NSƯT Đức Hùng: "Bánh dẻo là một tác phẩm nghệ thuật", giữa trào lưu ấn nát bánh trên MXH, có những giá trị truyền thống không nên đánh mất

Mỗi mùa Trung thu, bên cạnh câu chuyện về hương vị hay những mẫu hộp quà cầu kỳ, cách thưởng thức bánh trung thu cũng trở thành chủ đề được nhiều người quan tâm.

Một chiếc bánh dẻo hay bánh nướng được tạo nên không đơn thuần để ăn cho no. Từ lớp vỏ trắng mịn, những hoa văn nổi trên mặt bánh đến phần nhân được sắp xếp cân đối bên trong đều chứa đựng sự khéo léo, sự chỉn chu và những thông điệp văn hóa mà người thợ làm bánh muốn gửi gắm.

Vậy mà, từ năm 2025 đến nay, mạng xã hội rộ lên trào lưu dùng tay ấn thật mạnh vào bánh dẻo cho dẹt xuống, rồi mới cắt vụn để ăn. Hay bánh nướng bẻ làm đôi rồi cầm cả nửa cái thưởng thức.

Quan sát những hình ảnh đó, NSƯT, NTK Đức Hùng mới đây đã có một bài viết gây chú ý khi bày tỏ quan điểm: Bánh dẻo, bánh nướng không chỉ là món ăn mà còn là một tác phẩm nghệ thuật. Và cách ăn cũng phản ánh sự trân trọng dành cho giá trị văn hóa truyền thống.

"Em vốn yêu truyền thống, một chiếc bánh dẻo, bánh nướng nó như một tác phẩm nghệ thuật. Trên mặt bánh có các hình nổi thật ý nghĩa và đúng văn hoá ẩm thực Việt. Nên cái gì cũng học theo cách các cụ để lại, cắt xẻ 4,6,8 phần chiếc bánh, bên trong sẽ hiện lên nhân trứng mặn tựa như vầng trăng. Các cụ nhã lắm, nhẹ nhàng, tinh tế đậm văn hoá ..", nghệ sĩ Đức Hùng viết.

Không chỉ nói về cách cắt bánh, NSƯT Đức Hùng còn nhắc đến những quy tắc nhỏ trong cách thưởng thức. Theo ông, ăn bánh trung thu cũng là một nét đẹp cần được gìn giữ.

"Ăn cũng phải ăn đẹp, đưa miếng bánh lên ngắm một chút, ngửi nhẹ hương thơm từ nếp và nhân bánh. Miếng bánh chỉ được cầm hai ngón tay, khi ăn phải khép miệng, không được nhồm nhoàm và tuyệt đối không được phát ra âm thanh chóp chép, nhai khéo léo sao cho không được phồng má... nhâm nhi cùng tách trà sen hưởng không gian đêm trăng trong trẻo."

Khép lại bài viết, ông nhắc lại câu nói quen thuộc: "Học ăn, học nói, học gói, học mở" và bày tỏ mong muốn các bậc phụ huynh sẽ hướng dẫn con cháu cách thưởng thức bánh trung thu sao cho đẹp, đồng thời hy vọng nhiều bạn trẻ sẽ yêu hơn những giá trị của văn hóa ẩm thực Việt Nam.

Bài viết nhanh chóng thu hút hàng nghìn lượt yêu thích cùng hàng trăm bình luận. Phần lớn ý kiến đều bày tỏ sự đồng tình với quan điểm của nam nghệ sĩ.

Tài khoản Anh Nguyễn bình luận: "Người thợ làm bánh dành rất nhiều thời gian để nhào bột, tạo hình, nướng bánh và trang trí sao cho chiếc bánh đẹp mắt, cân đối, gần như một tác phẩm nghệ thuật. Khi nhìn vào chiếc bánh, người ta dễ cảm nhận được sự chỉn chu và khát vọng hướng tới cái đẹp. Trong khi đó, có người ăn lại bóp dẹp chiếc bánh dẻo, bẻ bánh nướng rồi nhai chóp chép, nhồm nhoàm lại tự phong là ăn kiểu quý tộc. Ai chê lại tỏ ra trịch thượng, bề trên. Cần lắm những tiếng nói như thế này để cùng nhau gìn giữ và phát huy văn hóa ẩm thực Việt Nam – không chỉ ở hương vị của chiếc bánh, mà còn ở cách chúng ta trân trọng và thưởng thức nó."

