Những vùng đất trường thọ nhất thế giới: Bí quyết không nằm ở gene

Dù mỗi nơi mang bản sắc văn hóa riêng, nhưng tại một số cộng đồng được ghi nhận có tỷ lệ người sống thọ cao hơn mức trung bình, họ lại có nhiều điểm chung đáng chú ý về lối sống.

Khái niệm "Blue Zones" (Vùng Xanh trường thọ) được phổ biến từ đầu những năm 2000 sau các nghiên cứu của nhà báo Dan Buettner phối hợp với các nhà nhân khẩu học và chuyên gia lão khoa. Theo đó, năm khu vực được nhắc đến nhiều nhất gồm Sardinia (Ý), Okinawa (Nhật Bản), Ikaria (Hy Lạp), bán đảo Nicoya (Costa Rica) và cộng đồng Cơ Đốc Phục Lâm tại Loma Linda (California, Mỹ).

Bên cạnh đó, còn nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, nhiều cộng đồng địa phương tuy không được xếp vào danh sách Blue Zones nhưng vẫn ghi nhận tỷ lệ người cao tuổi khỏe mạnh đáng kể. Dù vẫn còn những tranh luận về cách thu thập dữ liệu và xác minh tuổi của người cao tuổi, các cộng đồng này vẫn được xem là những "phòng thí nghiệm tự nhiên" giúp giới khoa học tìm hiểu các yếu tố góp phần tạo nên một tuổi già khỏe mạnh.

Không chỉ sống lâu mà còn sống khỏe

Một điểm chung ở các vùng trường thọ là nhiều người cao tuổi vẫn duy trì cuộc sống năng động. Họ tiếp tục làm vườn, đi bộ, chăm sóc gia đình hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng thay vì hoàn toàn nghỉ ngơi sau tuổi nghỉ hưu.

Tại Sardinia, nhiều người dân vẫn đi bộ trên những con đường đồi núi hoặc chăn nuôi gia súc ngay cả khi tuổi đã cao. Ở Ikaria, người cao tuổi thường xuyên gặp gỡ hàng xóm, tham gia các lễ hội địa phương và duy trì nhịp sống chậm rãi. Trong khi đó, người dân Nicoya vẫn giữ thói quen lao động ngoài trời và gắn bó với nông nghiệp.

Nhật Bản cũng là một trong những quốc gia có tuổi thọ trung bình cao nhất thế giới. Nhiều người cao tuổi vẫn duy trì thói quen đi bộ, tập thể dục nhẹ, làm vườn hoặc tham gia các câu lạc bộ cộng đồng. Chính việc duy trì vận động đều đặn và kết nối xã hội được cho là góp phần giúp người cao tuổi sống khỏe mạnh hơn.

Chế độ ăn đơn giản, ít thực phẩm chế biến

Điểm tương đồng rõ nét giữa các vùng trường thọ là chế độ ăn thiên về thực vật.

Khẩu phần hằng ngày thường gồm nhiều rau xanh, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây theo mùa và các loại hạt. Thịt đỏ xuất hiện với lượng vừa phải, trong khi thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường ít được sử dụng.

Người dân vùng Địa Trung Hải như Sardinia và Ikaria sử dụng nhiều dầu ô liu, rau củ và các loại đậu. Tại Nicoya, bữa ăn truyền thống xoay quanh ngô, đậu và bí đỏ. Ở Nhật Bản, chế độ ăn truyền thống giàu rau, đậu nành, rong biển, cá và khẩu phần vừa phải đã được nghiên cứu rộng rãi như một trong những yếu tố có lợi cho sức khỏe.

Nhiều chuyên gia cho rằng điều quan trọng không nằm ở một loại "siêu thực phẩm" nào, mà ở sự cân bằng, đa dạng và hạn chế thực phẩm chế biến.

Vận động là một phần tự nhiên của cuộc sống

Khác với việc tập luyện cường độ cao vài buổi mỗi tuần, người dân ở các vùng trường thọ duy trì hoạt động thể chất thông qua chính cuộc sống hằng ngày.

Họ đi bộ nhiều hơn, làm việc nhà, làm vườn, leo cầu thang, chăm sóc vật nuôi hoặc lao động nhẹ. Những chuyển động liên tục với cường độ vừa phải giúp duy trì khối cơ, sức khỏe tim mạch và khả năng vận động khi tuổi tác tăng lên.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc giảm thời gian ngồi lâu và tăng cường vận động trong sinh hoạt hằng ngày mang lại lợi ích đáng kể đối với sức khỏe.

Gia đình và cộng đồng là "liều thuốc" đặc biệt

Bên cạnh dinh dưỡng và vận động, yếu tố xã hội cũng được đánh giá rất quan trọng.

Ở nhiều vùng trường thọ, người cao tuổi vẫn giữ vai trò trong gia đình, được con cháu tôn trọng và thường xuyên tham gia các hoạt động cộng đồng. Họ ít rơi vào tình trạng cô đơn - yếu tố ngày càng được chứng minh có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch, trầm cảm và suy giảm nhận thức.

Việc duy trì các mối quan hệ xã hội tích cực không chỉ mang lại sự hỗ trợ về tinh thần mà còn giúp người cao tuổi duy trì các thói quen sống lành mạnh.

Có mục đích sống ở mọi lứa tuổi

Một đặc điểm thường được nhắc đến là nhiều người cao tuổi vẫn có lý do để thức dậy mỗi sáng.

Người Nhật gọi điều này là ikigai - cảm nhận về ý nghĩa và mục đích sống. Tại Costa Rica, người dân Nicoya có khái niệm plan de vida, thể hiện việc luôn hướng tới một mục tiêu hoặc vai trò trong gia đình và cộng đồng.

Các nhà nghiên cứu cho rằng việc duy trì động lực sống, sở thích cá nhân hoặc trách nhiệm với gia đình có thể góp phần cải thiện sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống khi về già.

Không có "công thức thần kỳ"

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng tuổi thọ chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, trong đó có gene, điều kiện kinh tế - xã hội, môi trường sống và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

Những nghiên cứu gần đây cũng cho rằng cần thận trọng khi diễn giải dữ liệu về Blue Zones, bởi hồ sơ khai sinh trong quá khứ ở một số nơi có thể chưa đầy đủ, đồng thời lối sống của các cộng đồng này cũng đã thay đổi theo thời gian. Tuy vậy, những điểm chung được ghi nhận tại các vùng trường thọ lại khá tương đồng với các khuyến nghị sức khỏe hiện đại: ăn nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật, vận động thường xuyên, ngủ đủ, giảm căng thẳng, duy trì các mối quan hệ xã hội tích cực và tránh hút thuốc.

Không phải ai cũng có thể sống tại một "vùng đất trường thọ". Nhưng nhiều thói quen của người dân ở những nơi này hoàn toàn có thể áp dụng trong cuộc sống hằng ngày. Đó là ăn nhiều rau và đậu hơn, đi bộ thêm vài nghìn bước mỗi ngày, dành thời gian cho gia đình, duy trì sở thích cá nhân, ngủ đủ giấc và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn. Tuổi thọ không chỉ được đo bằng số năm sống, mà còn bằng số năm sống khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng. Có lẽ đó mới là bài học giá trị nhất mà những vùng đất trường thọ mang lại.

Theo Bảo Anh