Phó Thống đốc NHNN: Thị trường carbon có thể giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào vốn ngân hàng

Sáng 14/10/2026, Báo Tài chính - Đầu tư phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) tổ chức Hội thảo "Chính sách tín dụng và thị trường Carbon: Khơi thông dòng vốn xanh". Hội thảo tập trung trao đổi về mối liên kết giữa chính sách tín dụng, thị trường carbon và thị trường vốn, qua đó tìm kiếm giải pháp huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính phục vụ quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Ngọc Cảnh đánh giá cao sáng kiến tổ chức chương trình của Báo Tài chính - Đầu tư, đồng thời nhấn mạnh đây là diễn đàn thiết thực để các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp và chuyên gia cùng trao đổi về một vấn đề ngày càng quan trọng đối với quá trình chuyển đổi xanh, đó là huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn.

Thị trường carbon mở thêm kênh huy động vốn cho chuyển đổi xanh

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, thực hiện cam kết tại COP26 về mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, thời gian qua, Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và phát triển nền kinh tế theo hướng carbon thấp.

Quá trình chuyển đổi này đòi hỏi nguồn lực rất lớn để đầu tư đổi mới công nghệ, thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.

Trong bối cảnh đó, bên cạnh nguồn lực từ ngân sách nhà nước và việc huy động vốn qua thị trường vốn, thị trường tiền tệ, cần phát triển thêm các cơ chế thị trường nhằm bổ sung nguồn lực tài chính, đồng thời tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động giảm phát thải. Thị trường carbon là một trong những cơ chế quan trọng theo hướng này.

Thông qua việc xác lập hạn ngạch, đo lường kết quả giảm phát thải và hình thành giá giao dịch đối với hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon, thị trường carbon tạo cơ chế chuyển hóa kết quả giảm phát thải thành giá trị kinh tế. Qua đó, doanh nghiệp có thêm động lực và nguồn lực để tiếp tục đầu tư cho quá trình chuyển đổi xanh, thay vì chủ yếu phụ thuộc vào vốn tín dụng ngân hàng.

Ngày 29/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định về sàn giao dịch carbon trong nước, tạo khuôn khổ pháp lý cho việc tổ chức, vận hành thị trường và giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon.

Thị trường carbon trong nước bước đầu được hình thành với quy mô thí điểm hơn 511 triệu tấn CO2, tương đương hạn ngạch phát thải được phân bổ cho các cơ sở thuộc ba ngành có mức phát thải lớn gồm nhiệt điện, sắt thép và xi măng trong giai đoạn 2025-2026.

Giai đoạn thí điểm dự kiến kéo dài đến hết năm 2028, trước khi chuyển sang giai đoạn vận hành bắt buộc toàn diện từ năm 2029. Trong thị trường này, các ngân hàng thương mại tham gia với vai trò ngân hàng thanh toán. Ở giai đoạn thí điểm, BIDV là ngân hàng thanh toán duy nhất trên thị trường.

Tín dụng xanh và thị trường carbon có mối quan hệ bổ trợ

Từ góc độ ngành Ngân hàng, Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh cho rằng cần nhìn nhận rõ vai trò của tín dụng xanh và thị trường carbon trong quá trình chuyển đổi xanh, bởi hai kênh này có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau.

Trước hết, tín dụng xanh cung cấp nguồn vốn để doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ, phát triển các ngành, lĩnh vực xanh và tạo ra kết quả giảm phát thải. Chính những kết quả giảm phát thải từ các dự án được đầu tư bằng nguồn vốn ngân hàng sẽ tạo cơ sở và hàng hóa cho sự phát triển của thị trường carbon.

Ở chiều ngược lại, khi thị trường carbon vận hành hiệu quả, doanh nghiệp có thể tạo thêm nguồn thu và dòng tiền từ kết quả giảm phát thải, phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, qua đó góp phần nâng cao chất lượng tín dụng ngân hàng. Đồng thời, doanh nghiệp có thể mua tín chỉ carbon để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe trong hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa.

