Tái thiết kế hạ tầng điện cho kỷ nguyên AI và Net Zero
Đằng sau mỗi nhà máy, trung tâm dữ liệu hay khu đô thị hiện đại là một hạ tầng điện đang phải gánh ngày càng nhiều kỳ vọng: vận hành ổn định hơn, thông minh hơn và phát thải thấp hơn. Những yêu cầu mới này đang thúc đẩy một cuộc “cách mạng” sâu rộng trong cách thiết kế hệ thống điện trung thế.
Điện hoá và chuyển dịch năng lượng buộc hệ thống điện thay đổi
Nếu trong quá khứ, ưu tiên lớn nhất của hạ tầng điện là đảm bảo nguồn cung ổn định, thì hiện nay bài toán đã mở rộng sang nhiều khía cạnh khác như giảm phát thải, tối ưu hiệu quả năng lượng, khai thác dữ liệu vận hành và thích ứng với các nguồn năng lượng phân tán.
Xu hướng này đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu, nhưng đặc biệt rõ nét tại Việt Nam, nơi nền kinh tế đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới với nhu cầu điện gia tăng từ sản xuất công nghiệp, hạ tầng đô thị, xe điện và đặc biệt là làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu và AI. Theo Schneider Electric, nhu cầu điện toàn cầu được dự báo tăng khoảng 60% trong vòng 15 năm tới dưới tác động của AI, tự động hóa và quá trình điện hóa. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế này.
Trong khi đó, áp lực giảm phát thải ngày càng trở nên rõ ràng hơn. Các cam kết Net Zero, yêu cầu ESG từ nhà đầu tư và khách hàng quốc tế đang buộc doanh nghiệp phải nhìn lại toàn bộ hệ thống vận hành của mình. Theo Schneider Electric, đối tác công nghệ năng lượng hàng đầu thế giới, những thay đổi này đang thúc đẩy một cuộc chuyển đổi sâu rộng trong cách thiết kế và vận hành hạ tầng điện trung thế.
"Chúng tôi cho rằng tương lai của hạ tầng điện sẽ được định hình bởi hai xu hướng diễn ra đồng thời: xanh hóa và số hóa. Nếu xanh hóa giúp giảm tác động môi trường của hệ thống điện, thì số hóa giúp nâng cao khả năng quan sát, đo lường, dự báo và tối ưu vận hành. Hai yếu tố này không tách rời mà bổ trợ cho nhau để tạo nên một hệ thống điện bền vững hơn", ông Đặng Nguyễn Ngữ, Tổng giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia nhấn mạnh.
Xanh hoá và số hoá phải song hành
1kg khí SF₆ tương đương 23.500kg khí CO₂, bằng 78 chuyến bay khứ hồi từ TP.HCM đến Hà Nội
Đối với nhiều doanh nghiệp, giảm phát thải không còn đơn thuần là một mục tiêu môi trường mà đã trở thành một bài toán quản trị quan trọng, tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn, tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và năng lực cạnh tranh dài hạn.
Điều này thúc đẩy doanh nghiệp rà soát toàn diện hoạt động vận hành để xác định những nguồn phát thải cần ưu tiên xử lý. Quá trình kiểm kê thường bắt đầu từ các nguồn quen thuộc như điện năng tiêu thụ, nhiên liệu sử dụng trong sản xuất, vận tải hay các quy trình công nghiệp phát sinh hiệu ứng nhà kính. Tuy nhiên, khi đi sâu hơn vào dữ liệu phát thải, nhiều doanh nghiệp nhận ra rằng một số nguồn phát thải có tác động lớn lại nằm trong chính hạ tầng kỹ thuật vốn ít được chú ý trước đây.
Theo Schneider Electric, đây là lý do quá trình chuyển đổi hạ tầng điện hiện nay cần được tiếp cận đồng thời trên hai phương diện: xanh hóa và số hóa. Trong đó, xanh hóa tập trung vào việc giảm phát thải ngay từ thiết kế hệ thống, còn số hóa giúp nâng cao hiệu quả vận hành và độ tin cậy của nguồn điện.
Ở khía cạnh xanh hóa, một trong những vấn đề được quan tâm nhiều hơn trong những năm gần đây là khí SF₆ - loại khí cách điện được sử dụng phổ biến trong các thiết bị điện trung thế và cao thế nhưng có tiềm năng gây nóng lên toàn cầu cao gấp khoảng 23.500 lần CO₂. Điều này đang thúc đẩy ngành điện tìm kiếm các công nghệ thay thế nhằm giảm phát thải ngay từ hạ tầng.
