Ngày càng nhiều người U60 nghỉ hưu nhưng vẫn đi làm: Không hẳn vì thiếu tiền, họ đang chọn một kiểu tuổi già khác

Nếu vài chục năm trước, hình ảnh quen thuộc của người nghỉ hưu thường gắn với việc ở nhà chăm cháu, làm vườn, gặp gỡ bạn bè hoặc tham gia các hoạt động khu phố, thì ngày nay bức tranh ấy đang dần thay đổi. Không ít người bước vào tuổi 55-60 vẫn khỏe mạnh, có chuyên môn, có mạng lưới quan hệ và quan trọng hơn cả là vẫn muốn được làm một việc có ý nghĩa.

Họ không nhất thiết muốn tiếp tục guồng làm việc 8 tiếng mỗi ngày. Điều họ tìm kiếm là một nhịp sống mới: Có thời gian cho bản thân nhưng vẫn được làm việc, có thu nhập nhưng không bị phụ thuộc hoàn toàn vào tiền lương, được sử dụng kinh nghiệm tích lũy hàng chục năm nhưng không còn phải chạy theo chức vụ hay thành tích.

Đó là lý do khái niệm "nghỉ hưu nhưng không nghỉ cống hiến" ngày càng rõ nét trong thế hệ U60.

Nghỉ hưu không còn đồng nghĩa với rời khỏi thị trường lao động

Một người có thể nghỉ khỏi vị trí chính thức nhưng không đồng nghĩa năng lực nghề nghiệp của họ cũng dừng lại.

Sau 30-35 năm làm việc, nhiều người U60 sở hữu thứ mà người trẻ khó có thể tích lũy nhanh chóng: Kinh nghiệm xử lý vấn đề, khả năng nhìn người, hiểu ngành nghề, những mối quan hệ lâu năm và sự điềm tĩnh trước các biến cố.

Bởi vậy, thay vì nghỉ hoàn toàn, một số người lựa chọn chuyển sang công việc bán thời gian, tư vấn, đào tạo, cộng tác theo dự án hoặc hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ. Những người từng làm kế toán có thể nhận sổ sách cho vài đơn vị; người từng làm giáo dục có thể dạy thêm hoặc hướng dẫn giáo viên trẻ; người có kinh nghiệm quản lý có thể tư vấn vận hành; người từng làm nghề thủ công lại mở một lớp nhỏ tại nhà.

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở mục tiêu.

Trước đây, người ta làm việc để trả tiền nhà, nuôi con, tích lũy tài sản và xây dựng sự nghiệp. Sau tuổi nghỉ hưu, một bộ phận U60 làm việc vì những lý do khác: Muốn giữ đầu óc linh hoạt, muốn có thêm thu nhập, muốn duy trì kết nối xã hội hoặc đơn giản là không muốn những kinh nghiệm tích lũy cả đời trở nên vô dụng.

Ở giai đoạn này, công việc không còn là trung tâm duy nhất của cuộc sống. Nó trở thành một phần vừa đủ trong một cuộc đời rộng hơn.

Từ "làm toàn thời gian" sang "làm việc vừa đủ"

Điểm đáng chú ý trong cách người U60 tiếp tục làm việc là họ thường không muốn quay lại mô hình lao động cũ.

Sau hàng chục năm sống theo lịch họp, KPI, deadline và những ngày đi sớm về muộn, nhiều người không còn muốn đổi toàn bộ thời gian lấy thu nhập. Thay vào đó, họ ưu tiên những công việc linh hoạt hơn.

Có người chỉ làm ba buổi mỗi tuần. Có người nhận một vài dự án mỗi tháng. Có người mở cửa hàng nhỏ nhưng chỉ hoạt động vào thời gian mình mong muốn. Cũng có người chọn tham gia hoạt động cộng đồng, công tác xã hội hoặc các dự án không đặt nặng thu nhập.

Đây là một thay đổi quan trọng trong tư duy về nghỉ hưu.

