Nhật Bản sắp đưa 30.000 tinh hoa trẻ ra thế giới
Đây là nỗ lực vĩ mô nhằm giúp lực lượng tinh hoa tích lũy kinh nghiệm đỉnh cao tại các lĩnh vực tiên phong của thời đại như trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán lượng tử.
Chính phủ Nhật Bản vừa đặt mục tiêu cử 30.000 nhà nghiên cứu trẻ ra nước ngoài học tập và tu nghiệp trong 5 năm tới. Đây là nỗ lực vĩ mô nhằm giúp lực lượng tinh hoa tích lũy kinh nghiệm đỉnh cao tại các lĩnh vực tiên phong của thời đại như trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán lượng tử.
Chỉ tiêu chiến lược mới này - bao phủ từ năm tài chính 2026 đến hết năm tài chính 2030 - sẽ được tích hợp trực tiếp vào Chiến lược Đổi mới Sáng tạo 2026. Dự kiến, chính quyền của Thủ tướng Sanae Takaichi sẽ chính thức thông qua văn kiện ngay trong tháng này.
Tokyo kiên định nhìn nhận việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố sống còn để củng cố năng lực nghiên cứu cơ bản của đất nước. Trong bối cảnh cuộc đua vũ trang công nghệ toàn cầu đang ở giai đoạn khốc liệt nhất, cả Trung Quốc, Mỹ cùng các cường quốc châu Âu đều đã biến việc đào tạo các nhà khoa học trẻ thành trụ cột cốt lõi trong các chiến lược phát triển quốc gia.
Khơi thông dòng chảy nhân lực cho 17 lĩnh vực chiến lược
Chiến lược Đổi mới Sáng tạo của Nhật Bản đóng vai trò như chiếc kim chỉ nam định hình toàn bộ chính sách khoa học và công nghệ của đất nước. Trong số đó, AI, chất bán dẫn và điện toán lượng tử nằm trong nhóm 17 lĩnh vực chiến lược tối mật mà chính quyền Thủ tướng Takaichi ưu tiên dồn lực đầu tư.
Hiện tại, Nhật Bản đang vận hành một chương trình chuyên biệt nhằm cử các nhà khoa học trẻ - những người đã nhận bằng Tiến sĩ (PhD) trong vòng 5 năm trở lại đây hoặc các ứng viên đang làm nghiên cứu sinh - ra nước ngoài học tập với thời hạn hai năm. Để hiện thực hóa mục tiêu mới, chính phủ đang cân nhắc mở rộng quy mô tài trợ nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí sinh hoạt cho các học giả khi sinh sống ở nước ngoài.
Thực tế, kể từ sau đại dịch COVID-19, việc sinh sống và học tập tại nước ngoài đã trở nên đắt đỏ một cách phi lý đối với người dân Nhật Bản, hệ quả từ đợt bão lạm phát toàn cầu kết hợp với đà mất giá lịch sử của đồng Yên. Một quan chức thuộc Bộ Giáo dục Nhật Bản thẳng thắn thừa nhận: “Chúng tôi đã nâng hạn mức của một số danh mục viện trợ, nhưng những nỗ lực này thực sự vẫn chưa thể bắt kịp với tốc độ phi mã của lạm phát.”
Thực trạng báo động về mức độ cô lập
Các số liệu thống kê từ Bộ Giáo dục Nhật Bản đã phơi bày một thực trạng tương đối ảm đạm về vị thế khoa học của quốc gia này trên bản đồ quốc tế. Trong năm tài chính 2023, chỉ có 3.623 nhà nghiên cứu Nhật Bản tham gia vào các chương trình học tập trung và dài hạn ở nước ngoài. Dù con số này đã tăng nhẹ 378 người so với năm tài chính 2022, nó vẫn chưa bằng một nửa so với mức đỉnh 7.674 người từng ghi nhận vào năm tài chính 2000.
Ngoài ra, tính đến năm 2023, Nhật Bản chỉ có vỏn vẹn 8,6 sinh viên trên mỗi 1.000 người theo học tại các trường đại học và học viện nước ngoài. Để so sánh, tỷ lệ này ở Pháp và Đức đều đạt xấp xỉ 40/1.000; trong khi hai quốc gia láng giềng là Trung Quốc và Hàn Quốc lần lượt ghi nhận các con số 18,1 và 32,5.
Việc thiết lập các mạng lưới liên kết học thuật xuyên quốc gia giữa các nhà nghiên cứu được giới khoa học coi là điều kiện tiên quyết để tạo ra những công trình có hàm lượng tri thức cao.
Khi bóc tách dữ liệu về các bài báo khoa học xuất sắc nằm trong top 10% được trích dẫn nhiều nhất thế giới (giai đoạn 2019 - 2021), số lượng các công trình có sự đồng tác giả quốc tế của Vương quốc Anh đạt tới 16.801 bài, nước Đức sở hữu 12,617 bài. Trong khi đó, Nhật Bản chỉ vỏn vẹn đóng góp 4.913 bài.
Sự cô lập về mặt học thuật đang trực tiếp đẩy nền khoa học cơ bản của Nhật Bản vào nguy cơ mất đi tiếng nói trọng lượng trên trường quốc tế. Việc chính quyền Thủ tướng Takaichi quyết tâm bơm tiền để kích hoạt chiến dịch 30.000 học giả lần này không đơn thuần là một đề án giáo dục, mà là một cuộc tổng tấn công vĩ mô nhằm phá vỡ bức tường cô lập, tìm cách bắt kịp chuyến tàu tương lai của nhân loại.
Theo: Nikkei