Chỉ cần nằm một giờ, mỡ sẽ tự biến mất? Sự thật phía sau công nghệ "đông lạnh mỡ" đang phủ kín TikTok

Trong nhiều video lan truyền trên Instagram và TikTok gần đây, không khó để bắt gặp hình ảnh một thiết bị áp lên bụng, cằm hay cổ người dùng rồi từ từ làm lạnh vùng da trong khoảng một giờ. Không có dao kéo, không gây mê, không để lại sẹo, nhưng lời quảng cáo lại rất hấp dẫn: mỡ sẽ tự biến mất trong vài tháng sau đó.

Đằng sau những video hàng triệu lượt xem ấy là cryolipolysis, hay còn được biết đến với tên thương mại nổi tiếng nhất là CoolSculpting. Đây được xem là một trong những công nghệ tạo hình cơ thể không xâm lấn thành công nhất trong hơn một thập kỷ qua.

Tuy nhiên, cũng chính công nghệ này đã trở thành tâm điểm tranh cãi sau khi siêu mẫu Linda Evangelista công khai cho biết bà bị biến chứng khiến vùng mỡ không giảm mà còn phát triển lớn hơn sau điều trị.

Điều thú vị là cryolipolysis không ra đời từ ngành thẩm mỹ, mà bắt nguồn từ một hiện tượng sinh học được ghi nhận ở trẻ em.

Công nghệ "đông lạnh mỡ"?

Các bác sĩ da liễu từ nhiều thập kỷ trước nhận thấy một số trẻ nhỏ thường xuyên ngậm kem lạnh trong thời gian dài có thể xuất hiện tình trạng viêm lớp mỡ dưới da ở vùng má, trong khi da hầu như không bị tổn thương. Hiện tượng này được gọi là popsicle panniculitis.

Chính quan sát tưởng như rất nhỏ này đã khiến hai nhà nghiên cứu tại Harvard Medical School là Dieter Manstein và Rox Anderson đặt ra một giả thuyết táo bạo: nếu tế bào mỡ nhạy cảm với lạnh hơn các mô khác, liệu có thể dùng lạnh để loại bỏ mỡ mà không cần phẫu thuật?

Sau nhiều năm nghiên cứu tại Wellman Center for Photomedicine thuộc Massachusetts General Hospital, nhóm nghiên cứu công bố công trình năm 2008 chứng minh rằng việc làm lạnh có kiểm soát có thể gây tổn thương chọn lọc lên tế bào mỡ mà gần như không ảnh hưởng đến da, cơ hay mạch máu. Đây được xem là cột mốc khai sinh công nghệ cryolipolysis hiện đại.

Điều làm nên sự khác biệt của cryolipolysis nằm ở đặc tính sinh học của tế bào mỡ. Không giống phần lớn tế bào trong cơ thể chứa nhiều nước, tế bào mỡ chứa lượng lớn lipid. Lipid kết tinh ở nhiệt độ cao hơn nước, khiến tế bào mỡ dễ bị tổn thương bởi lạnh hơn các mô xung quanh.

Khi đầu điều trị hút lớp mỡ vào giữa hai tấm làm lạnh, nhiệt độ được duy trì trong một khoảng thời gian đủ dài để tạo ra hiện tượng stress lạnh. Thay vì bị phá hủy ngay lập tức, các tế bào mỡ kích hoạt quá trình chết theo chương trình, còn gọi là apoptosis.

Trong nhiều tuần tiếp theo, hệ miễn dịch sẽ dần dọn dẹp và loại bỏ các tế bào này thông qua đại thực bào. Chính vì vậy, hiệu quả của phương pháp không xuất hiện ngay sau điều trị mà thường rõ rệt sau khoảng hai đến bốn tháng.

Khác với nhiều quảng cáo trên mạng xã hội, cryolipolysis không phải là phương pháp giảm cân. Các chuyên gia của Harvard Health nhấn mạnh công nghệ này chỉ tác động lên lớp mỡ dưới da tại một vùng cụ thể và không làm giảm mỡ nội tạng, cũng không cải thiện các yếu tố chuyển hóa liên quan đến béo phì.

Đối tượng phù hợp nhất là những người có cân nặng tương đối ổn định nhưng tồn tại các vùng mỡ "cứng đầu" khó cải thiện bằng ăn kiêng hoặc tập luyện.

