SHS và DNSE: Hai thái cực tư duy công nghệ ngành chứng khoán trong kỷ nguyên số

Tại tọa đàm "IT Transformation in the AI Era: Securities Company Lessons Learned" do cộng đồng CIO Vietnam (Hanoi Chapter) tổ chức mới đây, bức tranh thực tế về cuộc cách mạng công nghệ ngành tài chính đã được phác thảo một cách chân thực.

Trong bối cảnh trước thềm nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam theo tiêu chuẩn FTSE Russell, áp lực đè nặng lên vai các nhà điều hành không còn nằm ở phòng môi giới, mà dịch chuyển hoàn toàn về văn phòng của các “Giám đốc công nghệ thông tin” (CIO) và “Giám đốc công nghệ” (CTO).

Những câu chuyện thực chiến được mổ xẻ tại sự kiện đã mở ra góc nhìn khác khi ngành tài chính đang chứng kiến sự hội tụ của hai trường phái tư duy công nghệ đại diện cho hai thế hệ doanh nghiệp: Một bên là nỗ lực hiện đại hóa mang tính "thay máu" trên nền tảng di sản đồ sộ và một bên là triết lý thiết kế hệ thống thuần số linh hoạt ngay từ vạch xuất phát.

Áp lực dọn dẹp di sản đối đầu lợi thế người mới

Bất kỳ một kiến trúc sư trưởng nào khi bước vào một công trình cũng phải bắt đầu từ việc đánh giá nền móng. Điểm xuất phát khác nhau tạo ra những áp lực và ưu tiên công nghệ hoàn toàn trái ngược giữa hai mô hình doanh nghiệp tài chính.

Tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), người khổng lồ này đang phải trải qua một cuộc "thay máu" thực sự. Giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin kiêm CIO SHS Nguyễn Thanh Tùng từng thẳng thắn thừa nhận thực tế "tưởng thế mà không phải thế" khi ông bắt tay vào tái cấu trúc.

Phía sau ánh hào quang của một định chế tài chính top đầu là một hệ thống di sản đầy rẫy bất cập: một phòng máy chủ (Server) chưa đạt chuẩn, những quy trình vận hành thủ công bằng giấy tờ chiếm lĩnh và đặc biệt là hệ thống Core Hologram cũ kỹ, rời rạc, cực kỳ khó tích hợp. Áp lực của SHS không phải là tạo ra những tính năng thời thượng ngay lập tức, mà là làm sao gia cố, hiện đại hóa nền tảng để hệ thống không đổ sụp khi quy mô khách hàng tăng trưởng nóng.

Trong thế đối cực, Công ty Cổ phần Chứng khoán DNSE lại sở hữu một đặc quyền mà bất kỳ nhà làm công nghệ nào cũng thèm muốn: Sự tái sinh hoàn hảo. DNSE bước vào cuộc chơi sau khi thực hiện tái cấu trúc từ một công ty gần như không có hệ thống cũ, không phần mềm và cũng không có tệp khách hàng ràng buộc.

Lợi thế "không có gì để mất" này giúp DNSE sinh ra đã mang bộ gen số. Họ không phải gánh chịu bất kỳ khoản "nợ kỹ thuật" (technical debt) nào từ quá khứ, cũng không bị kìm kẹp bởi tư duy giấy tờ truyền thống. Họ thoải mái xây dựng mọi thứ theo tiêu chuẩn hiện đại nhất ngay từ những dòng code đầu tiên.

Tất nhiên, nhìn theo khía cạnh khác, trong khi SHS sở hữu một nguồn lực lớn, lượng khách hàng dồi dào và thương hiệu uy tín, đã tham gia thị trường từ lâu thì DNSE phải bắt đầu từ điểm xuất phát vào năm 2020.

Từ sự khác biệt này, việc xử lý hệ thống Core (vốn được ví như trái tim của một công ty chứng khoán, nơi xử lý mọi dòng tiền và dữ liệu giao dịch) phản ánh tư duy chiến lược rất khác biệt của SHS và DNSE.

Với SHS, chiến lược hàng đầu là ưu tiên "Độ mở" để tích hợp. Nhận diện hệ thống cũ là rào cản lớn nhất, ban lãnh đạo quyết định thay thế toàn bộ bằng một hệ thống Core mới có khả năng kết nối cao, dễ dàng bắt tay với các sản phẩm vệ tinh từ các bên thứ ba.

Ông Đào Ngọc Dũng (Thành viên HĐQT SHS) đã ví von việc thay thế hệ thống Core mới chính là đặt lại một chiếc "móng nhà" vững chãi. Từ nền móng có độ mở cao này, CIO Nguyễn Thanh Tùng của SHS đã hiện thực hóa chiến lược bằng cách tập trung xây dựng đội ngũ phát triển nội bộ (in house) để chủ động tạo ra các công cụ quản lý chuyên sâu cho môi giới và khách hàng.

Cách tiếp cận này giúp SHS phản ứng nhanh với các bài toán kinh doanh, thay vì phải chịu cảnh "mòn mỏi" chờ đợi các đối tác sắp xếp nguồn lực và mất từ 6 tháng đến 1 năm để nâng cấp hệ thống.

