Các nhà đầu tư tại Thổ Nhĩ Kỳ đang tìm mọi cách để bảo toàn giá trị tài sản trong bối cảnh lạm phát khoảng 30%. Nhiều người đổ tiền vào vàng, ngoại tệ, cổ phiếu và ngày càng nhiều quỹ đầu tư được quảng cáo với mức sinh lời cao.
Tuy nhiên, thị trường chứng khoán đã trở thành "cái bẫy" đối với khoảng 455.000 nhà đầu tư sau một bê bối thao túng quỹ gây rung động thị trường. Giữa tháng 9, chỉ số BIST 100 giảm 6% chỉ trong 1 ngày và giảm khoảng 12% sau vài phiên giao dịch.
Vụ việc đã dẫn tới hơn 45 người bị bắt và một chính trị gia cấp cao thuộc đảng Công lý và Phát triển (AKP) cầm quyền phải từ chức.
So với các thị trường phát triển lớn hơn, thị trường chứng khoán Thổ Nhĩ Kỳ có quy mô tương đối nhỏ, với tổng vốn hóa thị trường dao động quanh mức 400 tỷ USD. Sau nhiều cuộc khủng hoảng tiền tệ và một thời kỳ dài áp dụng chính sách tiền tệ không chính thống vào đầu thập kỷ này, các nhà đầu tư nước ngoài đã rút vốn khỏi thị trường.
Hàng loạt quỹ bị đóng cửa
Vụ việc bắt đầu khi một số công ty quản lý quỹ gặp khó khăn trong việc hoàn trả tiền đúng hạn cho nhà đầu tư. Trong số này có các quỹ do Pusula Portfoy và Tera quản lý. Riêng 2 quỹ của Tera có tổng tài sản khoảng 6,5 tỷ euro (6,37 tỷ USD).
Sau đó, Ủy ban Thị trường Vốn Thổ Nhĩ Kỳ (SPK) can thiệp và đóng cửa các quỹ của 7 công ty quản lý tài sản, trong đó có Tera, Pusula và Atlas. Theo hãng thông tấn nhà nước Anadolu, tổng cộng 131 quỹ sẽ được thanh lý.
Văn phòng Công tố Istanbul đang điều tra các cáo buộc gian lận, vi phạm luật thị trường vốn và thành lập tổ chức tội phạm, theo Bộ trưởng Tư pháp Akin Gurlek.
Nghi vấn tập trung vào việc các công ty quản lý quỹ bị cáo buộc thổi phồng giá trị danh mục đầu tư, trong khi tài sản thực tế lại chứa những "cổ phiếu rác" gần như vô giá trị.
Trong số hơn 45 người bị bắt có các lãnh đạo công ty đầu tư. Theo ông Gurlek, tài sản của 42 cá nhân và 46 pháp nhân cũng đã bị phong tỏa.
Sở Giao dịch Chứng khoán Istanbul cũng có động thái riêng khi loại 27 cổ phiếu khỏi chỉ số BIST 100 kể từ ngày 1/10.
Nhà đầu tư có lấy lại được tiền?
Các quỹ bị đóng cửa sẽ được thanh lý. Tài sản trong danh mục sẽ được bán và số tiền thu về phân bổ cho nhà đầu tư theo tỷ lệ sở hữu chứng chỉ quỹ. Thời hạn thanh lý đã được kéo dài từ 3 tháng lên 6 tháng.
Aysel Gundogdu, một cố vấn tài chính độc lập tại Istanbul, cho rằng việc kéo dài thời hạn nhằm giảm áp lực bán, qua đó tránh tình trạng cổ phiếu bị bán tháo với mức giá quá thấp. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi quỹ đều cần đủ 6 tháng để thanh lý. Thời gian thực tế có thể ngắn hơn tùy điều kiện thị trường.
Dù vậy, nhà đầu tư không được đảm bảo sẽ thu hồi toàn bộ tiền. Quỹ đầu tư không giống tài khoản tiết kiệm và mọi khoản giảm giá trị tài sản đều do nhà đầu tư chịu.
Gundogdu dự báo các quỹ thị trường tiền tệ phần lớn sẽ có thể hoàn trả tiền cho nhà đầu tư. Trong khi đó, các quỹ phòng hộ và quỹ cổ phiếu nắm giữ những cổ phiếu "rác", gần như không thể giao dịch, có thể gặp khó khăn hơn.
Một điểm quan trọng là cần phân biệt giữa thua lỗ do thị trường và thiệt hại phát sinh từ những hành vi sai phạm.
Nhà kinh tế học Guldem Atabay cho rằng nhà đầu tư phải chịu rủi ro thị trường, nhưng không có nghĩa họ phải chấp nhận thông tin sai lệch, giá bị thổi phồng hoặc những thiếu sót trong công tác giám sát.
Trách nhiệm thuộc về ai?
Khi các quỹ bị đóng cửa hoặc thanh lý, cổ phiếu và các chứng khoán khác trong danh mục có thể được bán. Vấn đề là chúng thực sự có giá trị bao nhiêu và có thể bán nhanh đến đâu.
Gundogdu cho rằng tài sản của các quỹ có thể không đủ để đáp ứng toàn bộ yêu cầu của nhà đầu tư. Theo bà, cuộc khủng hoảng cũng cho thấy những thất bại mang tính cơ cấu trong quản lý và giám sát.
"Cuộc khủng hoảng lớn hơn rất nhiều so với một vấn đề thanh khoản đơn thuần. Có những thiếu sót trong quản lý và giám sát", Gundogdu nói.
Chuyên gia cho rằng tài sản của những người sáng lập và nhà quản lý quỹ có thể được sử dụng để bù đắp phần thiếu hụt nếu cần thiết.
Theo WSJ, DW
- Tham khảo thêm
