Từ nhà tập thể 30 m², “chuồng cọp” san sát đến đại đô thị hàng trăm ha: Mô hình căn hộ chung cư đã thay đổi đến "chóng mặt"

Trong cuộc bứt tốc đô thị hóa, với nhiều nhịp sóng chuyển mình của nền kinh tế, khái niệm nhà ở tại Việt Nam đã trải qua những bước tiến hóa đột phá, lột xác qua nhiều hình thái đô thị đầy thú vị.

Giai đoạn đầu bắt nguồn từ thời bao cấp với nhà tập thể thấp tầng tại miền Bắc và các khu cư xá ở miền Nam. Khi đó, nhà ở chủ yếu được xem là một loại phúc lợi xã hội, do Nhà nước phân phối.

Tại miền Bắc, mô hình “tiểu khu nhà ở” (Microrayon) đã định hình lối sống cộng đồng của nhiều thế hệ. Các khối nhà cao 2–6 tầng thường được bố trí song song theo hướng Đông – Tây. Nhiều khu tập thể tiêu biểu lần lượt hình thành như Kim Liên, Giảng Võ, Thành Công (Hà Nội) cùng các khu nhà ở công nhân tại thủ phủ công nghiệp Hải Phòng, Việt Trì.

Trong khi đó, TP.HCM phát triển mô hình cư xá như Thanh Đa, Đô Thành. Các khu này được tổ chức theo mạng lưới đường nội bộ dạng bàn cờ, kết hợp nhà thấp tầng. Hoạt động kinh doanh tại tầng trệt tạo nên không gian thương mại sầm uất, phục vụ trực tiếp đời sống cư dân. Ảnh: Khu cư xá Thanh Đa (TP.HCM).

Sau nhiều thập kỷ sử dụng, các khu tập thể và cư xá bắt đầu bộc lộ hạn chế. Những căn hộ khoảng 30 m² trở nên chật chội khi phải phục vụ nhiều thế hệ, khiến cư dân tự cơi nới “chuồng cọp”. Các phần xây thêm, cộng với tình trạng lún nứt và vật liệu xuống cấp, làm phá vỡ cảnh quan, gia tăng nguy cơ mất an toàn. Một số công trình bị xếp vào diện nguy hiểm cấp D, phải di dời khẩn cấp.

Từ cuối thập niên 1990 đến năm 2010, các dự án chung cư đơn lẻ bắt đầu phát triển nhanh tại Hà Nội, TP.HCM và nhiều đô thị lớn. Ảnh: Chung cư Miếu Nổi (TP.HCM) - Khoa Huỳnh.

Nhiều tòa tháp được xây trên khu đất xen cài trong nội đô, tạo thêm nguồn cung nhưng đồng thời gây sức ép lên hạ tầng. Không ít chủ đầu tư tập trung tối đa diện tích thương phẩm, trong khi thiếu trường học, công viên, bãi đỗ xe và không gian sinh hoạt cộng đồng. Tư duy “xây nhà, quên tiện ích” khiến nhiều dự án trở thành những khối nhà biệt lập, thiếu mảng xanh và phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng hiện hữu. Tại một số khu vực có mật độ cao như KĐT HH Linh Đàm (Hà Nội), dân số tăng nhanh đã tạo áp lực lớn lên giao thông và dịch vụ đô thị.

Những hạn chế của giai đoạn phát triển nóng đã thúc đẩy thị trường chuyển từ các tòa nhà đơn lẻ sang khu đô thị quy mô lớn, đa chức năng. Theo mô hình “thành phố 15 phút”, cư dân có thể tiếp cận nơi làm việc, trường học, y tế, mua sắm và giải trí ngay trong nội khu. (Ảnh: KĐT Vinhomes Grand Park - Trần Út).

Tại miền Bắc, Khu đô thị Nam Thăng Long – Ciputra, khởi công năm 2002, là một trong những dự án FDI tiên phong phát triển mô hình khu đô thị quy hoạch đồng bộ tại Việt Nam, nổi bật với không gian xanh rộng lớn và hệ thống trường học quốc tế.

Sau Ciputra, thị trường xuất hiện những đại đô thị có quy mô ngày càng lớn. Ecopark Văn Giang (Hưng Yên) tạo dấu ấn với cảnh quan sinh thái, trong khi Vinhomes Ocean Park và Vinhomes Smart City (Hà Nội) phát triển mô hình “all-in-one”, tích hợp nhà ở, trường học, bệnh viện, trung tâm thương mại, công viên và vui chơi giải trí.

Tại miền Nam, Phú Mỹ Hưng (TP.HCM) là một trong những dự án tiêu biểu cho tư duy quy hoạch dài hạn. Sau hơn 30 năm phát triển, khu đô thị này vẫn duy trì mật độ xây dựng thấp, hệ thống không gian công cộng và hạ tầng tương đối đồng bộ, góp phần hình thành diện mạo đô thị mới ở phía Nam TP.HCM.

Tiếp nối xu hướng này, Vinhomes Grand Park tại khu Đông TP.HCM hay The Global City đang mở rộng mô hình đại đô thị tích hợp. Từ một nơi để ở, các dự án thế hệ mới dần trở thành những trung tâm sống, làm việc, mua sắm và giải trí, đồng thời góp phần hình thành các cực phát triển mới của thành phố. Ảnh: KĐT The Global City.