Sau 90 năm, đã có nữ giáo sư đầu tiên của Trung Quốc nhận giải thưởng "Nobel Toán học": Chưa bao giờ bị bố mẹ ép học, tuổi thơ đam mê đọc Harry Potter thay vì giải bài tập
Nữ giáo sư nhận giải "Nobel Toán học" nói, chính sự không can thiệp và chấp nhận vô điều kiện của gia đình là nền tảng giúp cô đạt được các thành tựu khoa học.
Huy chương Fields là giải thưởng toán học danh giá nhất thế giới, thường được ví như "Giải Nobel Toán học". Giải thưởng này được trao 4 năm một lần cho tối đa 4 nhà toán học có thành tựu xuất sắc dưới 40 tuổi.
4 nhà toán học được trao Huy chương Fields 2026
Ngày 23/7, tại Đại hội Toán học Quốc tế (ICM) ở Philadelphia (Mỹ), Ban tổ chức đã công bố 4 nhà toán học được vinh danh Huy chương Fields 2026. Đó chính là Yu Deng, John Pardon, Jacob Tsimerman và Hong Wang.
Một trong những dấu ấn đặc biệt của năm nay chính là Hong Wang. Cô là người phụ nữ đầu tiên của Trung Quốc, cũng là nhà toán học nữ thứ ba được vinh danh trong gần 90 năm lịch sử của giải thưởng này.
Hai giáo sư Trung Quốc nhận giải thưởng "Nobel Toán học" là Hong Wang và Yu Deng - Ảnh: ICCM 2025, Baike
Đồng thời, Yu Deng và Hong Wang cũng là 2 nhà toán học gốc Hoa cùng được vinh danh trong một kỳ trao giải. Cả 4 chủ nhân Huy chương Fields 2026 đều đang làm việc tại các cơ sở nghiên cứu, trường đại học ở Bắc Mỹ.
Hong Wang sinh ra ở Quảng Tây, Trung Quốc. Cô được coi là "thần đồng" vì đạt 653/750 điểm trong kỳ thi tuyển sinh đại học khi mới 16 tuổi.
Lần này, Hong Wang nhận giải nhờ giải quyết "Giả thuyết Kakeya" trong không gian ba chiều - bài toán làm khó giới toán học hơn một thế kỷ.
Cách bố mẹ nữ giáo sư nuôi dạy con gái
Cha cô, ông Wang Yingwen, dạy toán. Mẹ cô, bà Xiao Runluan, giáo viên tiếng Anh.
Cô kể bài toán đầu tiên thuở nhỏ là: "Trên một mặt phẳng có 7 điểm, nếu 3 điểm xếp thành một hàng, có thể tìm được bao nhiêu hàng?". Việc tự tìm ra đáp án khiến toán học trở thành trò chơi trí tuệ yêu thích của cô.
Trái với suy nghĩ của nhiều người cho rằng, để có được thành công như hôm nay thì nữ giáo sư phải học tập cực kỳ vất vả. Thế nhưng, tuổi thơ của cô không bị bao kín bởi sách luyện thi.
Nữ giáo sư chưa bao giờ bị bố mẹ ép học
Cha mẹ muốn Wang có cuộc sống bình thường, đi dạo, xem truyền hình hay chơi thể thao. Cô đọc thần thoại Hy Lạp, Harry Potter, hay Chúa tể những chiếc nhẫn. Cha mẹ không tạo áp lực điểm số và không can thiệp vào việc cô đọc sách gì.
Năm 4 tuổi, Wang bị bỏng nước sôi ở cánh tay, phải nằm viện dài ngày và phẫu thuật ghép da. Cha mẹ khuyến khích cô tự học và đọc sách. Nhờ đó, cô lên lớp 2 khi mới 5 tuổi.
Toán học đến với cô rất tự nhiên, là một trong nhiều sở thích của Wang. Mỗi khi nhận được sách giáo khoa Toán mới, cô đều hoàn thành toàn bộ bài tập trước khi học kỳ mới bắt đầu. Wang còn tìm thêm các sách Toán khác và giải hết các bài toán trong đó.