Hiệu quả của công nghệ cũng được đánh giá khá nhất quán qua nhiều nghiên cứu. Theo Harvard Health, phân tích dữ liệu trên hơn 1.000 bệnh nhân cho thấy lớp mỡ tại vùng điều trị giảm trung bình khoảng 25%, trong khi các tác dụng phụ thường chỉ là đỏ da, bầm tím, tê hoặc đau nhẹ và sẽ tự hết sau vài tuần.

Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp công bố gần đây cũng cho thấy cryolipolysis nhìn chung mang lại mức độ hài lòng cao ở bệnh nhân, đồng thời khẳng định đây vẫn là một trong những công nghệ tạo hình cơ thể không xâm lấn có lượng bằng chứng lâm sàng lớn nhất hiện nay.

Tuy vậy, các tác giả cũng nhấn mạnh rằng việc lựa chọn bệnh nhân phù hợp và tuân thủ quy trình điều trị đóng vai trò quyết định đối với hiệu quả và độ an toàn.

Sau khi được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép lần đầu vào năm 2010 cho vùng bụng và hông, phạm vi ứng dụng của CoolSculpting liên tục được mở rộng sang cằm đôi, cánh tay, lưng, đùi, vùng dưới mông và cả mỡ ngực ở nam giới. Điều này phản ánh lượng dữ liệu lâm sàng ngày càng phong phú được tích lũy trong hơn một thập kỷ sử dụng.

Biến chứng

Tuy nhiên, khi số lượng ca điều trị tăng lên hàng triệu trên toàn cầu, giới chuyên môn cũng bắt đầu phát hiện một biến chứng hiếm nhưng đáng chú ý mang tên Paradoxical Adipose Hyperplasia (PAH).

Thay vì nhỏ đi, vùng mỡ được điều trị lại phát triển lớn hơn, cứng hơn và thường có hình dạng tương ứng với đầu hút của thiết bị. Biến chứng này không tự khỏi và trong nhiều trường hợp phải xử lý bằng hút mỡ hoặc phẫu thuật.

Vấn đề nằm ở chỗ tỷ lệ PAH vẫn là chủ đề gây tranh luận. Ban đầu, nhà sản xuất ước tính đây là biến chứng cực kỳ hiếm gặp. Nhưng các nghiên cứu độc lập sau đó cho rằng nguy cơ thực tế có thể cao hơn đáng kể, đồng thời lưu ý nhiều trường hợp có thể bị chẩn đoán nhầm hoặc không được báo cáo đầy đủ do biến chứng thường chỉ xuất hiện sau vài tháng.

Chính biến chứng này đã đưa CoolSculpting lên trang nhất của nhiều tờ báo quốc tế khi siêu mẫu Linda Evangelista tiết lộ bà mắc PAH sau nhiều lần điều trị.

Theo lời Evangelista, vùng mỡ không những không giảm mà còn tăng lên, khiến bà phải trải qua nhiều ca phẫu thuật chỉnh sửa nhưng không đạt kết quả mong muốn. Vụ kiện sau đó được hai bên dàn xếp ngoài tòa, song đã tạo ra làn sóng tranh luận lớn về việc các cơ sở thẩm mỹ cần minh bạch hơn trong việc tư vấn rủi ro cho khách hàng.

Điều đáng chú ý là thay vì chững lại, nghiên cứu về cryolipolysis vẫn đang tiếp tục phát triển. Một bài tổng quan đăng trên Journal of Cosmetic Dermatology cuối năm 2023 nhận định tương lai của công nghệ không chỉ nằm ở các đầu điều trị thế hệ mới có khả năng làm lạnh đồng đều hơn, mà còn mở rộng sang các liệu pháp kết hợp và thậm chí là kỹ thuật "ice slurry", tiêm hỗn hợp lạnh trực tiếp để nhắm trúng mô mỡ với độ chính xác cao hơn.

Nhìn rộng hơn, cryolipolysis cho thấy một xu hướng ngày càng rõ trong lĩnh vực công nghệ y sinh: khai thác sự khác biệt sinh học giữa các loại tế bào để tạo ra những phương pháp điều trị chính xác hơn, thay vì chỉ tác động bằng dao kéo hay nhiệt năng như trước đây.

Từ một quan sát tưởng như rất bình thường về trẻ em ăn kem, các nhà khoa học đã phát triển nên một công nghệ trị giá hàng tỷ USD, được ứng dụng tại hàng nghìn phòng khám trên thế giới. Nhưng cũng giống nhiều công nghệ y học khác, càng được sử dụng rộng rãi, nó càng cho thấy rằng đổi mới luôn phải song hành với dữ liệu an toàn dài hạn và sự minh bạch về rủi ro./

Lâm Mộc