Làm việc sau tuổi 60 không nhất thiết là dấu hiệu của thiếu tiền. Đôi khi đó là biểu hiện của một dạng tự do mới: Có quyền lựa chọn mình làm gì, làm với ai và làm bao nhiêu.

Khi không còn phải cố giữ một vị trí hay chạy đua thăng tiến, con người có thể chọn công việc phù hợp hơn với sức khỏe và sở thích của mình.

Kinh nghiệm trở thành một loại "tài sản hưu trí"

Khi nói đến chuẩn bị cho tuổi già, người ta thường nhắc tới tiền tiết kiệm, lương hưu, bảo hiểm hay nhà cửa. Nhưng có một loại tài sản khác ít được nhắc tới hơn: vốn kinh nghiệm.

Một người làm nghề 30 năm có thể không sở hữu một doanh nghiệp lớn, nhưng họ thường hiểu rất sâu cách công việc vận hành. Nếu biết chuyển hóa kinh nghiệm ấy thành dịch vụ, kiến thức hoặc kỹ năng có thể chia sẻ, đây có thể trở thành một nguồn giá trị dài hạn sau nghỉ hưu.

Chẳng hạn, một kỹ sư lâu năm có thể làm cố vấn kỹ thuật. Một đầu bếp có thể mở lớp nấu ăn nhỏ. Người từng làm nhân sự có thể hỗ trợ tuyển dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Người có kinh nghiệm làm vườn có thể bán cây hoặc hướng dẫn chăm sóc cây qua mạng.

Thậm chí, nhiều kỹ năng tưởng rất bình thường trong thời kỳ đi làm lại có thể trở thành lợi thế sau khi nghỉ hưu.

Khả năng viết, chụp ảnh, làm đồ thủ công, chăm cây, nấu ăn, dạy học hay sử dụng ngoại ngữ đều có thể mở ra một công việc nhỏ nếu được kết hợp với công nghệ và mạng xã hội.

Ở góc độ này, chuẩn bị cho nghỉ hưu không chỉ là tích lũy tiền. Đó còn là câu hỏi: Sau khi rời công việc chính, mình còn kỹ năng nào có thể tiếp tục tạo ra giá trị?

Một khoản thu nhập nhỏ vẫn có ý nghĩa lớn

Với người nghỉ hưu, mục tiêu tài chính không nhất thiết phải là kiếm thật nhiều.

Giả sử một người sau tuổi 60 có lương hưu đủ chi trả phần lớn sinh hoạt cơ bản nhưng vẫn kiếm thêm được vài triệu đồng mỗi tháng từ công việc bán thời gian. Khoản tiền này có thể được dành cho du lịch, sở thích, chăm sóc sức khỏe hoặc tạo một quỹ riêng để họ không phải cân nhắc quá nhiều mỗi khi muốn chi tiêu.

Quan trọng hơn, thu nhập bổ sung giúp giảm áp lực phải rút tiền tiết kiệm quá nhanh.

Một quỹ hưu trí dù được chuẩn bị tốt vẫn có thể phải đối mặt với lạm phát, chi phí y tế tăng hoặc những khoản phát sinh không dự đoán trước. Nếu người nghỉ hưu vẫn có khả năng tạo ra một phần thu nhập, dòng tiền tuổi già sẽ có thêm một lớp đệm.

Tất nhiên, công việc sau nghỉ hưu không nên biến thành một cuộc chạy đua kiếm tiền mới. Nếu tiếp tục làm việc khiến sức khỏe suy giảm hoặc tạo áp lực tương tự thời còn đi làm, mục tiêu ban đầu của nghỉ hưu có thể bị đảo ngược.

Điểm quan trọng là tìm được mức "đủ làm" chứ không phải quay trở lại trạng thái "phải làm".

Cống hiến không nhất thiết phải tạo ra tiền

Một thay đổi khác trong thế hệ U60 là cách họ định nghĩa giá trị cá nhân.

