Tổng tài áo vest hôm qua, nông dân trồng ớt hôm nay: AI đang bức tử ngành short drama Trung Quốc như thế nào?

Tháng 4/2026, Trương Tiểu Lôi dùng 400.000 tệ tiền tích lũy (tầm tỷ rưỡi) thuê đất ở Hải Đông, Thanh Hải, trồng ớt.

Hai năm trước, anh là "tổng tài" quen thuộc của hàng trăm bộ short drama. Thu nhập hàng tháng ổn định ở mức 20.000-30.000 tệ (77-116 triệu đồng). Điện thoại lúc nào cũng có thông báo lịch quay. Lịch kín đến mức không có thời gian nghỉ.

Bây giờ anh nói một câu ngắn gọn với phóng viên: "Có phim thì đi quay, không có phim thì về nhà trồng trọt."

Câu chuyện của Trương Tiểu Lôi không phải ngoại lệ. Đó là cái kết của cả một ngành công nghiệp từng kiếm rất tốt, rất nhanh, và sụp đổ còn nhanh hơn.

Short drama Trung Quốc: từ mỏ vàng đến bong bóng

Để hiểu tại sao hàng chục nghìn diễn viên đang thất nghiệp, cần hiểu trước tiên short drama Trung Quốc đã leo lên đỉnh cao như thế nào.

Short drama (微短剧) là thể loại phim ngắn tập từ 1-5 phút mỗi tập, thường có từ 60-100 tập, phát trên các nền tảng di động theo mô hình trả tiền mở khóa từng tập. Nội dung chủ yếu xoay quanh các công thức đã được kiểm chứng: tổng tài và tiểu thư, xuyên không trả thù, ngọt sủng nữ chính. Đơn giản, nhanh, gây nghiện.

Nền tảng Hongguo Short Drama (红果短剧) của ByteDance, ra mắt tháng 8/2023, trở thành kẻ thống trị. Tháng 1/2026, Hongguo đạt 100 triệu người dùng hoạt động hàng ngày, gần 300 triệu người dùng hoạt động hàng tháng. Doanh thu năm 2025 của nền tảng này ước đạt 15 tỷ tệ (khoảng 57.840 tỷ đồng). Năm 2025, có gần 500 bộ phim đạt trên 1 tỷ lượt xem chỉ riêng trên Hongguo.

Để kéo các đơn vị sản xuất vào cuộc, Hongguo và các nền tảng lớn triển khai cơ chế bảo lãnh doanh thu (保底分账): mỗi bộ phim được cam kết doanh thu tối thiểu từ 200.000-350.000 tệ (770 triệu đến 1,35 tỷ đồng), bất kể phim có ăn khách hay không. Diễn viên tầm trung ổn định ở mức vài nghìn tệ mỗi ngày. Tổng tài nổi tiếng có thể lên tới 30.000-50.000 tệ một ngày. Đây là mức thu nhập mà diễn viên truyền hình chính thống phải mất nhiều năm mới chạm tới.

Sản lượng bùng nổ. Năm 2025, Trung Quốc sản xuất khoảng 50.000 bộ short drama.

Cú sập kép: platform rút bảo lãnh và AI ùa vào cùng một lúc

Sự sụp đổ đến từ hai hướng, gần như cùng một lúc.

Cuối năm 2025, Hongguo âm thầm cắt giảm bảo lãnh với các đơn vị sản xuất tầm trung. Đến tháng 1/2026, cơ chế bảo lãnh phổ thông bị xóa bỏ hoàn toàn. Mô hình mới: nền tảng cung cấp kịch bản, đơn vị sản xuất tự bỏ tiền, tự chịu rủi ro.

Lý do nền tảng đưa ra không phải không có cơ sở. Cơ chế bảo lãnh đã sinh ra thứ mà giới trong ngành gọi là "phim ba không": không kịch bản gốc, không sản xuất chỉn chu, không chất lượng nội dung. Hàng loạt đội nhỏ dùng chi phí 3.000 tệ để làm một bộ phim, rồi dùng cơ chế bảo lãnh để thu về 200.000 tệ. Hongguo từng chi hàng tỷ tệ mua lại kho phim tồn đọng từ các nền tảng khác vì sản xuất quá nhiều mà chất lượng quá thấp. Chính Hongguo phải chịu lỗ.

