Từ “kẻ bị ruồng bỏ” đến hình mẫu của thế hệ startup mới: Cựu CEO Uber trở lại với đế chế mới

Năm 2017, Travis Kalanick tưởng như đã khép lại sự nghiệp lãnh đạo tại Thung lũng Silicon. Sau hàng loạt bê bối và cáo buộc liên quan đến văn hóa doanh nghiệp, phân biệt giới tính và các hoạt động gây tranh cãi, chính các nhà đầu tư của Uber đã gây sức ép buộc vị CEO kiêm đồng sáng lập này rời công ty.

Gần một thập kỷ sau, Kalanick đang trở lại theo một cách đáng chú ý. Không đưa ra lời xin lỗi hay thể hiện sự hối tiếc về những quyết định trong thời gian điều hành Uber, ông tiếp tục xây dựng các dự án công nghệ mới, nhận được sự hậu thuẫn từ những nhà đầu tư quyền lực và ngày càng được một bộ phận các nhà sáng lập trẻ tại Thung lũng Silicon ngưỡng mộ.

Từ “kẻ bị ruồng bỏ” đến hình mẫu của thế hệ nhà sáng lập mới

Sau khi rời Uber, Kalanick dần trở thành một nhân vật mang tính huyền thoại trong giới startup. Một số doanh nhân trẻ thậm chí so sánh ông với Steve Jobs, cho rằng Kalanick đã làm được điều hiếm có: xây dựng một công ty có sức ảnh hưởng lớn đến mức tên thương hiệu trở thành một động từ.

Ben Horowitz, đồng sáng lập Andreessen Horowitz (a16z) và nhà đầu tư vào công ty Atoms của Kalanick, cũng công khai ủng hộ sự trở lại này. Ông cho rằng Kalanick là kiểu doanh nhân có khả năng thay đổi những phần lỗi thời của nền kinh tế.

Trong các cuộc phỏng vấn podcast gần đây, Kalanick vẫn giữ quan điểm cứng rắn về quá khứ. Ông khẳng định không hối tiếc về những quyết định từng đưa ra tại Uber và cho rằng việc mình bị sa thải là hệ quả của “chủ nghĩa thức tỉnh cực đoan”. Nhà đầu tư kỳ cựu Bradley Tusk cũng đặt câu hỏi tại sao Kalanick phải xin lỗi hay thay đổi. Sự thay đổi trong cách nhìn nhận Kalanick cũng gắn với sự trỗi dậy của tư tưởng “founder mode” – đề cao vai trò, quyền tự chủ và bản năng của nhà sáng lập trong việc điều hành doanh nghiệp.

Cú sụp đổ tại Uber

Kalanick cùng Garrett Camp thành lập Uber năm 2009. Với chiến lược tăng trưởng mạnh mẽ và cách tiếp cận “bằng mọi giá”, hai người nhanh chóng đưa công ty trở thành một trong những nền tảng gọi xe lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ tăng trưởng là hàng loạt tranh cãi về văn hóa doanh nghiệp và cách điều hành. Uber đối mặt với các cáo buộc liên quan đến phân biệt giới tính, quấy rối, sử dụng rượu và việc xử lý không nghiêm các quản lý có thành tích cao. Công ty cũng bị chỉ trích vì những chương trình bí mật như “Greyball” và “Hell”, cùng các vấn đề liên quan đến an toàn hành khách và kiểm tra lý lịch tài xế.

Năm 2017, kỹ sư cũ Susan Fowler công khai một bản ghi nhớ mô tả môi trường mà bà cho rằng các quản lý có thành tích cao được hưởng đặc quyền, trong đó có cáo buộc quấy rối tình dục. Vụ việc khiến hội đồng quản trị Uber phải tiến hành cuộc điều tra độc lập do cựu Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Eric Holder dẫn đầu.

Trước sức ép ngày càng lớn, nhóm nhà đầu tư do Benchmark dẫn đầu đã thúc đẩy việc thay thế Kalanick. Ở thời điểm đó, quyết định này nhận được sự đồng tình rộng rãi trong truyền thông và giới công nghệ. Nhiều người cho rằng những tranh cãi dưới thời Kalanick đã trở thành gánh nặng đối với Uber và công ty cần một phong cách lãnh đạo khác.

Tuy nhiên, cũng có những người coi cách Kalanick bị loại khỏi Uber là một sự phản bội đối với nhà sáng lập. Đáng chú ý, tối hậu thư buộc ông rời vị trí được đưa ra chỉ 11 ngày sau khi mẹ ông qua đời trong một tai nạn thuyền khiến cha ông bị thương nặng.

Không rời khỏi cuộc chơi sau khi mất Uber

Việc rời Uber không đồng nghĩa Kalanick rút khỏi lĩnh vực kinh doanh. Sau khi bán khoảng một phần ba cổ phần Uber vào năm 2018, ông tiếp tục bán phần còn lại sau IPO của công ty vào năm 2019, thu về khoảng 4 tỷ USD trước thuế.

