Ở Trung Quốc, người ta đang “bán linh hồn” của mình với giá chỉ 400 nghìn đồng

Cơn sốt trí tuệ nhân tạo đã tạo ra một thị trường hoàn toàn mới tại Trung Quốc: nơi con người có thể cho thuê chính khuôn mặt của mình.

Ngày càng có nhiều nền tảng trực tuyến sẵn sàng trả cho người dùng từ 15 đến 700 USD để được cấp bản quyền sử dụng hình ảnh của họ cho các nội dung do AI tạo ra. Những nền tảng này xây dựng các kho danh mục hình ảnh — do người dùng tự tải lên hoặc được chụp tại các studio chỉ định.

Tại đây, các nhà sản xuất có thể duyệt tìm khuôn mặt theo giới tính, độ tuổi, hoặc theo các nhóm phong cách như "cô gái nhà bên", "gắn góc, phát phong trần" hay "siêu mẫu". Họ cũng có thể lọc ứng viên dựa trên thể loại phim đang tuyển vai, từ giật gân, hài hước cho đến tâm lý tình cảm.

Người dùng có quyền lựa chọn loại sản phẩm hoặc bối cảnh mà khuôn mặt của mình sẽ xuất hiện — từ quảng cáo truyền hình, trò chơi điện tử cho đến các bộ phim ngắn — đồng thời tự định giá dựa trên mức độ ưa nhìn của khuôn mặt, phạm vi sử dụng được cấp phép và số lượng tác phẩm được phép xuất hiện.

"Dù các diễn viên và người mẫu có chọn cho thuê khuôn mặt trên nền tảng của chúng tôi hay không, AI cũng đã và đang làm đảo lộn ngành công nghiệp này rồi," Long Lyu, Trưởng bộ phận vận hành tại nền tảng bản quyền hình ảnh AI New Claw, chia sẻ với Rest of World . "Bán bản quyền hình ảnh cho phép họ kiếm thêm thu nhập, trong khi vẫn tiếp tục theo đuổi sự nghiệp thực tế ngoài đời." 

Bán khuôn mặt kiếm vài trăm nghìn

Các video và hình ảnh do AI tạo ra đã dấy lên mối lo ngại sâu sắc về vấn đề vi phạm sở hữu trí tuệ. Tại Mỹ, các tranh chấp phần lớn xoay quanh giới nghệ sĩ nổi tiếng, với việc nhiều ngôi sao điện ảnh như Tom Hanks hay Scarlett Johansson lên tiếng cảnh báo về các phiên bản AI chưa được cấp phép mang hình ảnh của họ.

Tuy nhiên tại Trung Quốc, thách thức này từ lâu đã vượt ra khỏi phạm vi của những người nổi tiếng. Ngày càng nhiều người dân bình thường bàng hoàng phát hiện khuôn mặt của mình trở thành diễn viên chính trong các bộ phim truyền hình AI mà họ chưa từng đồng ý tham gia.

Trong tổng số 128.000 tập phim siêu ngắn được phát hành tại Trung Quốc vào 3 tháng đầu năm nay, có tới hơn 95% tác phẩm sử dụng AI trong quá trình sản xuất. Phim siêu ngắn (microdrama) là chuỗi các video có thời lượng cực ngắn, quay theo khung hình dọc được thiết kế dành riêng cho điện thoại di động. Đây là ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD tại thị trường Trung Quốc.

Mới đây, nền tảng phim AI Hongguo thuộc sở hữu của ByteDance đã bị hai nhà sáng tạo nội dung cáo buộc đánh cắp và biến đổi khuôn mặt của họ bằng AI mà không được sự đồng ý.

Bộ phim ngắn Trung Quốc này — vốn đã thu hút hơn 40 triệu lượt xem — sau đó đã bị gỡ bỏ. ByteDance, công ty mẹ của Douyin (phiên bản TikTok tại Trung Quốc), cũng cho biết đã xóa hơn 85.000 video liên quan đến việc tự ý tái tạo khuôn mặt và giọng nói của con người bằng AI kể từ đầu năm 2026.

"Các nhà sản xuất rất cần những khuôn mặt cuốn hút cho vai chính, nhưng họ cũng cần cả những khuôn mặt có nét đặc trưng riêng, chẳng hạn như người lớn tuổi”, Camille Yan, Giám đốc Marketing của ActID, một nền tảng hỗ trợ mua bán hình ảnh đã được cấp bản quyền cho biết.

Kể từ khi ra mắt vào tháng 3, công ty có trụ sở tại Thâm Quyến này đã đăng ký cho khoảng 800 người dùng, trong đó có khoảng 300 người đồng ý cấp bản quyền hình ảnh cho các sản phẩm AI. Họ bao gồm các diễn viên quần chúng chuyên nghiệp, những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội và cả những người dân bình thường không hề có kinh nghiệm diễn xuất.

