Nvidia, AMD tăng giá GPU vì AI: Kịch bản thuở đào coin trở lại, vấn nạn card thải tràn lan thị trường ám ảnh làng công nghệ
Nvidia vừa tăng giá GPU, AMD lập tức làm theo với mức tăng tới 20% tại Trung Quốc. Lần này thủ phạm không phải Bitcoin hay Ethereum, mà là các trung tâm dữ liệu AI đang hút mạnh card đồ họa và bộ nhớ để huấn luyện mô hình.
Với nhiều người từng chơi PC ở Việt Nam giai đoạn 2020 tới 2022, tin này nghe quen đến rợn người. Sáu năm trước, kịch bản y hệt từng xảy ra, chỉ khác đối thủ tranh phần cứng khi đó là các trại đào coin, và câu chuyện lúc đó không dừng ở giá cao mà còn để lại một cái đuôi phiền phức kéo dài nhiều năm sau.
Khi Bitcoin tăng giá, một chiếc card đồ họa bỗng nhiên biến thành hàng hiếm
Cuối tháng 3 năm 2020, Bitcoin chỉ khoảng 6.000 USD. Đến tháng 2 năm 2021, con số này vọt lên hơn 56.000 USD. Ethereum cũng tăng tương tự, từ hơn 200 USD lên hơn 2.000 USD chỉ trong chưa đầy một năm. Giá coin tăng kéo theo nhu cầu đào coin bùng nổ, mà công cụ đào hiệu quả nhất lúc đó chính là card đồ họa chơi game.
Người Việt gọi những chiếc card này là "trâu cày". Các trại đào thu gom hàng loạt, có bao nhiêu lấy bấy nhiêu, mỗi lần gom cả chục đến cả trăm chiếc một lúc. Hệ quả là người chơi game bình thường gần như không mua nổi card mới. Một chiếc GTX 1660 Super đầu năm 2020 giá khoảng 4,9 triệu đồng, chỉ sau chưa đầy một năm đã lên tới 10 triệu. Nhiều cửa hàng máy tính trong nước phải chuyển sang chỉ bán card kèm nguyên bộ máy tính dựng sẵn, để tránh bị dân đào coin lách luật gom hàng lẻ.
Con số toàn cầu còn đáng sợ hơn. Theo báo cáo của hãng nghiên cứu Jon Peddie Research, riêng quý 1 năm 2021 đã có khoảng 700.000 GPU tầm trung và cao cấp bị giới đào Ethereum thu mua, chiếm tới 25% tổng số card xuất xưởng trong quý đó. Giá bán bị đẩy lên tới 70% so với giá gốc.
Sau cơn sốt là cú sập, người mua cuối cùng luôn là người chịu thiệt nhất
Tháng 9 năm 2022, Ethereum chính thức đổi cơ chế vận hành, từ Proof of Work sang Proof of Stake, sự kiện được gọi là The Merge. Việc dùng card đồ họa để đào ETH gần như không còn mang lại lợi nhuận nữa.
Không khí trên các hội nhóm đào coin lúc đó là hoảng loạn thật sự. Thợ đào ồ ạt rao bán lại "trâu cày", nhưng thị trường chỉ toàn người bán, gần như không ai chịu mua. Dân buôn card, hay còn gọi là "lái trâu", tranh thủ ép giá xuống thấp khiến tình hình càng thêm rối. Có những đoạn clip từng lan truyền trên mạng cho thấy thợ đào Việt Nam dùng vòi xịt áp lực để rửa sạch cả dàn card trước khi rao bán, cố gắng làm cho món hàng trông sạch sẽ nhất có thể trước mắt người mua tiếp theo.
Ác mộng thật sự không nằm ở giá cao, mà nằm ở lô hàng thải tuồn ra thị trường sau đó
Đây mới là phần đáng nhớ nhất, và cũng là bài học thiết thực nhất cho ai đang định mua card cũ bây giờ.
Một chiếc card từng đào coin thường chạy 24 giờ mỗi ngày, liên tục nhiều tháng, có khi hơn một năm liền không nghỉ. Quạt tản nhiệt bị đẩy lên tốc độ tối đa suốt thời gian đó để giữ nhiệt độ ổn định, nên hao mòn nhanh hơn rất nhiều so với một chiếc card chỉ dùng để chơi game vài tiếng mỗi tối.
Dấu hiệu nhận biết không quá khó nếu để ý kỹ. Ốc vít, tấm chắn cổng kết nối, lá tản nhiệt thường bị rỉ sét hoặc ngả màu, vì phần lớn trại đào lắp card lộ thiên trên giàn sắt để tản nhiệt tốt hơn, chứ không đặt trong thùng máy kín như người dùng thông thường. Quạt cũng hay có dấu hiệu bất thường: kêu to, quay không đều, hoặc rung lắc.
Nguy hiểm nhất là một số chủ trại vẫn giữ lại hộp và giấy tờ gốc để làm bằng chứng, sau đó rao bán với những lời quảng cáo nghe rất yên tâm kiểu hàng gần như chưa dùng, chỉ thử qua vài lần. Nhìn bằng mắt thường, người mua phổ thông gần như không cách nào phân biệt được đây là card chơi game bình thường hay card từng bị vắt kiệt sức trong trại đào. Rủi ro đi kèm không nhỏ: card dễ mất hình, treo máy, hỏng chip nhớ, đặc biệt nếu mua từ người lạ không có hóa đơn hay bảo hành rõ ràng.
Vòng lặp đang quay lại, nhưng lần này đối thủ thâu tóm phần cứng khó biến mất hơn nhiều
Quay lại tin tức đang nóng.
Lần này áp lực lên chuỗi cung ứng đến từ nhu cầu GPU và bộ nhớ HBM cho trung tâm dữ liệu AI, không phải từ các trại đào coin. Có một điểm khác biệt đáng lo: cơn sốt đào coin từng nguội đi khá nhanh, vì lợi nhuận khai thác sụt giảm và bản thân Ethereum cũng đổi luôn cách vận hành.
Còn nhu cầu GPU cho AI lúc này lại gắn với những hợp đồng dài hạn của các tập đoàn công nghệ lớn, cùng kế hoạch xây trung tâm dữ liệu tính bằng năm chứ không phải tính bằng tháng. Vì vậy áp lực lên nguồn cung phần cứng lần này nhiều khả năng sẽ dai dẳng hơn hẳn so với đợt trước.
Bài học cho người tiêu dùng vì thế chia làm hai vế. Lúc giá đang lên, đừng vội mua đỉnh giá chỉ vì sợ khan hàng, vì thị trường luôn có xu hướng đảo chiều khi ngành gây sốt hạ nhiệt. Còn lúc giá xuống và hàng thải bắt đầu tràn ra, đừng vội ham rẻ mà bỏ qua bước kiểm tra nguồn gốc, vì đó chính là lúc rủi ro dồn hết về phía người mua ít kinh nghiệm nhất. Câu chuyện GPU Việt Nam đã từng được viết một lần theo cách đó. Có vẻ nó sắp được viết lại, chỉ khác cái tên gây sốt.