Khi platform rút bảo lãnh, dòng tiền của hàng nghìn đội sản xuất vừa và nhỏ đứt ngay lập tức. Nhà đầu tư rút vốn khẩn cấp. Những dự án đang quay phải dừng giữa chừng, diễn viên không nhận được đủ thù lao.

Quý 1/2026, số phim bấm máy giảm 75% so với cùng kỳ năm ngoái.

Đúng lúc đó, AI xuất hiện.

ByteDance ra mắt Seedance 2.0 ngay trước Tết Nguyên đán 2026. Tháng 1/2026, AI sim-real drama chiếm 38% bảng xếp hạng top 100 drama trên nền tảng, từ mức chỉ 7% của cả năm 2025. Trong dịp Tết, tổng lượt xem AI drama chiếm gần 30% trong số 8,67 tỷ lượt xem toàn ngành.

Con số đắng lòng nhất: chi phí một tập phim người thật từ vài chục nghìn tệ. Chi phí một tập AI short drama: dưới 500 tệ (chưa tới 2 triệu đồng). Chi phí một bộ AI drama tinh tế hoàn chỉnh: dưới 200.000 tệ, bằng 1/10 phim người thật cùng chất lượng. Không cần diễn viên, không cần địa điểm quay, không cần trang phục, không cần đạo cụ.

Ba tầng nạn nhân của AI trong ngành short drama Trung Quốc

Cú sập này không ảnh hưởng đều lên tất cả. Nó có cấu trúc, và cấu trúc đó phơi bày sự tàn nhẫn rõ ràng theo từng tầng.

Tầng dưới cùng: diễn viên quần chúng biến mất

Nhóm chat thông báo lịch quay của diễn viên quần chúng tại Hoành Điếm im bặt sau Tết Nguyên đán. Ngày lương từ 150 tệ rớt xuống 80 tệ (chưa tới 310.000 đồng), và đó là trong trường hợp có việc để làm. Hơn 70% cơ hội thử vai đã không còn tồn tại. Diễn viên thế thân cho các cảnh nguy hiểm cũng biến mất, vì AI mô phỏng cảnh nổ, cảnh cao với chi phí bằng 1/10 quay thật.

Tầng giữa: diễn viên tầm trung bị bẫy bởi công thức chính họ tạo ra

Đây là nhóm chịu thiệt thòi kỳ lạ nhất. Những nhân vật tổng tài, tiểu thư ngọt sủng, trai nghèo vượt khó chính là những dạng nhân vật AI học đầu tiên, vì chúng quá công thức, quá lặp đi lặp lại. Thuật toán có thể phân tích hàng trăm bộ phim và tái tạo chính xác kiểu diễn xuất mang nhãn hiệu đó, từ cái nhìn lạnh lùng đến nụ cười méo góc. Những diễn viên từng sống tốt nhờ thành thục công thức ấy bây giờ không thể cạnh tranh với AI thành thục hơn và rẻ hơn.

Một nữ diễn viên kể với báo: nộp 10 kịch bản không nhận được một phản hồi nào. Thù lao bị ép xuống còn 1/3 vẫn không có phim. Tên diễn viên Lưu Thầm Kính, từng đóng vai nam chính đầu năm, sau đó phát hiện thông báo lịch quay trong các nhóm chat từ vài chục tin mỗi ngày rớt xuống còn ba đến năm tin, và toàn là hai cực: 500-800 tệ/ngày hoặc trên vạn tệ chỉ tìm diễn viên có triệu followers. Khoảng giữa không còn tồn tại.

Tầng trên: ngay cả diễn viên top, siêu hot cũng bị cắt 50% thù lao

Ngay cả diễn viên có phim đạt tỷ lượt xem, ngày lương đã lên tới 3.000 tệ, sau Tết 2026 cũng đột ngột không có phim. Dữ liệu từ Hội diễn viên quần chúng Hoành Điếm cho thấy quý 1/2026, lượng phim diễn viên short drama tiếp nhận giảm hơn 70% so với cùng kỳ, thù lao bị cắt một nửa. Chỉ những diễn viên thực sự có hàng triệu người theo dõi trên Hongguo, mang theo lượng fan đủ để tự bảo vệ mình, vẫn được platform và nhà đầu tư giữ lại.

Những người trong cuộc kể lại

Nếu Trương Tiểu Lôi là khuôn mặt của những diễn viên thất nghiệp, thì Phoenix Zhu là khuôn mặt của thế hệ không kịp bước vào ngành.

