Thời thế thua thời giá: Windows mất dần đất vào tay Mac và Linux

Trong nhiều thập kỷ, thế mạnh lớn nhất của Windows không chỉ nằm ở việc hệ điều hành này tương thích tốt hơn macOS hay thân thiện hơn Linux. Microsoft còn chiến thắng bởi Windows xuất hiện trên gần như mọi loại máy tính mà người dùng có thể mua.

Cần một chiếc laptop giá thấp cho học sinh, sinh viên, có Windows. Muốn một máy văn phòng dễ sửa chữa và nâng cấp, Windows vẫn là lựa chọn quen thuộc. Từ những mẫu máy vài trăm USD đến workstation hàng nghìn USD, hệ điều hành của Microsoft phủ kín gần như mọi khoảng giá.

Apple có macOS, nhưng muốn sử dụng nền tảng này, người dùng gần như chỉ có một con đường là mua Mac. Linux miễn phí và linh hoạt, song trong thời gian dài vẫn chủ yếu được xem là lựa chọn dành cho người có kiến thức kỹ thuật. Windows vì thế không cần phải hoàn hảo. Nó chỉ cần hiện diện trên nhiều máy tính hơn tất cả các đối thủ.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng giá linh kiện trong năm 2026 đang khiến lợi thế ấy lung lay. Theo dữ liệu mới nhất từ StatCounter, Windows chiếm 71,18% thị phần hệ điều hành máy tính toàn cầu trong tháng 7/2026.

StatCounter chia nền tảng máy tính của Apple thành hai nhóm OS X và macOS, lần lượt đạt 12,21% và 7,61%. Nếu cộng lại, các máy Mac tạo ra gần 20% lượng truy cập được ghi nhận, trong khi Linux đã tăng lên 7,53%.

Windows vẫn thống trị với khoảng cách rất lớn. Nhưng so với vị thế đến 80% trước đây, việc thị phần quay về vùng hơn 70% cho thấy người dùng máy tính đang có nhiều lựa chọn thực tế hơn.

Dữ liệu StatCounter không đại diện trực tiếp cho số máy được bán ra hay tổng thiết bị đang hoạt động. Hãng đo thị phần thông qua lưu lượng truy cập trên các website sử dụng công cụ thống kê của mình. Vì vậy, chưa thể nhìn vào biểu đồ rồi kết luận giá laptop tăng đã khiến người dùng đồng loạt bỏ Windows để chuyển sang Mac và Linux.

Dẫu vậy, thời điểm của hai chuyển động này vẫn rất đáng chú ý. Windows đang mất thị phần đúng lúc cánh cửa rẻ nhất để bước vào hệ sinh thái của Microsoft ngày càng hẹp lại.

Khi 8GB RAM quay trở lại trên laptop Windows

Sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu AI đang hút lượng lớn DRAM, NAND và những loại bộ nhớ có giá trị cao. Các nhà sản xuất linh kiện có thêm động lực ưu tiên máy chủ và hệ thống AI, trong khi thị trường PC tiêu dùng phải cạnh tranh cho phần nguồn cung còn lại.

Gartner dự báo giá kết hợp của DRAM và SSD có thể tăng khoảng 130% vào cuối năm 2026. Chi phí này được dự báo khiến giá PC trung bình tăng 17% so với năm trước, đồng thời kéo lượng máy tính xuất xưởng toàn cầu giảm 10,4%.

Không chỉ những mẫu máy hiệu năng cao bị ảnh hưởng. Phân khúc dễ tổn thương nhất lại là laptop phổ thông, nơi nhà sản xuất vốn phải tính toán từng GB RAM và từng mức dung lượng SSD để giữ được giá bán.

Khi linh kiện rẻ, một hãng có thể dễ dàng đưa 16GB RAM và SSD 512GB xuống những sản phẩm tầm trung. Khi giá bộ nhớ tăng mạnh, họ chỉ còn vài lựa chọn: tăng giá máy, chấp nhận giảm lợi nhuận hoặc quay trở lại các cấu hình từng được xem là sắp biến mất, và 8GB RAM đã trở lại.