Đối với tín dụng xanh, vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở việc giải ngân vốn cho một dự án được xác định là xanh, mà còn ở khả năng kiểm định kết quả thực tế về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và bảo vệ môi trường của khách hàng vay vốn.

Theo đó, việc đo lường, báo cáo, thẩm định kết quả giảm phát thải và giao dịch hạn ngạch, tín chỉ trên thị trường carbon có thể cung cấp thêm thông tin để theo dõi hiệu quả môi trường của dự án. Đây cũng là cơ sở hỗ trợ các tổ chức tín dụng đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, tăng cường quản lý và giám sát dòng vốn xanh.

Phó Thống đốc cho biết, những năm qua, ngành Ngân hàng đã chủ động triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy tín dụng xanh, hướng dòng vốn vào các ngành, lĩnh vực mang lại lợi ích về môi trường và giảm phát thải khí nhà kính.

NHNN từng bước hoàn thiện khuôn khổ chính sách, ban hành các định hướng, hướng dẫn về tín dụng xanh và quản lý rủi ro môi trường, xã hội; đồng thời khuyến khích các tổ chức tín dụng xây dựng chiến lược, quy trình nội bộ và phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp với mục tiêu tăng trưởng xanh.

Trong bối cảnh các kênh huy động vốn xanh khác vẫn đang trong quá trình phát triển, tín dụng xanh tiếp tục giữ vai trò là nguồn lực quan trọng để phát triển các ngành, lĩnh vực xanh, hỗ trợ chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang nền kinh tế carbon thấp.

Dư nợ tín dụng xanh vượt 856.000 tỷ đồng

Từ những năm đầu triển khai tín dụng xanh vào năm 2017 đến nay, hoạt động này đã mở rộng cả về quy mô dư nợ và mức độ tham gia của các tổ chức tín dụng.

Đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng xanh đạt trên 856.000 tỷ đồng, tăng 9,87% so với cuối năm 2025. Trong giai đoạn 2017-2025, tốc độ tăng trưởng bình quân của tín dụng xanh đạt trên 20%/năm.

Dư nợ tín dụng xanh tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học, chiếm trên 31%; lĩnh vực năng lượng xanh chiếm gần 28%.

Cùng với đó, dư nợ tín dụng đã được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đạt trên 6,2 triệu tỷ đồng, chiếm trên 31,33% tổng dư nợ của toàn nền kinh tế.

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, những kết quả này cho thấy sự đồng hành và nỗ lực của hệ thống ngân hàng trong quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Về dài hạn, khi thị trường carbon vận hành hiệu quả, kết quả giảm phát thải có thể được chuyển hóa thành nguồn lực tài chính cho chính doanh nghiệp. Điều này góp phần giảm áp lực lên nguồn vốn tín dụng xanh, đồng thời đa dạng hóa các kênh tài chính phục vụ chuyển đổi xanh.

Thay vì phần lớn nhu cầu vốn phải dựa vào vốn tự có, ngân sách nhà nước hoặc tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp có thêm khả năng tạo nguồn lực từ chính kết quả giảm phát thải của mình. Qua đó, mức độ phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng có thể giảm dần, tạo điều kiện để nguồn vốn tín dụng được phân bổ hiệu quả hơn.

Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh bày tỏ tin tưởng, với sự tham gia tâm huyết và trách nhiệm của các cơ quan quản lý, chuyên gia, tổ chức tín dụng và cộng đồng doanh nghiệp, hội thảo sẽ mang lại nhiều ý kiến trao đổi sâu sắc, thiết thực.

Các ý kiến tại hội thảo được kỳ vọng góp phần làm rõ vai trò của chính sách tín dụng và thị trường carbon trong từng giai đoạn của quá trình chuyển đổi xanh, nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng nguồn lực cho đầu tư xanh, qua đó đóng góp tích cực vào mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 mà Việt Nam đã cam kết.

Theo Quang Hưng