Cô tốt nghiệp đại học năm 2024 với bằng triết học. Sau nhiều tháng nộp hồ sơ bị từ chối từ các hãng phim và đài truyền hình chính thống, Zhu tìm được chỗ đứng tạm thời bằng cách viết kịch bản short drama. Cô làm thêm pha cà phê, bán hoa, tổ chức sự kiện để trang trải trong khi viết lách. Tháng 4/2025, Zhu bán được kịch bản short drama đầu tiên với giá 20.000 tệ (khoảng 77 triệu đồng). Tiếp theo là các đơn hàng khác. Cô tưởng đã tìm ra hướng đi.

Rồi AI đến. Hai dự án đã ký hợp đồng bị hủy đột ngột. Mức thù lao toàn ngành bắt đầu giảm. Những mức tăng lương cô kỳ vọng theo kinh nghiệm tích lũy không bao giờ xuất hiện.

Zhu nói với MIT Technology Review: "Tôi không thể cho phép mình khó tính về thứ mình viết." Nhưng bây giờ ngay cả thứ cô không khó tính về cũng không còn ai cần nữa.

Ở một góc khác của ngành, Trần Côn, nhà sản xuất AI drama với bộ phim "Strange Mirror of Mountains and Seas" đạt 50 triệu lượt xem, giải thích lý do tại sao short drama lại là ngành dễ bị AI xâm chiếm nhất: người xem thường xem trên màn hình điện thoại trong lúc đi tàu hoặc trong giờ nghỉ, và họ thường bỏ qua các lỗi hình ảnh mà AI còn chưa khắc phục được. "Dù AI chưa đạt được chất lượng sản xuất của điện ảnh truyền thống, nó đã đủ để đáp ứng nhu cầu của short drama ở bước đầu," họ Trần nói.

Một khán giả xem phim AI drama trên Douyin nói thẳng hơn: "Nếu bạn xem mà không dùng não, bạn có thể bỏ qua những chi tiết phi logic trong hình ảnh."

Còn có một câu chuyện kỳ lạ hơn về những người bị cuộc cách mạng này cuốn vào theo cách họ không hề muốn. Christine Li, một người mẫu kiêm influencer 26 tuổi, không phải diễn viên, bỗng nhiên thấy khuôn mặt mình xuất hiện trong một AI drama trên Hongguo. Nhân vật dùng mặt cô đang tát người khác và ngược đãi động vật. Li không được thông báo, không ký hợp đồng, không nhận được bất kỳ khoản thù lao nào. "Tôi cảm thấy một nỗi sợ hãi sâu sắc," cô nói với AFP. "Tôi cứ tự hỏi ai đó có thể làm điều này." Hongguo sau đó gỡ bộ phim với lý do vi phạm quy định nền tảng.

Sau Hoành Điếm, các thành phố quay phim cũng rơi vào trạng thái hoang tàn

Hoành Điếm không phải nơi duy nhất. Trịnh Châu từng có hơn 100 đoàn phim cùng lúc khai máy mỗi ngày trong đỉnh điểm 2025. Quý 1/2026, con số đó giảm 30-75% tùy khu vực.

Người đồng nghiệp của Trương Tiểu Lôi, diễn viên Ngô Duy Bân, trở lại Hoành Điếm sau Tết thấy tòa nhà trọ trống ít nhất 1/3 số phòng. Nhiều người không quay lại, đơn giản vì không có lý do để quay. Những nhân viên hậu trường bắt đầu làm thêm giao đồ ăn hoặc mở quán ăn nhỏ. Các diễn viên bình thường tự tổ chức nhóm quay video ngắn hài hước, chia doanh thu theo tỷ lệ.

Một số diễn viên bắt đầu đăng vlog dán nhãn "diễn viên thất nghiệp đi bán hàng vỉa hè," hy vọng xu hướng này sẽ giúp họ được một đạo diễn nào đó lướt thấy và gọi đi quay. Con đường livestream bán hàng cũng đã tắc nghẽn vì quá nhiều người cùng đổ sang.

Nghề trang điểm viên, từng bận rộn đến không kịp thở, bây giờ bị thay bằng kỹ thuật viên AI chỉnh filter. Các trang phục, đạo cụ trong kho quay hàng năm bụi phủ.

Nền tảng nói gì?