Một ví dụ là RM AirSeT, giải pháp sử dụng công nghệ khí sạch (Pure Air) kết hợp dập hồ quang chân không để loại bỏ hoàn toàn khí SF₆ khỏi tủ điện. Với tuổi thọ thiết kế lên tới 40 năm và khoảng 93% vật liệu thô có khả năng tái chế, giải pháp này phản ánh xu hướng giảm phát thải ngay từ khâu thiết kế và lựa chọn công nghệ, thay vì chỉ tập trung xử lý phát thải trong quá trình vận hành.
Nếu xanh hóa giải quyết bài toán phát thải, thì số hóa hướng tới một thách thức khác đang ngày càng cấp thiết: đảm bảo tính liên tục của nguồn điện trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh. Đối với các trung tâm dữ liệu, nhà máy sản xuất hay hạ tầng trọng yếu, một sự cố điện ngắn cũng có thể gây ra thiệt hại đáng kể. Vì vậy, hệ thống điện hiện đại không chỉ cần khả năng phản ứng nhanh mà còn phải có khả năng dự báo và ngăn ngừa rủi ro từ sớm.
Đây cũng là tư duy đằng sau các giải pháp số hóa hạ tầng điện như tủ trung thế MCSeT kết hợp máy cắt EvoPacT. Thông qua hệ thống cảm biến IoT và nền tảng số, giải pháp cho phép giám sát tình trạng thiết bị theo thời gian thực, hỗ trợ phát hiện bất thường, đánh giá rủi ro và triển khai bảo trì dự đoán. Nhìn rộng hơn, đây là sự chuyển dịch từ mô hình "khắc phục sau sự cố" sang "dự báo trước sự cố" - một yêu cầu ngày càng quan trọng khi doanh nghiệp phụ thuộc nhiều hơn vào các hoạt động số hóa, AI và dữ liệu.
Ông Đặng Nguyễn Ngữ, Tổng giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia nhận định: "Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với nhu cầu điện ngày càng lớn từ công nghiệp, trung tâm dữ liệu, hạ tầng đô thị và quá trình điện hóa nền kinh tế. Để đáp ứng nhu cầu đó, hạ tầng điện không chỉ cần mở rộng về quy mô mà còn phải thông minh hơn và bền vững hơn. Chúng tôi tin rằng xanh hóa và số hóa sẽ là hai nền tảng quan trọng giúp Việt Nam xây dựng hệ thống điện đáp ứng các mục tiêu tăng trưởng dài hạn và cam kết Net Zero."
Hạ tầng điện thành tài sản chiến lược của doanh nghiệp
Tủ trung thế MCSeT kết hợp máy cắt EvoPacT có khả năng giám sát tài sản 24/7, phát hiện bất thường, đánh giá rủi ro vận hành và đưa ra cảnh báo sớm
Tương lai của hạ tầng điện tại Việt Nam sẽ không chỉ được định hình bởi nhu cầu tăng trưởng điện năng, mà còn bởi những thay đổi mang tính cấu trúc của nền kinh tế. Sự bùng nổ của AI, trung tâm dữ liệu, quá trình điện hóa trong công nghiệp và giao thông, cùng tốc độ phát triển của năng lượng tái tạo đang khiến hệ thống điện phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về hiệu quả năng lượng, giảm phát thải, khả năng kết nối dữ liệu và vận hành linh hoạt trước những biến động của nguồn cung và nhu cầu điện.
Từ góc nhìn đó, Schneider Electric cho rằng hạ tầng điện đang chuyển từ vai trò một "tiện ích nền" sang một tài sản chiến lược của doanh nghiệp. Quyết định đầu tư vào hệ thống điện không còn chỉ xoay quanh công suất hay độ tin cậy, mà ngày càng gắn với các mục tiêu ESG, Net Zero và năng lực cạnh tranh dài hạn. Nói cách khác, bài toán của doanh nghiệp hiện nay không đơn thuần là có đủ điện để vận hành, mà là xây dựng một hạ tầng điện có thể hỗ trợ tăng trưởng trong khi vẫn đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về phát triển bền vững.
Để hiện thực hóa tầm nhìn này, các doanh nghiệp không chỉ tập trung vào từng sản phẩm riêng lẻ, mà còn phải xây dựng được một kiến trúc hạ tầng điện phù hợp với tương lai. Khi tăng trưởng kinh tế, nhu cầu điện và các mục tiêu phát triển bền vững ngày càng hội tụ, những hệ thống điện vừa xanh hơn vừa thông minh hơn sẽ trở thành nền tảng quan trọng để doanh nghiệp duy trì khả năng cạnh tranh trong dài hạn.