Điều đáng nói là cấu hình này không chỉ xuất hiện trên những chiếc laptop vô danh ở phân khúc thấp nhất. Microsoft hiện bán Surface Laptop 13 inch với bộ nhớ khởi điểm 8GB và SSD 256GB, dù chính Surface từng được xem là hình mẫu để các nhà sản xuất Windows noi theo.

Trước đó, Surface Laptop 13 inch và Surface Pro 12 inch ra mắt với RAM 16GB. Sau các đợt điều chỉnh giá trong năm 2026, Microsoft bổ sung những phiên bản 8GB rẻ hơn để đưa giá sản phẩm xuống thấp hơn, trong khi các cấu hình 16GB vẫn đắt hơn đáng kể so với thời điểm mở bán ban đầu.

Trong vài năm qua, Microsoft và các hãng PC liên tục quảng bá kỷ nguyên AI, nơi máy tính cần NPU mạnh và nhiều bộ nhớ hơn để chạy mô hình ngay trên thiết bị. Tiêu chuẩn Copilot+ PC thậm chí được xây dựng với mức RAM tối thiểu 16GB. Nhưng khi giá linh kiện tăng, chính Microsoft lại phải bán Surface 8GB để giữ sản phẩm trong một vùng giá dễ tiếp cận hơn.

Windows 11 về lý thuyết chỉ yêu cầu tối thiểu 4GB RAM. Tuy nhiên, con số đủ để cài đặt hệ điều hành không đồng nghĩa với trải nghiệm thoải mái khi mở nhiều tab trình duyệt, chạy ứng dụng họp trực tuyến và xử lý tài liệu cùng lúc.

Vì vậy, sự trở lại của laptop 8GB không hẳn là dấu hiệu công nghệ đang tiến lên. Nó phản ánh việc các hãng phải lùi cấu hình xuống một bước để tránh đẩy giá bán lên quá xa khả năng chi trả của người dùng.

Microsoft cũng đã đặt việc tối ưu Windows 11 cho các hệ thống có từ 8GB RAM vào nhóm ưu tiên. Hãng muốn giảm lượng bộ nhớ mà hệ điều hành, các ứng dụng dựa trên Chromium và những thành phần giao diện chiếm dụng. Đó là một động thái cần thiết, nhưng tối ưu phần mềm chỉ có thể giảm bớt tác động, chứ không thể biến 8GB thành 16GB.

Windows từng thắng vì một chiếc laptop giá thấp vẫn có thể mang lại trải nghiệm đủ tốt. Khi cùng số tiền ấy chỉ còn mua được máy có ít RAM hơn, ít bộ nhớ hơn hoặc cấu hình bị cắt giảm, lợi thế quen thuộc bắt đầu trở thành điểm yếu.

MacBook Neo bước vào khoảng giá từng thuộc về Windows

Đúng lúc laptop Windows chịu áp lực từ giá linh kiện, Apple lại đưa Mac xuống một phân khúc mà trước đây hãng gần như bỏ trống.

MacBook Neo ra mắt vào tháng 3/2026 với giá từ 599 USD tại Mỹ và 16,499 triệu đồng tại Việt Nam. Máy sử dụng chip A18 Pro, màn hình Liquid Retina 13 inch, RAM hợp nhất 8GB, SSD 256GB và thời lượng pin được Apple công bố lên tới 16 giờ. Đây là chiếc MacBook có giá khởi điểm thấp nhất mà Apple từng giới thiệu.

MacBook Neo cũng chỉ có 8GB RAM ở cấu hình tiêu chuẩn, vì vậy không thể đơn giản cho rằng cứ Mac là hào phóng hơn Windows về phần cứng. Khác biệt nằm ở việc Apple kiểm soát cả chip, hệ điều hành và phần cứng, cho phép hãng xây dựng một sản phẩm hoàn chỉnh quanh cấu hình đó.

