Một công ty kiểm toán Big4 bị kiện 8,5 tỷ USD sau bê bối Evergrande
Rắc rối pháp lý đang bủa vây công ty kiểm toán nổi tiếng này.
Evergrande - từng là một trong những nhà phát triển bất động sản lớn nhất Trung Quốc - phá sản vào năm 2021 với khoản nợ phải trả khoảng 300 tỷ USD. Tập đoàn này sau đó bị phát hiện đã khai khống doanh thu trong giai đoạn hoạt động.
Nhiều cơ quan quản lý kết luận rằng các kiểm toán viên của PwC tại Hồng Kông và Trung Quốc đại lục đã không tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp khi ký duyệt các báo cáo tài chính của Evergrande. Các cuộc điều tra sau đó đã khiến các công ty PwC tại Hồng Kông và Trung Quốc tốn hàng triệu USD tiền phạt.
Evergrande không có hợp đồng trực tiếp với PwC International, song tổ chức này có lẽ vẫn phải chịu trách nhiệm trong việc thiết lập, giám sát và thực thi các chuẩn mực kiểm toán có liên quan. Một thẩm phán Hồng Kông nhận định ít nhất vẫn có cơ sở rằng PwC International cần có nghĩa vụ đối với Evergrande.
Thông thường, các công ty kiểm toán Big Four sử dụng cấu trúc mạng lưới gồm các công ty độc lập ở từng địa phương, giữ cho các công ty kiểm toán quốc gia tách biệt về mặt pháp lý.
Sự tách biệt này có ý nghĩa pháp lý quan trọng. Mỗi công ty thành viên sẽ tự chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh của mình; không thể ràng buộc trách nhiệm pháp lý cho PwC International hay bất kỳ công ty thành viên nào khác. Mục đích của mô hình nhằm tuân thủ các quy định kiểm toán khác nhau của từng quốc gia, đồng thời bảo vệ từng công ty thành viên khỏi trách nhiệm pháp lý và thiệt hại về uy tín.
PwC bị kiện 8,5 tỷ USD sau bê bối Evergrande (Nguồn: Financial Times)
Dẫu vậy, mới đây, đơn vị quản lý và thanh lý tài sản của Evergrande vẫn giành được chiến thắng bước đầu quan trọng khi Tòa án Hồng Kông cho phép họ mở rộng đơn kiện đòi bồi thường 8,5 tỷ USD nhắm thẳng vào PwC International. Dù Evergrande không ký hợp đồng trực tiếp với trụ sở toàn cầu, phía thanh lý tài sản tranh luận rằng PwC International vẫn phải chịu trách nhiệm vì là đơn vị thiết lập, giám sát và thực thi các quy chuẩn kiểm toán trên toàn hệ thống.
Trận chiến pháp lý vô tình làm phơi bày mâu thuẫn cốt lõi trong mô hình vận hành lâu đời của khối kiểm toán Big Four. Trên thương trường, họ luôn quảng bá hình ảnh một tập đoàn toàn cầu hùng mạnh để thu hút khách hàng. Tuy nhiên, về mặt pháp lý lại vận hành dưới dạng một mạng lưới gồm các công ty độc lập ở từng quốc gia.
Trụ sở chính PwC International, đăng ký tại Anh, thực chất là một "công ty rỗng" không có nhân viên, không có doanh thu riêng và tài sản ròng bằng không. Cấu trúc này vốn được thiết kế như một lá chắn bảo vệ, giúp trụ sở chính và các chi nhánh ở nước khác không bị liên lụy khi một chi nhánh địa phương gặp bê bối hay phá sản.
Trước mắt, phán quyết của tòa án sẽ buộc PwC phải công khai các tài liệu, quy trình kiểm soát chất lượng và toàn bộ trao đổi nội bộ giữa trụ sở toàn cầu với hai chi nhánh Châu Á. Trong trường hợp PwC International bị tuyên thua kiện, tiền bồi thường dự kiến sẽ được trích từ quỹ bảo hiểm nội bộ L&F Indemnity - quỹ do tất cả các công ty thành viên PwC trên thế giới cùng đóng góp hằng năm.
Nếu đơn vị thanh lý tài sản của Evergrande thành công trong việc đòi tiền bồi thường, mô hình lá chắn của các tập đoàn Big Four sẽ chính thức bị đánh sập. Đây là tiền lệ mở đường cho giới luật sư trên khắp thế giới nhắm thẳng vào các tổng công ty kiểm toán quốc tế mỗi khi xảy ra bê bối tại các chi nhánh địa phương.
Theo: Financial Times
Vũ Anh