Lời khuyên cho nhà đầu tư muốn "xuống tiền" mua cổ phiếu

Trong báo cáo mới đây, Chứng khoán SHS nhận định tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài trên HOSE đã giảm mạnh từ khoảng 18-20% giai đoạn 2009-2016 xuống còn khoảng 13,6% vào giữa năm 2026, trong khi trên HNX giảm từ hơn 25% xuống chỉ khoảng 4,3%. Theo SHS, điều này phản ánh vai trò của khối ngoại trên thị trường chứng khoán Việt Nam đang dần thu hẹp.

Bên cạnh bối cảnh toàn cầu, biến động tỷ giá hay xu hướng dịch chuyển dòng vốn quốc tế, SHS cho rằng sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam còn chịu tác động bởi nhiều yếu tố nội tại.

Từ năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%, kéo theo việc đẩy mạnh đầu tư công với hàng loạt dự án đường sắt, cảng biển, sân bay và hạ tầng quy mô lớn. Tuy nhiên, đầu tư công là lĩnh vực có chu kỳ vốn dài, đòi hỏi vốn đầu tư lớn và hiệu quả phụ thuộc nhiều vào chất lượng quản trị dự án. Theo SHS, câu hỏi quan trọng không chỉ là quy mô đầu tư, mà là liệu dòng vốn này có thực sự thúc đẩy khu vực tư nhân, nâng cao năng lực sản xuất và chuyển hóa thành tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết hay không.

Một hạn chế khác nằm ở cơ cấu thị trường. Hiện nhóm tài chính - ngân hàng và bất động sản chiếm khoảng 64% tổng vốn hóa, tăng từ mức 56% năm 2020. Điều này khiến dòng tiền tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn, làm chỉ số dễ bị chi phối và chưa phản ánh đầy đủ diễn biến của phần còn lại của thị trường. Trong khi đó, các doanh nghiệp công nghệ, sản xuất và dịch vụ - những lĩnh vực được xem là động lực tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế mới chỉ chiếm hơn 10% vốn hóa.

Bên cạnh đó, niềm tin của nhà đầu tư còn chịu ảnh hưởng bởi các vấn đề liên quan đến quản trị doanh nghiệp và tính minh bạch trong công bố thông tin. Một số doanh nghiệp niêm yết từng phát sinh các tranh luận về chất lượng báo cáo tài chính, các khoản mục kế toán hoặc giao dịch với bên liên quan. Dù không phản ánh toàn bộ thị trường, theo SHS, những trường hợp này khiến các nhà đầu tư tổ chức có xu hướng yêu cầu mức chiết khấu rủi ro cao hơn khi định giá doanh nghiệp.

Theo SHS, vấn đề cốt lõi của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay không nằm ở tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà ở khoảng cách giữa chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế và chất lượng "hàng hóa" trên thị trường vốn.

Để thu hút dòng vốn dài hạn, đặc biệt là vốn ngoại, thị trường cần có cơ cấu ngành cân bằng hơn, nhiều doanh nghiệp chất lượng, quản trị minh bạch và khả năng chuyển hóa tăng trưởng GDP thành tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp. Đây mới là yếu tố quyết định sức hấp dẫn bền vững của thị trường trong dài hạn.

Theo SHS, trong bối cảnh đó, thay vì quá tập trung vào diễn biến của chỉ số, nhà đầu tư nên ưu tiên đánh giá chất lượng doanh nghiệp thông qua một số tiêu chí cốt lõi trước khi xuống tiền.

Trước hết là doanh nghiệp phải có câu chuyện tăng trưởng rõ ràng , được hỗ trợ bởi các động lực cụ thể trong 3-6 tháng tới như kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng, mở rộng thị phần, ra mắt sản phẩm mới, hưởng lợi từ chính sách hoặc các vướng mắc pháp lý được tháo gỡ.

Tiêu chí tiếp theo là định giá hợp lý . SHS lưu ý nhà đầu tư không nên mua đuổi những cổ phiếu đã tăng nóng 30-50% trong thời gian ngắn, mà ưu tiên các doanh nghiệp có mức định giá còn hấp dẫn, chẳng hạn P/E thấp hơn bình quân ngành hoặc P/B dưới 1 lần đối với doanh nghiệp có khả năng cải thiện hiệu quả sinh lời.

Ngoài ra, thanh khoản cũng được xem là điều kiện quan trọng nhằm đảm bảo khả năng giao dịch khi thị trường biến động. SHS gợi ý ưu tiên các cổ phiếu có giá trị khớp lệnh bình quân khoảng 50 tỷ đồng mỗi phiên trong 10 phiên gần nhất.

Đồng thời, nhà đầu tư cần kiểm soát rủi ro riêng của từng doanh nghiệp , xác định trước các yếu tố có thể làm thay đổi luận điểm đầu tư, giới hạn tỷ trọng mỗi mã ở mức khoảng 5% danh mục và tuân thủ kỷ luật cắt lỗ nếu kịch bản đầu tư không còn đúng.

Theo Mai Chi