ActID cho biết cho đến nay đã có hai dự án phim AI thuê khoảng 10 khuôn mặt thông qua nền tảng này. Mức giá dao động từ 99 đến 500 Nhân dân tệ (khoảng 400 nghìn đến 2 triệu đồng) cho mỗi tập phim, trong đó ActID thu 10% chi phí hoa hồng.

"Các nhà sản xuất rất cần những khuôn mặt cuốn hút cho vai chính, nhưng họ cũng cần cả những khuôn mặt có nét đặc trưng riêng, chẳng hạn như người lớn tuổi," Camille Yan, Giám đốc Marketing của ActID, chia sẻ. Phim do AI tạo ra "dù sao cũng không đòi hỏi khả năng diễn xuất; các khuôn mặt chỉ đóng vai trò là nguyên liệu đầu vào."

Lyu nhận định việc mua bản quyền khuôn mặt của một người rẻ hơn nhiều so với việc thuê họ đến diễn trực tiếp. Để tránh tình trạng người dùng phá giá lẫn nhau làm kéo tụt mặt bằng chung, nền tảng này đã áp dụng mức giá tối thiểu là 500 Nhân dân tệ cho mỗi hình ảnh.

Việc sử dụng khuôn mặt của người thật có thể mang lại sự đa dạng hơn cho các bộ phim AI. Trên các mạng xã hội, nhiều khán giả từng than phiền rằng các nhân vật do AI tạo ra trông quá giống nhau. Vào tháng 7, nền tảng Hongguo của ByteDance cũng tuyên bố sẽ siết chặt và xử lý các bộ phim truyền hình sử dụng những khuôn mặt AI "rập khuôn", thiếu sự khác biệt.

Những rủi ro khi bán mình

Trái ngược với việc sẵn sàng cho thuê nói trên, Xu Fang (21 tuổi) — một người mẫu sống tại Thượng Hải, người vừa đệ đơn kiện một thương hiệu thời trang Trung Quốc vì tự ý gắn khuôn mặt anh lên các sản phẩm mà anh chưa từng làm mẫu — lại không bị thuyết phục. Anh cho biết dù các nền tảng mới có trả tiền để mua bản quyền khuôn mặt cho AI, anh cũng sẽ không bao giờ bán bản quyền khuôn mặt của chính mình.

"Nếu tôi bán bản quyền khuôn mặt, tôi hoàn toàn không thể biết AI rồi sẽ biến đổi nó ra sao, hoặc liệu nó có bêu xấu hay làm hạ thấp danh dự của tôi hay không," Xu Fang chia sẻ với Rest of World .

Bản chất lan truyền và áp dụng nhanh chóng của AI đã bùng nổ thành một làn sóng tranh chấp pháp lý liên quan đến việc tự ý sử dụng hình ảnh cá nhân. Theo tờ National Business Daily , Tòa án Internet thành phố Quảng Châu đã thụ lý khoảng 700 vụ án liên quan đến hành vi đánh cắp khuôn mặt bằng AI chỉ trong vòng 3 năm qua.

Được truyền thông nhà nước Trung Quốc đánh giá rộng rãi là đã tạo ra một tiền lệ pháp lý quan trọng, tòa án tuyên bố rằng việc sử dụng hình ảnh của một người để hoán đổi khuôn mặt bằng AI mà không có sự đồng ý là hành vi bất hợp pháp, kể cả khi hình ảnh đó đã qua chỉnh sửa.

Yile Deng, một luật sư tại Bắc Kinh dự đoán xu hướng này khó có thể loại bỏ hoàn toàn những rủi ro rộng lớn hơn do AI gây ra. Một khi dữ liệu khuôn mặt của một cá nhân đã đi vào thị trường AI, người đó về mặt bản chất có thể sẽ mất đi quyền kiểm soát lâu dài đối với cách mà danh tính sinh trắc học của mình bị khai thác.

Các nền tảng này cũng không thể ngăn chặn triệt để hành vi hoán đổi khuôn mặt trái phép, thu thập dữ liệu bất hợp pháp, hay việc hình ảnh đã tải lên bị đưa vào đào tạo các mô hình AI trong tương lai.

"Nhiều đại lý hiện vẫn chỉ trả cho người dân vài chục USD để thu thập dữ liệu khuôn mặt. Nhưng khi xem xét kỹ các hợp đồng, các điều khoản cấp phép thường mơ hồ đến mức người cho thuê không thể biết ai sẽ là người cuối cùng sử dụng hình ảnh của mình và sử dụng vào mục đích gì”, bà Deng nhận định.

Theo Quốc Vinh