Sau nhiều năm làm việc, một số người không còn muốn đo giá trị bằng mức lương hay chức danh. Họ tìm thấy cảm giác hữu ích thông qua việc dạy học miễn phí, hỗ trợ cộng đồng, làm thiện nguyện, tham gia câu lạc bộ hoặc chia sẻ kinh nghiệm cho thế hệ trẻ.

Có người trồng rau rồi chia cho hàng xóm. Có người dạy trẻ trong khu phố học ngoại ngữ. Có người tham gia nhóm thiện nguyện. Có người hướng dẫn những người trẻ mới vào nghề.

Những hoạt động này không nhất thiết mang lại thu nhập nhưng vẫn tạo ra một yếu tố rất quan trọng đối với tuổi già: cảm giác mình vẫn có ích và vẫn thuộc về một cộng đồng.

Sau khi nghỉ việc, nhiều người có thể bất ngờ nhận ra rằng phần lớn các mối quan hệ xã hội của mình trước đây gắn với công việc. Khi chiếc bàn làm việc biến mất, mạng lưới giao tiếp cũng thu hẹp theo.

Việc tiếp tục tham gia một hoạt động có mục tiêu giúp người nghỉ hưu duy trì kết nối, lịch sinh hoạt và cảm giác được cần đến.

Nhưng cũng cần học cách "không cống hiến quá mức"

Xu hướng tiếp tục làm việc sau nghỉ hưu mang nhiều mặt tích cực, nhưng cũng có một ranh giới cần được nhìn nhận rõ.

Không phải người U60 nào cũng cần tiếp tục làm việc.

Một người đã lao động vất vả nhiều thập kỷ hoàn toàn có quyền dành những năm tiếp theo để nghỉ ngơi, du lịch, chăm sóc sức khỏe hoặc đơn giản là sống chậm.

Vấn đề chỉ xuất hiện khi xã hội vô tình tạo thêm một áp lực mới: Sau khi nghỉ hưu vẫn phải năng động, vẫn phải kiếm tiền, vẫn phải "sống có ích".

Thực tế, mục tiêu của nghỉ hưu hiện đại không phải biến tuổi già thành một sự nghiệp thứ hai. Điều quan trọng là mỗi người có quyền lựa chọn nhịp sống phù hợp với mình.

- Có người muốn làm việc đến 70 tuổi.

- Có người chỉ muốn làm hai ngày mỗi tuần.

- Có người muốn học đàn, trồng cây, đi du lịch.

- Và cũng có người chỉ muốn dành thời gian cho gia đình.

Tất cả đều có thể là những lựa chọn hợp lý.

Nghỉ hưu hiện đại là quyền được thiết kế lại cuộc đời

Có lẽ thay đổi lớn nhất trong cách thế hệ U60 nhìn về nghỉ hưu nằm ở chính hai chữ "lựa chọn".

Trong phần lớn cuộc đời trưởng thành, con người thường phải sống theo rất nhiều nghĩa vụ: Đi làm, trả nợ, nuôi con, chăm sóc cha mẹ và tích lũy cho tương lai.

Khi bước sang tuổi nghỉ hưu, lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, họ có thể có cơ hội tự hỏi một câu rất đơn giản: Nếu không còn phải sống theo lịch trình của người khác, tôi muốn những năm tiếp theo của mình như thế nào?

Với một số người, câu trả lời là nghỉ ngơi.

Với những người khác, đó lại là tiếp tục làm việc, nhưng làm theo cách mình muốn.

Bởi vậy, "nghỉ hưu nhưng không nghỉ cống hiến" không phải là kéo dài thời gian lao động. Đó là sự chuyển đổi từ một cuộc đời phải làm sang một cuộc đời được chọn làm.

Và có lẽ đó mới là một trong những hình ảnh đáng chú ý nhất của nghỉ hưu hiện đại: Không đóng lại một chương cuộc đời ở tuổi 60, mà chủ động viết một chương mới theo cách nhẹ nhàng, tự do và có ý nghĩa hơn.

Theo Thu Thanh