‘Tôi chuyên biến điều bất khả thi thành chuyện trễ hạn’: Triết lý quản trị phía sau câu nói ngạo nghễ của Elon Musk

Nhưng đằng sau câu nói đầy tự tin về khả năng biến điều bất khả thi thành chuyện trễ hạn là một triết lý quản trị không phải doanh nghiệp nào cũng có thể áp dụng.

“Tôi có sở trường biến những điều bất khả thi thành những điều chỉ đơn thuần là trễ hạn” (I specialize in going from the impossible to the merely late) - Elon Musk từng nói như vậy khi được hỏi về chương trình phát triển tên lửa Starship của SpaceX.

Phát biểu tại sự kiện X Takeover năm 2025, vị tỷ phú nhắc lại thời điểm Starship mới được hình thành, khi ý tưởng chế tạo một hệ thống tên lửa khổng lồ có khả năng tái sử dụng nhanh chóng bị xem là phi thực tế. Thậm chí, theo Musk, ngay cả những người bên trong SpaceX ban đầu cũng cảm thấy dự án này gần như bất khả thi.

Nhưng sau nhiều năm phát triển và thử nghiệm, điều từng khiến người ta bật cười đã trở thành một chương trình kỹ thuật có thật. Với Musk, đó dường như là một cách diễn đạt hài hước về thành tựu: thứ từng không thể thực hiện giờ chỉ còn là vấn đề thời gian.

Câu nói ngắn gọn, có phần tự giễu nhưng đầy ngạo nghễ này cũng phản ánh một trong những đặc điểm nổi bật trong cách điều hành doanh nghiệp của Musk: đặt mục tiêu vượt xa những giới hạn thông thường, thúc đẩy đội ngũ hành động với tốc độ cao và chấp nhận những lần thử nghiệm thất bại trên hành trình chinh phục mục tiêu.

Khi mục tiêu bất khả thi trở thành động lực đổi mới

Trong cách quản trị truyền thống, doanh nghiệp thường xây dựng kế hoạch dựa trên nguồn lực hiện có, năng lực thực thi và những rủi ro có thể dự báo. Mục tiêu cần đủ tham vọng để tạo động lực, nhưng cũng phải có tính khả thi để bảo đảm tiến độ.

Musk lại thường tiếp cận vấn đề theo chiều ngược lại. Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi doanh nghiệp có thể làm được gì với những công nghệ hiện tại, ông đặt ra câu hỏi liệu có thể tạo ra một phương thức hoàn toàn mới để đạt được điều tưởng chừng không thể hay không.

SpaceX là một ví dụ. Trong ngành hàng không vũ trụ, tên lửa thường được xem là phương tiện sử dụng một lần, khiến chi phí cho mỗi lần phóng rất lớn. Musk muốn thay đổi nguyên tắc đó bằng việc phát triển tên lửa có khả năng tái sử dụng, từ đó giảm đáng kể chi phí tiếp cận không gian.

Để theo đuổi mục tiêu này, SpaceX không chỉ phát triển công nghệ mới mà còn thay đổi cách thiết kế, sản xuất và thử nghiệm tên lửa. Falcon 9 trở thành minh chứng quan trọng cho hướng đi đó khi tầng đẩy đầu tiên có thể quay trở lại và hạ cánh để tiếp tục sử dụng.

Đây cũng là tinh thần của tư duy nguyên lý đầu tiên (First Principles Thinking) mà Musk thường đề cập: không mặc định những giới hạn hiện tại là điều không thể thay đổi, mà phân tích vấn đề từ những nguyên tắc cơ bản nhất để tìm ra phương án khác biệt.

Một nghiên cứu đăng trên Oxford Review of Economic Policy năm 2022 về cách giải quyết các dự án lớn đã phân tích chiến lược phát triển của SpaceX. Theo các tác giả, những dự báo tiến độ rất lạc quan của Musk không đơn thuần xuất phát từ sai lệch trong nhận định, mà còn có thể mang tính chiến lược nhằm tạo động lực tăng tốc cho tổ chức, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp tìm kiếm những phương thức thiết kế và triển khai hiệu quả hơn.

Nói cách khác, việc đặt ra một thời hạn đầy thách thức không chỉ nhằm yêu cầu nhân viên làm việc nhanh hơn. Nó còn buộc doanh nghiệp phải xem xét lại những quy trình vốn được mặc định là cần thiết, loại bỏ những bước không tạo ra giá trị và tìm cách giải quyết vấn đề tận gốc.

Đó có lẽ là một trong những lý do Musk không quá e ngại khi đặt ra những mục tiêu khiến người khác hoài nghi.

Cái giá của những thời hạn không tưởng

Tuy nhiên, triết lý biến điều bất khả thi thành chuyện trễ hạn cũng đặt ra một câu hỏi: Liệu cứ đặt mục tiêu càng cao, thời hạn càng khắc nghiệt thì doanh nghiệp càng có khả năng tạo ra đột phá?

Thực tế phức tạp hơn nhiều.