Trái ngược với cách tiếp cận bài bản, DNSE lựa chọn một lối đi vô cùng táo bạo là đưa mọi thứ ra ngoài Core. Giám đốc Công nghệ (CTO) Nguyễn Đức Bình chia sẻ rằng DNSE đã quyết định tách toàn bộ các tính năng cốt lõi và quan trọng nhất, điển hình là Hệ thống quản lý lệnh, ra khỏi Core truyền thống. Trong kiến trúc của DNSE, hệ thống Core chỉ còn đóng vai trò như một kế toán viên chịu trách nhiệm lưu trữ dữ liệu và xử lý các tác vụ kế toán cơ bản.

Ngược lại, phần "não bộ" tinh vi xử lý lệnh được DNSE tự tay phát triển hoàn toàn. Việc tự chủ này mang lại cho DNSE hai lợi thế độc quyền.

Thứ nhất là tốc độ xử lý ưu việt với độ trễ tính bằng mili giây, điều đặc biệt quan trọng với mảng giao dịch phái sinh. Thứ hai, DNSE có thể tự do sáng tạo ra những sản phẩm "độc và dị" mà các Core đóng gói sẵn trên thị trường không bao giờ hỗ trợ.

Quan trọng hơn cả, việc tự chủ công nghệ giúp họ bảo vệ được bí mật kinh doanh, tránh tình trạng ý tưởng đột phá của mình bị các vendor copy và bán lại cho các đối thủ khác trên thị trường.

Vận hành thực chiến

Sự khác biệt về bản chất doanh nghiệp tiếp tục dẫn dắt SHS và DNSE đến hai bài toán vận hành hoàn toàn khác nhau trên thực tế.

Tại SHS, chuyển đổi số bắt đầu từ việc giải phóng sức lao động của bộ máy lãnh đạo và nhân viên. Doanh nghiệp này đã triển khai dự án E-office quy mô lớn, đưa gần 1.000 quy trình nội bộ lên môi trường số. Đây là một cuộc cách mạng xóa bỏ hoàn toàn "nỗi đau" ký giấy tay truyền thống, giúp rút ngắn thời gian phê duyệt và tăng tốc độ ra quyết định của ban điều hành lên gấp nhiều lần.

Đối với một định chế lâu đời như SHS, việc tinh gọn hóa bộ máy hành chính cồng kềnh chính là bước đệm bắt buộc để chuyển mình thành một tổ chức linh hoạt.

Trong khi đó, bài toán của DNSE không nằm ở việc dọn dẹp quy trình, mà là khả năng co giãn hệ thống theo quy mô khách hàng (Scaling).

Ông Nguyễn Đức Bình của DNSE nhấn mạnh, thiết kế một hệ thống phục vụ cho 1.000 khách hàng hoàn toàn khác biệt với việc vận hành hệ thống cho 1 triệu khách hàng năng động. Chuyển đổi số tại DNSE là một quá trình liên tục tối ưu hóa kiến trúc công nghệ để thích ứng với những hành vi giao dịch phức tạp của lượng người dùng khổng lồ mà không cần phải tuyển dụng thêm nhân sự vận hành tương ứng. Đó là định nghĩa về sự tăng trưởng hiệu quả nhờ công nghệ.

Rõ ràng, sự tồn tại song song của hai tư duy công nghệ này không nhằm mục đích tìm ra một mô hình chiến thắng tuyệt đối, mà đem lại những bài học quý giá về tính phù hợp trong chiến lược chuyển đổi số của ngành tài chính.

Đối với các doanh nghiệp truyền thống sở hữu quy mô lớn như SHS, chìa khóa thành công nằm ở bản lĩnh vượt qua nỗi sợ hãi mang tên "di sản". Họ chứng minh rằng muốn thay đổi công nghệ, trước hết phải thay đổi tư duy con người. Những chiến dịch mang tính bước ngoặt như di dời Trung tâm dữ liệu (Data Center) và thay đổi hệ thống Core chỉ trong vòng một năm là minh chứng cho thấy một tổ chức truyền thống vẫn có thể di chuyển nhanh như một startup nếu có sự quyết tâm từ ban lãnh đạo.

Đối với những doanh nghiệp thuần số như DNSE, bài học lớn nhất là việc kiên định giữ vững bản sắc công nghệ của mình. Tận dụng triệt để lợi thế linh hoạt để liên tục dẫn dắt thị trường bằng những trải nghiệm người dùng đột phá là cách tốt nhất để duy trì vị thế tiên phong.

Dù đi bằng hai con đường hoàn toàn khác nhau, cả hai nhà lãnh đạo công nghệ của SHS và DNSE đều gặp nhau ở một điểm chung cốt lõi: Việc xây dựng năng lực công nghệ nội bộ là yếu tố sống còn.

Trong cuộc đua tiến tới kỷ nguyên AI và nâng hạng thị trường, các công ty chứng khoán không thể phó mặc tương lai của mình vào tay các đơn vị cung cấp giải pháp bên ngoài. Công nghệ không còn là một bộ phận hỗ trợ kỹ thuật nằm sâu dưới tầng hầm, mà đã vươn lên trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi quyết định sự sinh tồn của mọi định chế tài chính./

Lâm Mộc