Với mức giá ban đầu 16,5 triệu đồng, MacBook Neo bất ngờ bước thẳng vào khu vực vốn thuộc về những mẫu laptop Windows phổ thông và tầm trung. Người mua trong khoảng giá này trước đây thường chỉ cân nhắc nên chọn ASUS, Acer, Dell, HP hay Lenovo. Nay họ có thêm một lựa chọn chạy macOS, sở hữu vỏ nhôm, màn hình độ phân giải cao và khả năng kết nối sâu với iPhone.

Apple cũng không đứng ngoài vòng xoáy tăng giá. Cuối tháng 6, giá niêm yết của MacBook Neo tại Việt Nam được điều chỉnh từ 16,499 triệu lên 19,499 triệu đồng. MacBook Air và nhiều mẫu iPad cũng tăng mạnh trong cùng đợt.

Dù vậy, việc MacBook Neo xuất hiện vẫn tạo ra một thay đổi quan trọng về nhận thức. Mac không còn mặc nhiên là chiếc laptop đắt gấp đôi một máy Windows cơ bản. Trong nhiều trường hợp, khoảng cách chỉ còn vài triệu đồng, đặc biệt khi các nhà bán lẻ áp dụng ưu đãi hoặc khi laptop Windows cũng phải tăng giá vì RAM và SSD.

Trước đây, người dùng có thể bỏ qua Mac ngay từ đầu vì ngân sách không cho phép. Giờ đây, khi một chiếc laptop Windows đủ đẹp, nhẹ và có pin tốt cũng tiến gần mốc 20 triệu đồng, câu hỏi bắt đầu thay đổi thành: với số tiền này, tại sao không thử macOS?

Linux trở thành lối thoát cho những chiếc PC cũ

Linux tạo ra sức ép theo một hướng khác. Người dùng không cần mua một thiết bị mới để chuyển sang nền tảng này. Các bản phân phối như Ubuntu có thể được cài trực tiếp lên PC hiện có, thậm chí chạy thử từ USB trước khi quyết định thay thế Windows. Canonical cũng đã đơn giản hóa quá trình cài đặt để người dùng phổ thông không nhất thiết phải làm việc với dòng lệnh ngay từ đầu.

Linux vẫn còn nhiều giới hạn, đặc biệt với những ứng dụng chuyên biệt, phần mềm doanh nghiệp và một số game. Nhưng với người chủ yếu duyệt web, làm tài liệu, học lập trình hoặc sử dụng các ứng dụng trực tuyến, nó ngày càng trở thành lựa chọn có thể cân nhắc thay vì chỉ là thú vui của người đam mê công nghệ.

Quan trọng hơn, Linux cho phép một chiếc máy tính cũ tiếp tục được sử dụng mà không cần trả tiền cho phần cứng mới. Trong thời điểm giá PC tăng mạnh, “không phải mua máy” có thể là lợi thế khó cạnh tranh nhất.

Windows chưa đứng trước nguy cơ bị Mac hay Linux đánh bại trong tương lai gần. Thị phần hơn 71% vẫn là một khoảng cách khổng lồ, còn hệ sinh thái phần mềm, game, thiết bị ngoại vi và ứng dụng doanh nghiệp của Microsoft chưa thể bị thay thế chỉ trong vài năm.

Nhưng Windows từng không cần người dùng phải suy nghĩ nhiều. Khi mua máy tính, họ chọn Windows gần như theo mặc định vì đây là lựa chọn phổ biến, tương thích và thường rẻ nhất.

Năm 2026, cả ba điều ấy đang thay đổi. MacBook Neo kéo macOS xuống gần hơn với phân khúc phổ thông. Linux trở nên dễ tiếp cận hơn trên những chiếc máy đang có sẵn. Trong khi đó, laptop Windows tăng giá và 8GB RAM quay trở lại ngay cả trên những sản phẩm mang thương hiệu Microsoft.

Thời thế có thể vẫn đứng về phía Windows, nhưng thời giá lại đang khiến cuộc chơi trở nên khó khăn hơn. Và lần đầu tiên sau một thời gian dài, Microsoft có thể phải thuyết phục người dùng chọn Windows bằng chính chất lượng của hệ điều hành, thay vì dựa vào việc đó là lựa chọn duy nhất phù hợp với túi tiền.

Theo Tuấn Nguyễn