Từ 60.000 tấn rác nhựa được tái chế đến bài toán xây dựng hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam

Đây cũng là thông điệp được nhấn mạnh tại lễ phát động cuộc thi "Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2026" do Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Unilever Việt Nam tổ chức ngày 23/6.

Sự kiện đánh dấu bước mở rộng hợp tác giữa cơ quan quản lý và khu vực tư nhân trong giai đoạn 2026-2030, tiếp nối nền tảng hợp tác được xây dựng từ năm 2020.

5 năm hợp tác công - tư và những kết quả ban đầu

Theo thông tin từ Ban tổ chức, trong 5 năm qua, mô hình hợp tác công - tư trong quản lý rác thải nhựa đã góp phần thu gom và tái chế hơn 60.000 tấn rác thải nhựa thành bao bì và nhiều vật dụng hữu ích; đồng thời hỗ trợ các sáng kiến phân loại, thu gom, tái chế và thực thi trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Tại Unilever Việt Nam, 70% bao bì có khả năng tái chế; tỉ lệ sử dụng nhựa tái chế trong bao bì đạt trung bình là 50%.

Bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam, cho biết quá trình xây dựng kinh tế tuần hoàn nhựa tại Việt Nam thực chất đã được khởi động từ năm 2020 khi Unilever cùng các đối tác trong Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Vietnam) ký kết hợp tác với Bộ Tài nguyên và Môi trường trước đây, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Mục tiêu của chương trình là thúc đẩy giảm thiểu rác thải nhựa, tăng cường thu gom, phân loại, tái chế và hỗ trợ triển khai các chính sách EPR, hướng tới việc đưa rác thải nhựa quay trở lại vòng tuần hoàn kinh tế thay vì trở thành gánh nặng môi trường.

Theo bà Vân, thực tiễn 5 năm qua cho thấy mô hình Hợp tác công tư (PPC) trong quản lý rác thải nhựa chính là động lực cốt lõi đưa công tác quản lý rác thải nhựa bước sang một chương mới: từ những hành động đơn lẻ dịch chuyển mạnh mẽ thành một hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn đồng bộ và bền vững hơn.

"Chúng tôi luôn hiểu rằng, những thay đổi mang tính hệ thống như quản lý rác thải nhựa đòi hỏi một sức mạnh tổng lực. Sự kết hợp giữa vai trò định hướng chính sách của cơ quan nhà nước và nguồn lực, sự linh hoạt của khối tư nhân đã chứng minh được sự hiệu quả", bà nói.

Cần một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho kinh tế tuần hoàn

Dù đạt được những kết quả bước đầu, các bên tham gia đều cho rằng quá trình chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Vân - Tổng Giám đốc Quốc gia, Unilever Việt Nam nhấn mạnh, kinh tế tuần hoàn nhựa không thể chỉ dừng ở nhận thức hay cam kết. Điều quan trọng là phải đưa được các giải pháp vào vận hành: phân loại tốt hơn, thu gom hiệu quả hơn, tái chế có chất lượng hơn, và tạo được thị trường ổn định hơn cho vật liệu tái sinh.

“Chúng ta không chỉ giải quyết việc tái chế nhựa mà còn phải đảm bảo nhựa tái chế có thể cạnh tranh được với nhựa nguyên sinh về chất lượng và giá cả. Chúng ta không chỉ tái chế nhựa cứng mà phải tìm cách tái chế nhựa mềm, nhựa khó tái chế.

Ngoài ra, chúng ta cũng cần người tiêu dùng hiểu rõ hơn vai trò của phân loại tại nguồn và giá trị môi trường mà vật liệu tái sinh có thể mang lại. Nếu làm được điều đó, tuần hoàn nhựa không chỉ giúp giảm dấu chân môi trường, mà còn góp phần nâng năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng Việt Nam”, bà nhấn mạnh.

Đồng tình quan điểm này, ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường cho biết, thành công của chương trình năm 2024 với hơn 350 ý tưởng, sáng kiến từ hơn 500 cá nhân và tổ chức tham gia cho thấy tiềm năng lớn của cộng đồng đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực môi trường.

Nhiều giải pháp đã được kết nối với nhu cầu thực tế. Gần đây, Unilever Việt Nam phối hợp cùng Công ty Cổ phần Công nghệ GRAC - đơn vị từng đạt giải tại cuộc thi năm 2024 - và UBND phường Tân Mỹ (TP.HCM) triển khai mô hình trạm phân loại rác thải ứng dụng công nghệ. Đây được xem là ví dụ cho thấy một sáng kiến có thể đi từ cuộc thi đến giai đoạn thử nghiệm thực tế khi được kết nối với địa phương và doanh nghiệp.

Theo ông Tăng Thế Cường, những nền tảng trên là cơ sở để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn kết giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, giới nghiên cứu cung cấp tri thức và công nghệ mới, còn doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong ứng dụng, đầu tư và thương mại hóa các giải pháp.

Trong giai đoạn 2026-2030, ông Cường cho biết cuộc thi "Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa" sẽ tập trung vào ba mục tiêu gồm kết nối cung - cầu thực tế giữa các bên tham gia thị trường, thúc đẩy dòng vốn cho đổi mới xanh và hỗ trợ quá trình chuyển đổi kép xanh - số trong lĩnh vực quản lý chất thải.

“Thông điệp mà chương trình hướng tới không chỉ là tìm kiếm thêm các ý tưởng mới, mà quan trọng hơn là tạo ra cơ chế để những sáng kiến có thể bước ra khỏi phòng thí nghiệm, được kiểm chứng bằng thị trường và trở thành lời giải thực tế cho bài toán kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam”, ông Cường nhấn mạnh.

Phan Trang