Áp lực tiến độ có thể tạo ra cảm giác cấp bách, thúc đẩy nhân viên tìm kiếm giải pháp mới và hạn chế sự trì trệ trong tổ chức. Nhưng nếu mục tiêu vượt quá xa năng lực thực tế, nó cũng có thể dẫn đến những hệ quả ngược lại: nhân viên làm việc quá sức, báo cáo tiến độ thiếu chính xác hoặc ưu tiên hoàn thành chỉ tiêu trước mắt thay vì bảo đảm chất lượng dài hạn.

Đáng chú ý, chính những dự án tham vọng nhất của Musk cũng cho thấy khoảng cách giữa tầm nhìn và thời gian thực hiện có thể rất lớn.

Starship là ví dụ điển hình. Chương trình này được SpaceX phát triển với mục tiêu tạo ra một hệ thống vận tải không gian có khả năng tái sử dụng hoàn toàn, phục vụ các chuyến bay lên Mặt Trăng và xa hơn là sao Hỏa.

Tuy nhiên, tham vọng càng lớn thì những thách thức kỹ thuật càng phức tạp. Báo cáo của Văn phòng Tổng thanh tra NASA công bố tháng 3/2026 cho biết quá trình phát triển tàu đổ bộ Starship phục vụ chương trình Artemis của SpaceX đã chậm ít nhất 2 năm so với kế hoạch ban đầu. Những vấn đề về kỹ thuật, thiết kế và thử nghiệm tiếp tục tạo ra áp lực đối với tiến độ chương trình.

Điều này cho thấy ngay cả một doanh nghiệp sở hữu đội ngũ kỹ sư hàng đầu, nguồn lực tài chính lớn và kinh nghiệm phát triển tên lửa như SpaceX cũng không thể loại bỏ hoàn toàn những giới hạn của công nghệ và thời gian.

Bởi đổi mới sáng tạo không đơn thuần là câu chuyện về ý chí. Một số vấn đề cần thời gian để kiểm chứng, thử nghiệm và hoàn thiện. Không phải mọi rào cản đều có thể được giải quyết bằng cách yêu cầu đội ngũ làm việc nhanh hơn.

Đừng biến sự trễ hạn thành một tấm huy chương

Một điểm đáng chú ý trong câu nói của Musk là cách ông đặt sự trễ hạn bên cạnh thành tựu tạo ra điều từng bị xem là bất khả thi.

Xét ở góc độ đổi mới sáng tạo, đây là một cách nhìn có sức thuyết phục. Một dự án mất nhiều năm hơn dự kiến nhưng tạo ra công nghệ hoàn toàn mới vẫn có thể mang lại giá trị lớn hơn một dự án hoàn thành đúng hạn nhưng không tạo ra khác biệt đáng kể.

Tuy nhiên, không thể lấy logic này áp dụng cho mọi doanh nghiệp và mọi loại cam kết.

Với một dự án nghiên cứu công nghệ, việc kéo dài thời gian thử nghiệm có thể là điều cần thiết để bảo đảm tính an toàn và độ tin cậy. Nhưng với một sản phẩm thương mại, hợp đồng cung ứng hay dịch vụ mà khách hàng đã thanh toán, việc liên tục thay đổi thời hạn có thể gây ra tổn thất tài chính và làm suy giảm niềm tin.

Một doanh nghiệp không thể chỉ giải thích rằng họ đang theo đuổi một mục tiêu lớn hơn để mặc nhiên được miễn trừ trách nhiệm đối với những cam kết đã đưa ra.

Đây cũng là ranh giới giữa tham vọng và năng lực quản trị. Nhà lãnh đạo giỏi không chỉ biết đặt ra những mục tiêu đủ lớn để thách thức tổ chức, mà còn phải có khả năng đánh giá nguồn lực, kiểm soát rủi ro và chịu trách nhiệm với những quyết định của mình.

Một deadline quá dễ dàng có thể khiến tổ chức trì trệ. Nhưng một deadline phi thực tế cũng có thể khiến nhân viên kiệt sức và doanh nghiệp đánh mất những nguồn lực quan trọng.

Quan trọng hơn, thành công của một công ty như SpaceX không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều có thể sao chép mô hình vận hành của Musk. Điều đáng học hỏi không nhất thiết nằm ở việc đặt ra những thời hạn khắc nghiệt, mà là khả năng đặt câu hỏi với những giới hạn cũ, tìm kiếm giải pháp khác biệt và liên tục cải thiện cách thực hiện.

Sau cùng, câu nói của Elon Musk có thể được xem là một cách diễn đạt đầy tự tin về tinh thần đổi mới: đừng vội kết luận một điều là bất khả thi chỉ vì chưa ai làm được.

Nhưng giữa một mục tiêu lớn và một kỳ tích thực sự vẫn tồn tại khoảng cách rất dài. Việc biến điều không thể thành hiện thực đòi hỏi không chỉ tham vọng, mà còn cần năng lực thực thi, sự kiên trì và trách nhiệm với những người cùng tham gia hành trình đó.

Bởi không phải cứ liên tục dời deadline là đang tạo ra kỳ tích. Điều làm nên khác biệt là sau mỗi lần chậm trễ, doanh nghiệp có thực sự tiến gần hơn đến mục tiêu hay không.

Nguồn: SpaceX, NASA, Oxford Review of Economic Policy

Minh Ngọc