Nghịch lý công nghệ phía sau bom tấn The Odyssey: Bộ phim hiện đại nhất thế giới lại phải nhờ những cỗ máy 30 năm tuổi mới chiếu được

Khi Hollywood nói về tương lai, người ta thường nghĩ đến trí tuệ nhân tạo, kỹ xảo CGI hay những camera kỹ thuật số có độ phân giải ngày càng cao. Thế nhưng, bộ phim được xem là một trong những dự án điện ảnh tham vọng nhất năm 2026 lại đang kể một câu chuyện hoàn toàn trái ngược.

The Odyssey của Christopher Nolan được quay hoàn toàn bằng camera IMAX film, trở thành bộ phim truyện đầu tiên trong lịch sử thực hiện điều này. Nhưng điều đáng nói không nằm ở chiếc máy quay. Điều khiến cả ngành điện ảnh phải đau đầu lại là khâu trình chiếu.

Để khán giả được thưởng thức bộ phim đúng như ý đồ của đạo diễn, rạp chiếu không thể sử dụng những hệ thống IMAX Laser hiện đại hay máy chiếu kỹ thuật số trị giá hàng triệu USD. Thay vào đó, họ phải tìm đến những cỗ máy IMAX 70mm được chế tạo từ hàng chục năm trước, nhiều chiếc đã vận hành từ thập niên 1990.

Đó là một nghịch lý rất "công nghệ": sản phẩm tiên tiến nhất lại phụ thuộc vào nền tảng tưởng như đã bị lịch sử bỏ lại phía sau.

Nghịch lý công nghệ

Trong nhiều năm qua, quá trình số hóa đã khiến phần lớn rạp chiếu phim trên thế giới loại bỏ máy chiếu phim nhựa. Hệ thống kỹ thuật số rẻ hơn khi vận hành, dễ bảo trì hơn và có thể phân phối phim chỉ bằng một ổ cứng hoặc đường truyền Internet. Đối với hầu hết nhà làm phim, điều đó là đủ.

Riêng Christopher Nolan thì không nghĩ vậy.

Ông luôn cho rằng phim nhựa 70mm IMAX vẫn mang lại độ chi tiết, dải tương phản và cảm giác không gian mà công nghệ số chưa thể tái tạo hoàn toàn. Chính niềm tin ấy đã khiến Oppenheimer trước đây và giờ là The Odyssey tiếp tục được sản xuất theo định dạng tưởng như đã biến mất.

Vấn đề là máy quay hiện đại vẫn có thể được chế tạo mới, còn hệ thống trình chiếu thì không.

Theo GQ, hiện chỉ còn khoảng vài chục rạp trên thế giới đủ khả năng chiếu đúng định dạng IMAX 15/70. Không phải vì các rạp không muốn đầu tư, mà bởi chính những chiếc máy chiếu này gần như đã trở thành "đồ cổ công nghiệp".

Dây chuyền sản xuất không còn hoạt động như trước, nhiều linh kiện đã ngừng chế tạo từ nhiều năm. Khi một bộ phận hỏng hóc, kỹ thuật viên thường phải tìm linh kiện từ những máy đã ngừng hoạt động hoặc sửa chữa thủ công thay vì đặt mua mới.

Đằng sau mỗi suất chiếu vì thế là công việc không khác gì bảo tồn một cỗ máy lịch sử.

Khác với máy chiếu kỹ thuật số chỉ cần tải dữ liệu và nhấn nút khởi động, máy IMAX phim nhựa phải được lắp ráp thủ công với những cuộn phim dài hàng kilomet, nặng tới hàng trăm kilogram. Mọi thao tác căn chỉnh đều yêu cầu độ chính xác cực cao. Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể làm xước hoặc rách bản phim, gây thiệt hại rất lớn.

Điều thú vị hơn là nhiều hệ thống điều khiển của các máy chiếu này vẫn vận hành trên những nền tảng phần mềm đã có tuổi đời hàng chục năm. Trong một thế giới nơi AI có thể tạo video chỉ bằng vài dòng lệnh, những cỗ máy cơ khí cồng kềnh vẫn phải hoạt động nhịp nhàng để mang đến trải nghiệm điện ảnh được đánh giá là đỉnh cao nhất.

Nếu nhìn rộng hơn, đây không phải câu chuyện riêng của Hollywood.

Thực tế, rất nhiều ngành công nghệ hiện đại đang sống dựa trên những nền móng cũ kỹ.

Ngành ngân hàng toàn cầu vẫn vận hành hàng nghìn tỷ USD giao dịch mỗi ngày trên các hệ thống mainframe được xây dựng từ thập niên 1970. Hạ tầng viễn thông ở nhiều quốc gia vẫn sử dụng những tuyến cáp và thiết bị đã tồn tại hàng chục năm, dù phía trên là mạng 5G hay các dịch vụ AI. Không ít hãng hàng không cũng đang dựa vào các hệ thống đặt chỗ có lịch sử lâu hơn cả Internet hiện đại.

Điểm chung của những công nghệ này là chúng không hào nhoáng, không xuất hiện trong các sự kiện ra mắt sản phẩm và cũng hiếm khi được truyền thông nhắc tới. Nhưng chính chúng lại là phần nền móng mà mọi đổi mới đều phải dựa vào.

Đó là lý do nhiều chuyên gia công nghệ thường ví hạ tầng số giống như hệ thống cống ngầm của một thành phố. Không ai chú ý khi mọi thứ vận hành bình thường. Chỉ đến khi nó gặp sự cố, người ta mới nhận ra toàn bộ hệ thống phía trên phụ thuộc vào nó nhiều đến mức nào.

The Odyssey đang khiến nghịch lý ấy trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Đối với IMAX, bài toán cũng không hề đơn giản. Việc khôi phục dây chuyền sản xuất máy chiếu phim 70mm chỉ để phục vụ vài bộ phim mỗi năm gần như không mang lại hiệu quả kinh tế. Do đó, công ty lựa chọn duy trì, đại tu và kéo dài tuổi thọ của các hệ thống hiện có thay vì chế tạo một thế hệ máy mới hoàn toàn.

Ở góc độ kinh doanh, đây là quyết định hợp lý. Nhưng ở góc độ công nghệ, nó cho thấy không phải mọi tiến bộ đều đi theo một đường thẳng. Có những công nghệ tưởng đã lỗi thời nhưng vẫn giữ được giá trị vì chưa có giải pháp nào thay thế hoàn toàn.

Christopher Nolan, theo cách nào đó, đang trở thành người góp phần duy trì cả một hệ sinh thái kỹ thuật vốn có nguy cơ biến mất. Mỗi bộ phim ông thực hiện không chỉ tạo doanh thu phòng vé mà còn tạo động lực để các rạp tiếp tục bảo dưỡng máy chiếu, để đội ngũ kỹ thuật viên truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ mới và để chuỗi cung ứng linh kiện chưa bị xóa sổ.

Trong kỷ nguyên AI, khi mọi cuộc thảo luận đều xoay quanh việc công nghệ mới sẽ thay thế cái cũ nhanh đến mức nào, câu chuyện của The Odyssey lại đưa ra một góc nhìn hoàn toàn khác.

Đổi mới không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc xóa bỏ quá khứ. Đôi khi, để tạo ra sản phẩm hiện đại nhất, con người vẫn cần những cỗ máy già nua nhất.

Đó có lẽ mới là nghịch lý thú vị nhất của công nghệ trong năm 2026.

*Nguồn: GQ, Wired, Yahoo

Lâm Mộc