Mercedes-Benz nguy cơ biến mất khỏi thị trường Mỹ, 10.000 công nhân sắp thất nghiệp: Chuyện gì đây?
Mạng lưới kinh doanh của Mercedes-Benz tại Mỹ đang đứng trước nguy cơ bị bóp nghẹt.
Mạng lưới kinh doanh của Mercedes-Benz tại Mỹ đang đứng trước nguy cơ bị bóp nghẹt - bao gồm cả việc bị cấm sản xuất và bán xe mới tại quốc gia này - dưới tác động của một dự luật đang được ráo riết đẩy nhanh tại Quốc hội Mỹ.
Đạo luật lưỡng đảng mới này được thiết kế nhằm triệt tiêu hoàn toàn sự hiện diện của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng ô tô tại Mỹ. Tuy nhiên, nếu văn bản này không được sửa đổi hoặc nếu cổ đông lớn nhất của hãng xe Đức không chịu “buông rèm nhiếp chính”, Mercedes-Benz rất có thể sẽ trở thành “vật tế thần” bị quét sạch khỏi thị trường cờ hoa.
Dự luật mang tên Đạo luật Hiện đại hóa Xe cơ giới năm 2026 (Motor Vehicle Modernization Act of 2026) sẽ cấm tất cả các hãng xe có bất kỳ tỷ lệ sở hữu cổ phần trực tiếp hoặc gián tiếp nào bởi một chính phủ đối địch (như Trung Quốc) không được phép nhập khẩu, bán hoặc sản xuất xe tại thị trường Mỹ.
Mối nguy hiểm của đạo luật này đối với Mercedes-Benz bắt nguồn từ cấu trúc thượng tầng của hãng: Cổ đông cá nhân lớn nhất của hãng xe Đức hiện nay chính là BAIC (Tập đoàn Công nghiệp Ô tô Bắc Kinh) - một doanh nghiệp nhà nước thuộc chính phủ Trung Quốc với 9,98% cổ phần. Những hệ lụy mang tính sống còn này của dự luật đối với hãng xe Đức chưa từng được báo chí khui ra trước đây.
Nhiều nguồn tin am hiểu dự luật chia sẻ với đài CNBC rằng, những vùng xám trong văn bản pháp lý này, tùy thuộc vào cách diễn giải, hoàn toàn có thể tước đi quyền hoạt động của Mercedes-Benz tại Mỹ. Hai nguồn tin giấu tên khẳng định: Với câu chữ hiện tại của dự luật, việc đóng băng hoạt động của Mercedes-Benz là điều không thể tránh khỏi.
Một cựu cố vấn chính sách kiêm nhà vận động hành lang ngành ô tô tham gia thẩm định dự luật nhấn mạnh: “Câu chữ trong văn bản này là hoàn toàn rõ ràng và không hề có sự mơ hồ”.
Ông Daniel Kelly, thư ký báo chí của Ủy ban Năng lượng và Thương mại Hạ viện Mỹ, đã xác nhận các chi tiết của dự luật nhưng từ chối bình luận trực tiếp về tác động đối với các thương hiệu cụ thể như Mercedes-Benz. Trong khi đó, người phát ngôn của Mercedes-Benz từ chối bình luận về dự luật, song lưu ý rằng hãng hiện đang sở hữu hai nhà máy lắp ráp khổng lồ và tạo công ăn việc làm cho hơn 10.000 nhân sự tại Mỹ.
Gọng kìm siết chặt tỷ lệ sở hữu nước ngoài
Dự luật ra đời trong bối cảnh các nghị sĩ của cả hai đảng tại Mỹ đang nỗ lực ngăn chặn các hãng xe Trung Quốc cắm rễ vào thị trường nội địa, ngay cả khi dòng vốn của Bắc Kinh đã luồn lách sâu vào mọi ngóc ngách của ngành ô tô toàn cầu.
Dự luật do Chủ tịch Ủy ban Năng lượng và Thương mại Hạ viện Brett Guthrie (Đảng Cộng hòa, bang Kentucky) bảo trợ, hiện mới chỉ là sáng kiến cấp Hạ viện và chưa có văn bản đồng hành tại Thượng viện. Đạo luật này có các điều khoản miễn trừ cho các công ty có vốn Trung Quốc, nhưng loại trừ những doanh nghiệp có dòng vốn sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp từ chính phủ.
Các hãng xe đã sản xuất xe thương mại tại Mỹ ít nhất 5 năm trước cột mốc ngày 1/1/2026 có thể nộp đơn xin miễn trừ. Thế nhưng, dự luật cài cắm một điều khoản chí mạng: Quyền miễn trừ này sẽ lập tức vô hiệu nếu doanh nghiệp có bất kỳ tỷ lệ sở hữu cổ phần trực tiếp hoặc gián tiếp nào bởi một chính phủ đối địch. Nếu được ban hành, đạo luật sẽ cấm các công ty thuộc diện này không được sản xuất, bán hoặc nhập khẩu xe vào Mỹ trong vòng 5 năm.