Trong những năm tiếp theo, Kalanick âm thầm xây dựng nền móng cho đế chế kinh doanh mới. Ông đầu tư vào bất động sản để phát triển các trung tâm giao đồ ăn, nghiên cứu AI và robot, đồng thời tham gia vào một liên doanh khai thác mỏ.

Một trong những dự án đáng chú ý nhất là CloudKitchens, doanh nghiệp phát triển cơ sở hạ tầng cho dịch vụ giao đồ ăn và sau này được sáp nhập vào Atoms. Kalanick hướng tới việc ứng dụng AI và robot vào khâu chuẩn bị, nấu và giao đồ ăn, với tham vọng tạo ra một hệ thống gần như không cần con người can thiệp.

Atoms sau đó huy động được 1,7 tỷ USD vốn đầu tư cổ phần do a16z dẫn đầu. Công ty không công bố tổng định giá. Kalanick mô tả tham vọng này như một phần của “cuộc cách mạng công nghiệp thứ hai”, tập trung vào AI vật lý và robot.

Podcast giúp Kalanick xây dựng hình ảnh mới

Trong quá trình tái thiết sự nghiệp, Kalanick cũng tận dụng sự phát triển của hệ sinh thái podcast và vodcast để trở lại trước công chúng.

Khác với truyền thông công nghệ truyền thống, nhiều podcast hiện nay có xu hướng cởi mở hơn với những quan điểm mạnh mẽ và đề cao tinh thần doanh nhân. Kalanick xuất hiện trong nhiều chương trình, kể lại câu chuyện của mình và định hình một cách nhìn mới về cú ngã tại Uber.

Trong câu chuyện mới này, Kalanick không còn được mô tả đơn thuần là nhà sáng lập thất bại vì những tranh cãi tại Uber. Thay vào đó, ông được một bộ phận người hâm mộ nhìn nhận như một doanh nhân bị loại bỏ quá sớm và đang có cơ hội chứng minh năng lực một lần nữa.

Sự thay đổi này cũng kéo theo những tranh luận về Bill Gurley và Benchmark – những người đóng vai trò quan trọng trong việc buộc Kalanick rời Uber. Một số người cho rằng Uber có thể đã đạt giá trị cao hơn nếu Kalanick tiếp tục lãnh đạo. Ngược lại, một cựu lãnh đạo cấp cao của Uber cho rằng sự sụp đổ năm 2017 xuất phát từ nhiều áp lực tài chính và không thể quy hoàn toàn trách nhiệm cho Kalanick hay Gurley.

“Founder mode” và thế hệ người hâm mộ mới

Kalanick cũng được hưởng lợi từ sự phổ biến của khái niệm “founder mode” tại Thung lũng Silicon. Tư tưởng này đề cao việc nhà sáng lập trực tiếp can thiệp vào những quyết định quan trọng và không để tầm nhìn của mình bị che mờ bởi các cấp quản lý hay cố vấn.

Đối với một bộ phận doanh nhân trẻ, Kalanick trở thành biểu tượng của sự độc lập, tham vọng và sẵn sàng đi ngược lại chuẩn mực. Ông cũng tích cực hướng dẫn các nhà sáng lập trẻ, trong đó có Shayne Coplan, người sáng lập nền tảng dự đoán Polymarket.

Những người từng tiếp xúc với Kalanick mô tả ông là người hào phóng về thời gian và tiền bạc, thường chủ động kết nối và hỗ trợ các doanh nhân trẻ. Tuy nhiên, một số người từng làm việc cùng lại cho rằng ông thích được bao quanh bởi những người thân tín và có thể sử dụng các mối quan hệ này để củng cố ảnh hưởng của mình.

Dù được nhìn nhận như thế nào, Kalanick dường như không quá quan tâm đến những đánh giá trái chiều. Sau gần một thập kỷ rời Uber, ông đang sở hữu một công ty robot công nghiệp trị giá hàng tỷ USD, nhận được sự hậu thuẫn từ những nhà đầu tư mới và xây dựng được cộng đồng những người ủng hộ riêng.

Với một bên, Kalanick vẫn là biểu tượng của một giai đoạn văn hóa doanh nghiệp đầy tranh cãi tại Uber. Với bên còn lại, ông là hình mẫu của tinh thần của một nhà sáng lập từng thất bại, nhưng chưa bao giờ thực sự rời khỏi cuộc chơi.

Như nhà báo công nghệ quá cố Om Malik từng nhận xét, Kalanick có khả năng đặc biệt trong việc tạo dựng huyền thoại xung quanh chính mình. Và với khả năng đó, sự trở lại của ông có lẽ chỉ còn là vấn đề thời gian.

Theo Fortune

Hà Thu