Trong khi đó, tài khoản Quốc Bình viết: "Ăn không chỉ bằng miệng, mà còn bằng mắt, bằng mũi nên người ta mới tạo ra những hình ảnh đẹp đẽ. Chứ cứ như trào lưu vần vò cho nát rồi cắt xẻ tan tác như vậy thì thôi, vò nguyên cục bột khỏi tạo hình gì cho mất công."

Những chia sẻ trên xuất hiện đúng thời điểm mạng xã hội đang lan truyền mạnh mẽ một trào lưu ăn bánh dẻo theo cách hoàn toàn khác truyền thống. Trong nhiều video, người ăn dùng tay ấn mạnh làm chiếc bánh xẹp xuống, phần nhân trứng muối bị ép vỡ, sau đó tiếp tục cắt thành nhiều miếng nhỏ. Hình ảnh chiếc bánh bị biến dạng được cho là tạo hiệu ứng thị giác thú vị, dễ thu hút lượt xem và tương tác.

Đằng sau một trào lưu tưởng như vô hại lại phản ánh cách mạng xã hội đang dần thay đổi cách người trẻ tiếp cận văn hóa ẩm thực. Thay vì tìm hiểu ý nghĩa của chiếc bánh, quy trình làm bánh hay những nghi thức thưởng thức gắn với Tết Trung thu, nhiều nội dung hiện nay ưu tiên yếu tố gây sốc, mới lạ hoặc "viral". Giá trị văn hóa đôi khi bị lùi xuống phía sau để nhường chỗ cho hiệu ứng thị giác và khả năng lan truyền trên các nền tảng số.

Điều này không có nghĩa mọi cách thưởng thức mới đều đáng bị phê phán. Ẩm thực luôn vận động và thay đổi theo thời gian, mỗi thế hệ đều có quyền sáng tạo để phù hợp với sở thích của mình. Tuy nhiên, khi sự sáng tạo vô tình làm mất đi vẻ đẹp vốn có của một món ăn mang nhiều giá trị biểu tượng, những tranh luận như câu chuyện bánh dẻo "thị phi" là điều khó tránh khỏi.

Bởi từ lâu, bánh trung thu không chỉ là một món ăn theo mùa. Hình tròn tượng trưng cho sự đoàn viên, những hoa văn trên mặt bánh mang lời chúc tốt lành, còn cách cắt bánh thành bốn, sáu hay tám phần thể hiện tinh thần sẻ chia trong đêm đoàn tụ. Mỗi chi tiết đều chứa đựng một lớp nghĩa văn hóa đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Có lẽ vì thế mà bài viết của NSƯT, NTK Đức Hùng nhận được nhiều sự đồng cảm. Điều ông muốn nhắn gửi không đơn thuần là "ăn thế nào cho đúng", mà là hãy dành cho chiếc bánh trung thu sự trân trọng xứng đáng. Bởi gìn giữ văn hóa đôi khi bắt đầu từ những điều rất nhỏ: nâng niu một chiếc bánh được làm công phu, cắt bánh ngay ngắn để giữ trọn vẻ đẹp ban đầu, thưởng thức chậm rãi bên chén trà và người thân, thay vì chỉ coi nó là một đạo cụ để tạo nên vài giây nội dung trên mạng xã hội.

Giữa vô số xu hướng đến rồi đi, những giá trị truyền thống có thể không tạo ra hàng triệu lượt xem chỉ sau một đêm. Nhưng chính sự tinh tế trong cách làm, cách ăn và cách ứng xử với món ăn mới là điều khiến bánh trung thu trở thành một phần ký ức văn hóa của nhiều thế hệ người Việt.

Nguyễn Phượng