Hongguo và ByteDance không im lặng. Sau làn sóng phản ứng từ ngành, Phó Tổng Giám đốc ByteDance Lý Lượng đăng Weibo ngày 7/3/2026: "Short drama người thật và AI short drama đều có ưu điểm, phục vụ các đối tượng khán giả khác nhau. Hongguo đang điều chỉnh cơ chế bảo lãnh, nhưng vẫn tiếp tục đầu tư mạnh vào phim người thật."

Tổng biên tập Hongguo, Nhạc Lực, xác nhận ngân sách đầu tư nội dung 2026 tăng hơn 40% so với năm ngoái, trong đó phim người thật là lĩnh vực trọng tâm. Nền tảng triển khai Kế hoạch Guoran (果燃计划): dự án short drama dọc ở giai đoạn chuẩn bị có thể nhận tài trợ tới 2 triệu tệ, tỷ lệ đầu tư tối đa 100%. Ngày 19/5/2026, Hongguo chính thức phủ nhận với tờ Beike Finance rằng đã hủy toàn bộ bảo lãnh.

Nhưng thực tế ở Hoành Điếm không thay đổi. Cơ chế bảo lãnh phổ thông đã bị cắt. Những người hưởng lợi từ cơ chế mới chỉ là đơn vị sản xuất đủ lớn, đủ năng lực để cạnh tranh cho nguồn tài trợ chọn lọc. Đó không phải phần lớn những người từng sống được nhờ short drama.

Hội nghị Sản xuất Phim Truyền Hình Trung Quốc và những dự đoán không ai muốn nghe

Tháng 3/2026, tại Hội nghị Sản xuất Phim Truyền Hình Trung Quốc ở Thâm Quyến, Vương Nhiễm, CEO của iCapital, đưa ra một dự báo mà nhiều người trong khán phòng không muốn nghe.

Ông nói ngành phim ảnh sẽ mất ít nhất 1/3, thậm chí 1/2 số việc làm vì AI. Cụ thể hơn: diễn viên quần chúng và diễn viên đóng thế về cơ bản sẽ biến mất. Diễn viên tầm trung bị thay thế hàng loạt. Ngay cả diễn viên top cũng phải thay đổi cách kiếm tiền.

Nhưng ông cũng nói điều ít người chú ý: cuối cùng, phim quay với người thật, bối cảnh thật, có thể trở thành "nhãn hiệu Hermès" của ngành giải trí. Thứ hiếm. Thứ xa xỉ. Thứ người ta trả giá cao để được thưởng thức đúng nghĩa.

Đó là tương lai có thể đến. Nhưng nó không giúp gì cho Zhang Xiaolei và những người đang trồng ớt ở Thanh Hải lúc này.

Câu chuyện không chỉ của Trung Quốc

Năm 2025, Trung Quốc sản xuất 50.000 bộ short drama. Dự báo năm 2026: 5 triệu bộ. Tăng 100 lần trong một năm. Nhưng không phải 5 triệu bộ đó cần diễn viên người thật. Phần lớn trong số đó không cần ai cả.

Cùng lúc, tại Hội nghị Sản xuất Phim Thâm Quyến, người ta nói về một tương lai kỳ lạ: AI có thể tổng hợp đường hàm của Kim Thành Vũ, ánh mắt của Lương Triều Vỹ và diễn xuất của Leonardo DiCaprio, không đòi cát-xê, không cần tám trợ lý, quay liên tục 24 giờ và không bao giờ bê bối nghiện hút chơi bời, lọt ra con rơi.

 Câu hỏi đặt ra: còn ai cần con người thật không?

Câu trả lời, tạm thời, là có. Nhưng ít hơn bao giờ hết. Và ngày càng ít hơn.

Short drama từng là cánh cửa hiếm hoi cho những diễn viên trẻ không có quan hệ, không có tiền, không nổi tiếng nhưng có tài năng và chịu cày cuốc. Họ có thể bắt đầu từ đây, xây dựng lượng người theo dõi, dần bước lên. Cánh cửa đó đang đóng lại, nhanh hơn bất kỳ ai trong ngành dự đoán.

Trương Tiểu Lôi còn có tiền tiết kiệm để trồng ớt. Tuy nhiên, những người trẻ hơn anh, những người chưa kịp vào ngành, có thể sẽ không bao giờ có cơ hội đó nữa.

Tổng hợp từ Sina Finance

Long Văn