệu USD và Israel 5,8 triệu USD.
Với các thiết bị sử dụng tia alpha, beta, gamma hoặc bức xạ ion hóa khác cho mục đích y tế, phẫu thuật, nha khoa, thú y (mã 9022.21.00), kim ngạch nhập khẩu năm 2025 đạt 43,9 triệu USD, gấp khoảng 2,6 lần so với năm 2024 và gần 16 lần so với năm 2022. Hàng xuất xứ Anh chiếm phần lớn, đạt gần 28 triệu USD, tương đương gần 64% kim ngạch của mã này, trong khi đó hàng xuất xứ Mỹ đạt 7,07 triệu USD.
Nhóm hàng khác thuộc thiết bị sử dụng tia X hoặc bức xạ ion hóa, bao gồm bộ phận và phụ kiện (mã 9022.90) cũng tăng từ 7,3 triệu USD năm 2022 lên 25,2 triệu USD năm 2025, cao gấp khoảng 3,4 lần. Trong năm 2025, hàng xuất xứ chủ yếu đến từ Đức, Anh, Canada, Trung Quốc và Mỹ.
Đáng chú ý, trong 8 tháng năm 2026, kim ngạch nhập khẩu của các sản phẩm này bất ngờ sụt giảm chỉ đạt gần 62,9 triệu USD, giảm khoảng 16,8% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu đến từ hai mã hàng còn lại, trong khi máy CT vẫn tăng.
Điều tra việc nâng giá qua tám công ty nước ngoài
Ngoài ra, trong nhóm HS 9022 (các thiết bị sử dụng tia X hoặc bức xạ ion hóa và bộ phận, phụ kiện liên quan), thống kê của Cục Hải quan cho thấy 3 nhóm này có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất.
Bản đồ trúng thầu rộng khắp của Công ty Việt Mỹ. (Ảnh: Tiền Phong)
Đứng đầu là sản phẩm mã 9022.19.90 (thiết bị sử dụng tia X khác, thuộc phân nhóm dùng cho mục đích khác) với 107,2 triệu USD trong năm 2025; tiếp theo là mã 9022.12.00 (máy chụp CT) với 71,1 triệu USD và mã 9022.14.00 (thiết bị sử dụng tia X khác dùng trong y tế, phẫu thuật hoặc thú y) với 47,2 triệu USD.
Tổng trị giá nhập khẩu của 3 mã đạt 225,6 triệu USD năm 2025, cao gấp khoảng 3,5 lần so với năm 2022.
Trước đó, ngày 24/7, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố vụ án “Buôn lậu” và “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Công ty Việt Mỹ cùng các đơn vị liên quan; đồng thời khởi tố, tạm giam ông Bùi Chân Phương, nguyên Chủ tịch Hội đồng quản trị; ông Hà Văn Nam, Giám đốc và bà Trần Thị Hồng Hạnh, phụ trách kế toán công ty.
Theo Bộ Công an, kết quả điều tra bước đầu xác định ông Phương thành lập, điều hành ba công ty tại Việt Nam, 5 công ty tại Singapore và 3 công ty tại Hồng Kông để mua đi, bán lại, nâng giá thiết bị y tế và thuốc trước khi nhập khẩu về Việt Nam. Cơ quan điều tra cũng xác định có việc khai báo gian dối thiết bị khác là hàng đi kèm thiết bị chính để nhập khẩu.
Ngày 2/9, Cơ quan điều tra khởi tố ông Trần Văn Thuấn khi đó là Thứ trưởng Bộ Y tế, về tội “Nhận hối lộ”. Đến ngày 3/9 và 10/9, Cơ quan điều tra tiếp tục khởi tố, bắt tạm giam ông Nguyễn Huy Ngọc, Phó chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ và ông Lê Đình Thanh Sơn, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ.
Đến ngày 17/9, vụ án với ba tội danh “Buôn lậu”, “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” và “Nhận hối lộ” được đưa vào diện Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo.