Tập đoàn Nhật “tháo chạy” chỉ sau 3 tháng chi 1.000 tỷ thâu tóm nhà sản xuất stent duy nhất của Việt Nam
Chỉ hơn 3 tháng sau thương vụ mua 60% USM Healthcare trị giá khoảng 5,8 tỷ yen, Nissha quyết định thoái toàn bộ vốn sau khi phát hiện vấn đề trong sổ sách; phía USM sau đó cũng đã lên tiếng về thương vụ này.
Ngày 4/9/2026, HĐQT Nissha quyết định chuyển nhượng toàn bộ 16,96 triệu cổ phần đang nắm giữ tại CTCP Nhà máy Trang thiết bị Y tế USM Healthcare, tương đương 60% vốn doanh nghiệp.
Bên nhận chuyển nhượng là bà Võ Xuân Bội Lâm, nhà sáng lập, Tổng giám đốc và thành viên HĐQT USM. Bà Lâm hiện sở hữu 40% vốn công ty.
Quyết định rút khỏi USM được đưa ra chỉ hơn 3 tháng sau khi Nissha hoàn tất thương vụ mua quyền kiểm soát doanh nghiệp này vào ngày 20/5/2026
Theo tài liệu của Nissha, khoản đối ứng mua cổ phần USM vào khoảng 5,8 tỷ yen, tương đương khoảng 980 tỷ đồng theo tỷ giá hiện tại. Chi phí tư vấn và các khoản liên quan khoảng 245 triệu yen, tương đương hơn 41 tỷ đồng. Tổng cộng, quy mô các khoản liên quan tới thương vụ vào khoảng 6,045 tỷ yen, tương đương hơn 1.020 tỷ đồng.
Tuy nhiên, quá trình thoái vốn sẽ không diễn ra ngay một lần. Theo kế hoạch, 50% vốn USM dự kiến được chuyển nhượng vào giữa tháng 9/2026, còn 10% còn lại sẽ được chuyển giao trong khoảng từ giữa tháng 9/2027 đến giữa tháng 9/2028.
Phát hiện “giao dịch vòng” sau khi mua lại
Nissha cho biết các vấn đề được phát hiện trong quá trình tiếp quản, đưa USM vào hệ thống quản lý của tập đoàn và lần đầu hợp nhất kết quả kinh doanh của công ty này vào báo cáo tài chính.
Theo tập đoàn Nhật, tại USM từng tồn tại các xử lý kế toán không phù hợp, chủ yếu liên quan đến “giao dịch vòng”, trong giai đoạn trước khi Nissha thực hiện thương vụ.
“Giao dịch vòng” thường được hiểu là việc tiền, hàng hóa hoặc doanh thu được luân chuyển qua nhiều bên rồi quay trở lại điểm xuất phát. Nếu được ghi nhận không phù hợp, dạng giao dịch này có thể khiến doanh thu, công nợ hoặc dòng tiền trên sổ sách không phản ánh đúng bản chất kinh tế.
Nissha hiện vẫn duy trì nhóm điều tra có sự tham gia của các chuyên gia bên ngoài để xác minh sự việc. Tập đoàn cũng nhấn mạnh các vấn đề này bắt đầu từ thời điểm trước khi Nissha mua lại USM và Nissha không tham gia.
Sau khi đánh giá lại khả năng hiện thực hóa hiệu quả của thương vụ cũng như ảnh hưởng tới giá trị doanh nghiệp, Nissha cho rằng việc tiếp tục sở hữu USM sẽ khiến mục tiêu bảo toàn và nâng cao giá trị của tập đoàn trở nên khó khăn. Từ đó, hãng quyết định thoái toàn bộ phần vốn.
USM nói nhóm sáng lập chủ động mua lại
Ở chiều ngược lại, ngày 8/9, USM Healthcare phát đi thông cáo riêng về sự thay đổi cơ cấu cổ đông.
Theo USM, sau một thời gian hợp tác tương đối ngắn, các bên chưa đạt được sự đồng thuận trong một số vấn đề quan trọng về quản trị, điều hành và định hướng phát triển doanh nghiệp.
Trước những khác biệt này, các cổ đông sáng lập USM cho biết đã chủ động đề xuất mua lại phần cổ phần mà Nissha đang nắm giữ, với mong muốn khôi phục quyền chủ động trong quản trị, điều hành và chiến lược dài hạn. Đề xuất sau đó được các bên trao đổi và thống nhất.
USM cho rằng một thương vụ M&A chỉ thực sự thành công khi các bên không chỉ tìm được tiếng nói chung về vốn mà còn phải chia sẻ triết lý quản trị, tốc độ ra quyết định, cách tiếp cận thị trường và tầm nhìn dài hạn.
Trong thông cáo ngày 8/9, USM không trực tiếp đề cập hay phản bác nội dung về “giao dịch vòng” và các xử lý kế toán không phù hợp mà Nissha công bố.
USM cho biết sau khi quá trình chuyển nhượng hoàn tất, nhóm sáng lập và ban lãnh đạo sẽ chủ động hơn trong hoạch định chiến lược và điều hành, đồng thời tiếp tục tìm kiếm nhà đầu tư, đối tác chiến lược mới trong và ngoài nước.
Thương vụ từng được kỳ vọng là bàn đạp Đông Nam Á
USM được thành lập tháng 10/2012, đặt nhà máy tại Khu Công nghệ cao TP.HCM và hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh trang thiết bị y tế.
Doanh nghiệp gắn với bà Võ Xuân Bội Lâm, người sáng lập và điều hành công ty. Trước thương vụ với Nissha, bà Lâm là cổ đông lớn nhất của USM với tỷ lệ sở hữu 48,82%, trong khi EastBridge nắm 25,71%.
Tháng 1/2026, Nissha công bố kế hoạch mua tổng cộng 60% USM từ bà Lâm và một số cổ đông khác. Đến ngày 20/5, giao dịch hoàn tất, Nissha trực tiếp nắm 59,99%, Nissha Vietnam sở hữu 0,01%, còn tỷ lệ của bà Lâm giảm xuống 40%.
Khi đó, Nissha kỳ vọng USM sẽ trở thành nền tảng để tập đoàn mở rộng hoạt động thiết bị y tế tại Đông Nam Á.
USM sản xuất các sản phẩm như stent dùng trong can thiệp tim mạch, bóng nong mạch và thiết bị chấn thương chỉnh hình, đồng thời cung cấp dịch vụ thiết kế, phát triển và sản xuất thiết bị y tế theo mô hình CDMO.
Nissha từng đánh giá USM sở hữu chuỗi hoạt động từ thiết kế, nghiên cứu phát triển, xin cấp phép đến sản xuất và bán hàng, đồng thời cho biết đây là nhà sản xuất nội địa duy nhất tại Việt Nam trong lĩnh vực stent.
Theo số liệu Nissha công bố, năm 2025 USM ghi nhận doanh thu 416,6 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế hơn 28 tỷ đồng. Tổng tài sản cuối năm đạt hơn 1.138 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu khoảng 832 tỷ đồng.
Tuy nhiên, Nissha lưu ý các số liệu này là số liệu trước khi hoàn tất cuộc điều tra về những xử lý kế toán không phù hợp tại USM.
Việc thoái vốn khỏi USM dự kiến khiến Nissha ghi nhận lãi hoặc lỗ từ chuyển nhượng khoản đầu tư trong báo cáo tài chính năm 2026. Tập đoàn Nhật cho biết quy mô ảnh hưởng hiện vẫn đang được xác định.