Hiện chưa rõ điều khoản sở hữu cân não này vô tình hay hữu ý nhắm vào Mercedes-Benz, nhưng dòng vốn Trung Quốc từ lâu đã là cái gai trong mắt các chính trị gia Washington. Năm ngoái, chính quyền ông Trump từng phê duyệt một thỏa thuận tương tự để giữ cho TikTok hoạt động tại Mỹ thông qua việc thành lập một pháp nhân mới, nơi ByteDance của Trung Quốc chỉ được giữ tỷ lệ sở hữu dưới 20%.
Bên cạnh yếu tố BAIC là doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, dự luật còn giới hạn nghiêm ngặt đối với các công ty bị kiểm soát bởi thế lực đối địch - được định nghĩa là mức nắm giữ từ 15% cổ phần bởi một cá nhân hoặc liên minh các thể nhân nước ngoài.
Trớ trêu thay, cổ đông lớn thứ hai của Mercedes-Benz lại là tỷ phú Trung Quốc Lý Thư Phúc (Li Shufu) - nhà sáng lập kiêm Chủ tịch tập đoàn Geely - thông qua quỹ đầu tư Tenaciou3 Prospect Investment với 9,69% cổ phần. Cộng gộp lại, ông Lý Thư Phúc và tập đoàn nhà nước BAIC đang nắm giữ tới 19,67% cổ phần tại Mercedes-Benz Group AG (công ty mẹ quản lý toàn bộ thương hiệu và dịch vụ tài chính của hãng xe Đức).
Mặc dù vậy, ông Stephen Ezell, Phó Chủ tịch phụ trách chính sách đổi mới toàn cầu tại Quỹ Đổi mới và Công nghệ Thông tin (ITIF) nhận định Mercedes-Benz mang lại rủi ro an ninh quốc gia thấp hơn nhiều so với các hãng xe hoàn toàn do Trung Quốc kiểm soát. “Nếu Mercedes bị kéo vào dự luật này, tôi nghĩ đó là một tác dụng phụ ngoài ý muốn và có thể dẫn đến làn sóng mất việc làm và sụt giảm lợi nhuận nghiêm trọng tại Mỹ”, ông Ezell phân tích.
Một dự luật độc lập khác vừa được đệ trình mang tên Đạo luật An ninh Xe kết nối năm 2026 (Connected Vehicle Security Act of 2026) cũng đưa ra quy định giới hạn 15% sở hữu tương tự. Điều khoản 15% này, tùy thuộc vào các gói miễn trừ, có thể kích hoạt hiệu ứng domino kéo đổ hàng loạt hãng xe có bóng dáng dòng vốn Trung Quốc như Volvo, cùng các nhà sản xuất quy mô nhỏ hơn như Faraday Future, Lotus và Karma Automotive.
Bản doanh lớn nhất của Mercedes-Benz tại Mỹ đặt tại Tuscaloosa, bang Alabama. Nhà máy siêu khủng này đã xuất xưởng hơn 5 triệu chiếc xe kể từ khi vận hành vào năm 1997. Ngoài ra, hãng còn sản xuất hơn 450.000 xe tải thương mại tại một cơ sở khác ở bang South Carolina từ năm 2006.
Trước cơn bão pháp lý, các tập đoàn ô tô đang ráo riết vận động hành lang. Ông John Bozzella, CEO của Liên minh Đổi mới Ô tô (đơn vị đại diện cho hầu hết các hãng xe lớn tại Mỹ), đã gửi thư tới các nghị sĩ mô tả dự luật đã đạt được những tiến bộ thực chất trong các ưu tiên chính sách mà ngành ô tô Mỹ cùng chia sẻ.
Ông Bozzella thẳng thắn vạch trần chiến lược thống trị ngành sản xuất ô tô toàn cầu của Trung Quốc là mối đe dọa rõ ràng và hiện hữu đối với an ninh quốc gia và kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, ông lưu ý tổ chức này sẽ tiếp tục làm việc với các nhà lập pháp để điều chỉnh chính sách sao cho chuẩn xác nhất.
Autos Drive America, một liên minh vận động hành lang khác đại diện cho các hãng xe ngoại (bao gồm cả Mercedes-Benz), cũng ra tuyên bố ủng hộ mục tiêu chung của đạo luật nhưng cảnh báo cần đảm bảo nó không dẫn đến những hệ lụy ngoài ý muốn gây khó khăn cho nền sản xuất của Mỹ.
Những dự luật mới là đòn bồi thêm vào các lệnh cấm đã ban hành trước đó đối với việc nhập khẩu và kinh doanh xe kết nối sử dụng phần mềm của Trung Quốc (áp dụng từ đời xe 2027) và phần cứng từ các quốc gia này (áp dụng từ đời xe 2030).
Mới đây vào thứ Ba, Volvo, hãng xe do Geely của ông Lý Thư Phúc nắm quyền kiểm soát phần lớn, thông báo họ đã nhận được một lệnh ủy quyền đặc biệt từ chính phủ Mỹ để miễn trừ khỏi các lệnh cấm liên bang đối với phần mềm và phần cứng liên quan đến Trung Quốc. Năm ngoái, Volvo bán được 121.600 xe tại Mỹ, trong khi Mercedes-Benz trao tay tới 303.200 xe du lịch và 12.400 xe tải thương mại tại thị trường này.
Theo: CNBC, The NY Times