Cô vẫn nhớ năm 6 tuổi, cô đã tìm ra đáp án cho một bài toán đố tư duy về việc trồng 7 cây sao cho tạo thành nhiều hàng 3 cây nhất. Cô đã giải ra kết quả nhanh hơn bố mình - một giáo viên dạy Toán.
Wang dần tìm thấy tình yêu với toán học nhờ tính vĩnh cửu của nó và chỉ có các định lý toán học đem lại sự tin tưởng tuyệt đối. "Không ai có thể đến và bảo rằng: 'Ồ, thực ra điều này không đúng'", cô bộc bạch.
Chính tinh thần cầu thị và ham học hỏi đó đã khiến cô vài lần quyết định học vượt cấp, dù bố mẹ luôn muốn con gái sống một cuộc đời bình thường.
Năm 2007, Wang 16 tuổi, đỗ Đại học Bắc Kinh. Khi xóm làng chúc mừng, mẹ cô nói: "Đỗ Bắc Đại chưa thể gọi là thành công. Cuộc đời còn rất dài, không nên để một kỳ thi quyết định tất cả".
Giải được bài toán hơn 100 tuổi
Tốt nghiệp năm 2011, cô sang Pháp lấy bằng kỹ sư trường Bách khoa Paris và thạc sĩ Đại học Paris 11. Năm 2019, cô hoàn thành bằng tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT).
Sau đó, cô trở thành trợ lý giáo sư tại Đại học California (Los Angeles, Mỹ) năm 2021, trước khi gia nhập Viện Courant năm 2023.
Năm 2022, cô nhận giải Maryam Mirzakhani New Frontiers và giải Salem năm 2025. Tháng 9/2025, cô trở thành giáo sư chung thân của Viện IHES. Tháng 6/2026, cô được trao chức danh Giáo sư tại Đại học New York.
Tên tuổi của Wang được giới toán học đặc biệt chú ý vào đầu năm 2025, khi cô cùng GS Joshua Zahl, nhà toán học tại Đại học British Columbia (Canada), công bố nghiên cứu chứng minh giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều. Đây cũng là thành tựu giúp Wang nhận Huy chương Fields 2026.
Bài toán được lấy cảm hứng từ câu hỏi do nhà Toán học người Nhật Sōichi Kakeya đặt ra vào năm 1917: Diện tích nhỏ nhất mà một chiếc kim mỏng vô hạn có thể quét được khi quay là bao nhiêu? Những diện tích như vậy được gọi là tập hợp kim Kakeya.
Wang cùng Joshua đã chứng minh rằng các tập hợp Kakeya - vốn có mối liên hệ chặt chẽ với các tập hợp kim Kakeya - không thể "quá nhỏ". Cụ thể, dù các tập hợp này có thể có thể tích ba chiều bằng 0, chúng vẫn bắt buộc mang bản chất ba chiều. Việc chứng minh giả thuyết Kakeya đòi hỏi sự hiểu biết sâu về cấu trúc tương tác của các ống trong không gian Euclide.
Kết quả của Wang đánh dấu mốc quan trọng, mở ra cánh cửa cho hàng loạt định lý và giả thuyết trong phân tích điều hòa, phương trình vi phân đạo hàm riêng, lý thuyết độ đo hình học và các lĩnh vực khác.
Chính sự không can thiệp và ủng hộ vô điều kiện từ gia đình đã giúp Wang đạt được thành công
Ngoài bài toán Kakeya trong không gian ba chiều, Wang còn có nhiều đóng góp tiến bộ trong bài toán hạn chế Fourier, tập khoảng cách Falconer, tập Furstenberg trên mặt phẳng.
Tháng 4/2026, Wang còn nhận giải thưởng Đột phá mới trong Toán học từ quỹ Breakthrough Prize.
Cha mẹ cô từ chối phần lớn các cuộc phỏng vấn. Ông Wang Yingwen từng khước từ cơ hội chuyển công tác tại cơ quan chính quyền huyện để có thời gian chăm sóc con gái.
Tại lễ trao huy chương Fields, video giới thiệu của Hong Wang xuất hiện hình ảnh phong cảnh Quế Lâm. Cô cho biết luôn dành thời gian về quê đi dạo cùng cha mẹ. Nữ giáo sư nói sự không can thiệp và chấp nhận vô điều kiện của gia đình là nền tảng giúp cô đạt được các thành tựu khoa học.