Phương pháp giảm cân thần tốc của thời đại mới: Điều gì sẽ xảy ra khi con người đột ngột ngừng tiêm thuốc giảm cân?

Trong khoảng hai năm trở lại đây, các loại thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 như Wegovy, Ozempic hay Mounjaro đã tạo nên làn sóng giảm cân trên toàn cầu.

Nhiều người tìm đến các loại thuốc này với kỳ vọng giảm cân nhanh mà không cần dành quá nhiều thời gian tập luyện. Tuy nhiên, bên cạnh những câu chuyện giảm hàng chục kilogram là một câu hỏi ngày càng được quan tâm: Điều gì sẽ xảy ra khi người dùng ngừng tiêm thuốc?

Theo một nghiên cứu mở rộng của thử nghiệm lâm sàng STEP 1 đăng trên tạp chí Diabetes, Obesity and Metabolism, phần lớn cân nặng đã giảm có xu hướng quay trở lại sau khi ngừng sử dụng semaglutide nếu không có các biện pháp duy trì phù hợp.

Sau một năm dừng thuốc, người tham gia đã tăng trở lại khoảng hai phần ba số cân đã giảm, đồng thời nhiều chỉ số chuyển hóa cũng dần trở về mức ban đầu.

Là một nhân viên văn phòng ngồi làm việc hơn tám giờ mỗi ngày, Ngọc Bảo (28 tuổi, Hà Nội) thừa nhận cô từng nhiều lần nghĩ đến việc sử dụng thuốc tiêm giảm cân vì công việc bận rộn.

"Công việc bận khiến mình rất khó duy trì việc tập luyện đều đặn. Mình từng nghĩ chỉ cần tiêm thuốc vài tháng để giảm cân rồi dừng lại là có thể giữ được vóc dáng. Nhưng khi đọc về những người tăng cân trở lại sau khi ngừng thuốc, mình bắt đầu băn khoăn liệu đây có thực sự là giải pháp lâu dài."

Nhưng khi đọc về những người tăng cân trở lại sau khi ngừng thuốc, cô bắt đầu băn khoăn liệu đây có thực sự là giải pháp lâu dài. Thực tế, việc ngừng thuốc kéo theo hàng loạt thay đổi sinh lý và tâm lý mà không phải ai cũng lường trước.

Cơn đói trở lại mạnh hơn tưởng tượng

Không phải ai cũng ngừng thuốc vì đã đạt được mục tiêu cân nặng. Một nghiên cứu thực tế của Cleveland Clinic trên gần 8.000 bệnh nhân cho thấy chi phí và hạn chế về bảo hiểm là nguyên nhân phổ biến nhất khiến người dùng ngừng thuốc GLP-1, bên cạnh các tác dụng phụ như buồn nôn, nôn, táo bón hoặc khó chịu đường tiêu hóa.

Điều mà nhiều người nhận thấy đầu tiên sau khi ngừng tiêm không phải là cân nặng tăng lên, mà là cảm giác đói quay trở lại.

Các thuốc GLP-1 hoạt động bằng cách mô phỏng hormone tự nhiên giúp cơ thể tăng cảm giác no, làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và giảm cảm giác thèm ăn. Khi thuốc không còn tác dụng, những tín hiệu này cũng dần biến mất.

Một khái niệm được nhiều chuyên gia nhắc đến là "food noise", tạm hiểu là "tiếng ồn thực phẩm", trạng thái liên tục nghĩ đến đồ ăn hoặc khó cưỡng lại cảm giác thèm ăn.

Theo Cleveland Clinic, nhiều bệnh nhân mô tả rằng trong thời gian sử dụng GLP-1, "food noise" gần như biến mất. Tuy nhiên, chỉ vài ngày hoặc vài tuần sau khi dừng thuốc, cảm giác này có thể quay trở lại cùng với việc khó cảm thấy no sau mỗi bữa ăn.

Các chuyên gia cho rằng đây là phản ứng sinh học bình thường nhằm khuyến khích bổ sung năng lượng sau một giai đoạn giảm cân nhanh, chứ không phải dấu hiệu của việc người dùng "mất ý chí".

Giữ cân khó hơn giảm cân

Nếu cơn đói là tín hiệu đầu tiên thì cân nặng tăng trở lại mới là điều khiến nhiều người lo lắng nhất. Đối với Ngọc Bảo, đây là thông tin khiến cô thay đổi suy nghĩ về việc tìm đến thuốc tiêm như một giải pháp nhanh chóng, cô nhận ra mình phải thay đổi thói quen sống chứ không thể chỉ dựa vào thuốc.

Việc tăng cân trở lại không chỉ ảnh hưởng đến chỉ số hình thể mà còn tác động mạnh đến tâm lý, làm gia tăng thất vọng, lo âu và cảm giác nỗ lực trước đó trở nên vô nghĩa.

Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA), áp lực về ngoại hình cùng sự kỳ vọng phải duy trì vóc dáng sau khi giảm cân có thể làm gia tăng căng thẳng, giảm sự hài lòng với cơ thể và ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần.

Các chuyên gia cho rằng đây là lý do người sử dụng thuốc giảm cân cần được chuẩn bị trước về mặt tâm lý. Việc tăng một phần cân nặng sau khi ngừng thuốc phản ánh những thay đổi sinh học phức tạp của cơ thể.

Điều quan trọng hơn là xây dựng được chiến lược duy trì cân nặng bền vững thay vì kỳ vọng vào hiệu quả lâu dài sau khi đã ngừng sử dụng thuốc.

Thuốc chỉ là điểm khởi đầu

Các chuyên gia đều thống nhất rằng, ngay từ khi bắt đầu điều trị bằng thuốc GLP-1, người dùng nên trao đổi với bác sĩ về một "chiến lược rút lui" (exit strategy).

Người bệnh không nên tự ý dừng hoặc thay đổi liều thuốc giảm cân mà cần có hướng dẫn của bác sĩ; việc điều chỉnh thường nên đi kèm theo dõi cân nặng, chế độ dinh dưỡng và mức độ vận động để hỗ trợ thích nghi.

Bên cạnh đó, các loại thuốc điều trị béo phì chỉ phát huy hiệu quả tốt nhất khi được kết hợp với chế độ ăn uống lành mạnh, tăng cường hoạt động thể chất và thay đổi hành vi.

Ngoài chế độ ăn, tập luyện sức mạnh (strength training) cũng được xem là yếu tố quan trọng để bảo vệ cơ bắp, tránh làm giảm tốc độ trao đổi chất, giúp việc kiểm soát cân nặng sau này bớt khó khăn hơn.

Tuy nhiên, các thuốc GLP-1 như Wegovy hay Mounjaro mới được sử dụng rộng rãi vài năm gần đây, vì vậy dữ liệu về việc dùng thuốc liên tục trong nhiều năm vẫn đang được tiếp tục theo dõi.

Các nhà nghiên cứu hiện tập trung đánh giá tác động lâu dài của thuốc đối với tuyến tụy, túi mật, thận và hệ tim mạch, cũng như xác định thời gian điều trị tối ưu cho từng nhóm bệnh nhân.

Đối với Ngọc Bảo, cô quyết định chưa vội lựa chọn phương pháp tiêm giảm cân mà bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ trong lối sống như đi bộ nhiều hơn và điều chỉnh bữa ăn.

Sự xuất hiện của các thuốc GLP-1 đã mở ra cơ hội mới cho hàng triệu người thừa cân, béo phì. Song khi tác dụng dược lý kết thúc, những lựa chọn trong lối sống mới là yếu tố quyết định liệu thành quả giảm cân có được duy trì hay không./

Quỳnh Nga