Lỗ hai năm liên tiếp, giá bán rớt một nửa: Cuộc chiến sinh tồn của ngành pin mặt trời Trung Quốc

Ngành công nghiệp sản xuất tấm pin mặt trời của Trung Quốc tiếp tục sa lầy trong một cuộc chiến tiêu hao khốc liệt, khi các nhà sản xuất ngần ngại cắt giảm năng lực sản xuất dư thừa do lo sợ mất thị phần. Điều này tiếp tục ghì giá sản phẩm xuống thấp hơn nhiều so với mức trước đợt bùng nổ sản xuất vài năm trước.

Sản lượng tấm pin mặt trời trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6 đã giảm 35% so với cùng kỳ năm ngoái, xuống còn 201 gigawatt (GW), theo Hiệp hội Công nghiệp Quang điện Trung Quốc (CPIA) - đánh dấu lần sụt giảm đầu tiên kể từ khi tổ chức này được thành lập vào năm 2014.

Các nhà sản xuất tấm pin Trung Quốc bắt đầu đẩy mạnh sản xuất từ khoảng năm 2022, khi giá năng lượng tăng cao sau cuộc xung đột Nga - Ukraine kích thích kỳ vọng về nhu cầu gia tăng. Tuy nhiên, đà tăng của nguồn cung đã vượt xa tốc độ tăng trưởng nhu cầu, đẩy các nhà sản xuất vào cuộc đua giành giật thị phần và kéo tụt giá thành.

Tình trạng dư thừa nguồn cung dẫn đến cạnh tranh giá cả quá đà trong nhiều lĩnh vực, từ xe điện cho đến ngành nhà hàng. Từ năm 2024, Trung Quốc đã bắt đầu triển khai các biện pháp nhằm giải quyết bài toán này. Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc mùa hè năm ngoái cũng tổ chức một cuộc họp với lãnh đạo các nhà sản xuất tấm pin mặt trời lớn nhằm kiểm soát sự cạnh tranh giá cả thái quá thông qua các biện pháp thu hẹp quy mô công suất sản xuất của các doanh nghiệp.

Mới đây, ông Liu Yiyang, Phó Tổng Thư ký Điều hành CPIA, phát biểu tại một sự kiện ở thành phố Ninh Ba rằng sự sụt giảm sản lượng trong nửa đầu năm 2026 "là tín hiệu cho thấy một sự đảo chiều đang đến gần". Tuy nhiên, nhà phân tích Youru Tan từ BloombergNEF lại nhận định sự sụt giảm này xuất phát từ việc nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mới tại Trung Quốc thu hẹp, thay vì tác động từ chính sách.

Công suất phát điện mặt trời mới được lắp đặt từ tháng 1 đến tháng 6 đã lao dốc 66% so với cùng kỳ năm ngoái, xuống còn 72 GW, theo Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc. Con số này đánh dấu sự sụt giảm sâu so với đợt bùng nổ nhu cầu năm ngoái do phản ứng trước những thay đổi về chính sách giá điện FIT (feed-in tariff).

Khó khăn cùng hội tụ vào một thời điểm vô cùng ảm đạm. Hầu hết các công ty đã phải hoạt động trong tình trạng thua lỗ kể từ năm 2024 do cuộc chiến giá cả tàn khốc; số vụ phá sản ngày một tăng cao. Sau giai đoạn tăng trưởng thần tốc, công xưởng sản xuất pin mặt trời của thế giới giờ đây phải đối mặt với một cuộc thanh lọc mang tính tất yếu.

Đây là năm đầu tiên trong kế hoạch phát triển kinh tế 5 năm mới nhất của Trung Quốc, và nhiều chính quyền địa phương vẫn chưa công bố kế hoạch chi tiết về việc thúc đẩy năng lượng tái tạo cho giai đoạn này.

"Các doanh nghiệp đang ở trong trạng thái nghe ngóng để chờ đợi các biện pháp cụ thể," bà Junko Okazaki tại công ty tư vấn RTS (Tokyo) nhận định.

Hiện các nhà sản xuất tấm pin đang tìm cách đẩy mạnh xuất khẩu. Tuy nhiên, do quy mô quá khổng lồ của thị trường Trung Quốc - vốn chiếm khoảng 60% lượng lắp đặt mới trên toàn thế giới - việc bù đắp cho sự sụt giảm trong nước bằng doanh số ở những nơi khác là vô cùng khó khăn. Các quốc gia khác cũng tỏ ra quan ngại trước việc Trung Quốc xuất khẩu "lạm phát ngược" thông qua làn sóng hàng hóa giá rẻ, trong khi Ấn Độ và Mỹ đang nỗ lực tự xây dựng ngành sản xuất điện mặt trời của riêng mình.

Giá tấm pin mặt trời vẫn chìm trong khủng hoảng. Giá thị trường rơi xuống mức khoảng 11 cent/watt vào cuối tháng 6, theo BloombergNEF, dù có nhích nhẹ so với năm ngoái nhưng vẫn giảm hơn một nửa so với thời điểm khoảng năm 2022, khi các nhà sản xuất bắt đầu lao vào cuộc đua tăng sản lượng.

Tính từ năm 2024 đến nay, đã có hơn 40 công ty năng lượng mặt trời Trung Quốc rơi vào cảnh phá sản, bị thâu tóm hoặc buộc phải hủy niêm yết khỏi các sàn giao dịch chứng khoán. Hãng thông tấn Reuters đưa tin, 1/3 lực lượng lao động tại 5 tập đoàn năng lượng mặt trời lớn nhất nước này đã bị sa thải thẳng tay.

Nhận thấy việc kiếm lời từ bản thân các tấm pin ngày càng không có hy vọng, một số ông lớn trong ngành đang tìm cách đa dạng hóa với các kênh lợi nhuận mới. Cụ thể, Longi Green Energy Technology vào tháng 4 đã công bố "chiến lược tích hợp điện mặt trời và lưu trữ", một kế hoạch phát triển mảng kinh doanh pin thông qua hợp tác với một đối tác Canada để tạo ra giải pháp một cửa cho nhu cầu năng lượng của khách hàng.

Cũng trong tháng 4/2026, JinkoSolar Holding công bố kế hoạch mở rộng sang vận hành trung tâm dữ liệu thông qua một công ty cùng tập đoàn. Nhận thấy nhu cầu về các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo gần như chắc chắn sẽ tăng trưởng, công ty hướng tới việc tạo ra dòng lợi nhuận ổn định bằng cách cung cấp năng lượng cho chính các trung tâm dữ liệu của mình. Tuy nhiên, sẽ cần thời gian để các mảng kinh doanh mới bắt đầu đóng góp vào doanh thu.

Tính đến cuối tháng 7, ít nhất 5 nhà sản xuất tấm pin mặt trời hàng đầu Trung Quốc cho biết họ dự kiến sẽ báo lỗ ròng trong nửa đầu năm 2026. Trong đó, Tongwei và Longi dự báo mức lỗ lần lượt là 5,4 tỷ Nhân dân tệ (801 triệu USD) và 3,8 tỷ Nhân dân tệ.

Theo: Nikkei Asia, The Economist

Vũ Anh

Vũ Anh