Kỳ tích startup 4 tỷ USD của cựu tướng SpaceX: Mới 5 năm tuổi đã nhận được dòng vốn khổng lồ, lọt mắt xanh của Elon Musk

Ở tuổi 65, sau khi dành trọn cả cuộc đời cách mạng hóa ngành động cơ đẩy tên lửa hiện đại, Tom Mueller đau đáu những phép tính tàn khốc về sự cạn kiệt tài nguyên. Ông đặc biệt cảnh báo về cơn khát điện năng tăng theo cấp số nhân và đầy tham lam của các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đại như một mối đe dọa cận kề, nhấn mạnh rằng nếu nền công nghiệp của nhân loại cứ tiếp tục duy trì mô hình tăng trưởng mất kiểm soát như hiện tại, thế giới sẽ sớm ngốn sạch toàn bộ kim loại, khoáng sản và các nguồn dự trữ năng lượng thực tế.

Đối với Mueller, giải pháp không phải là thu hẹp tham vọng, mà là mở rộng dấu chân công nghiệp của nhân loại vào vũ trụ. Nơi đó, Mặt Trăng và các tiểu hành tinh gần Trái Đất chứa hàng tỷ tấn sắt, silicon, băng nước và các kim loại quý hiếm nguyên bản đang chờ được khai thác.

Dịch chuyển trong không gian

Tầm nhìn tốc độ cao và không thỏa hiệp đó chính là động lực thúc đẩy sự ra đời của Impulse Space - startup có trụ sở tại Redondo Beach do Mueller thành lập vào năm 2021, chỉ vài tháng sau khi ông khép lại hành trình lịch sử tại SpaceX.

Impulse hiện đang hướng tới mục tiêu khai phá một mặt trận quan trọng: “Dịch chuyển trong không gian” (in-space mobility) - nghệ thuật phức tạp nhằm điều chuyển các vệ tinh, thiết bị và tương lai là con người, ngay sau khi họ được thả vào quỹ đạo. Thay vì chế tạo những tên lửa đẩy khổng lồ làm rung chuyển mặt đất, Impulse thiết kế các tàu vũ trụ cực kỳ linh hoạt, quá cảnh bên trong khoang hàng của các tên lửa lớn hơn, chờ đợi thời điểm tách ra để đóng vai trò như những chiếc tàu kéo quỹ đạo, trung chuyển các gói hàng giữa độ cao khác nhau.

Lợi thế cạnh tranh cốt lõi của startup này nằm ở tốc độ tuyệt đối - một yếu tố sống còn trong một ngành công nghiệp vốn có lịch sử bị bủa vây bởi những đợt trì hoãn kéo dài đến nghẹt thở. Trong khi đại đa số các vệ tinh hiện đại đang phụ thuộc vào hệ thống động cơ đẩy điện (ion) tuy cực kỳ tiết kiệm nhiên liệu nhưng lại chậm chạp đến mức phải mất tới một năm trời để đi từ quỹ đạo thấp của Trái Đất lên các quỹ đạo địa tĩnh cao hơn (vượt ngưỡng 22.000 dặm), Impulse lại sử dụng các động cơ hóa học tự phát triển, được cung cấp năng lượng bởi hỗn hợp metan lỏng và oxy lỏng có hoạt tính cực cao.

Lựa chọn propellants (chất đẩy) mang tính đột phá đã biến một hành trình di chuyển quỹ đạo kéo dài 6 tháng thành chuyến đi chỉ trong vòng 24 giờ. Về cơ bản, nó đáp ứng tốc độ giao hàng thần tốc theo yêu cầu của một chuyên cơ vận tải xuyên đêm.

Canh bạc logistics táo bạo của Mueller diễn ra vào thời điểm thị trường tài chính đang chứng kiến sự hưng phấn chưa từng có dành cho nền kinh tế ngoài Trái Đất. Tổng chi tiêu cho lĩnh vực không gian toàn cầu được dự báo sẽ tăng vọt từ 600 tỷ USD hiện tại lên mức thiên văn 1,8 nghìn tỷ USD vào giữa thập kỷ tới.

Các quỹ đầu tư mạo hiểm, trong nỗ lực tìm kiếm thế hệ khổng lồ hàng không vũ trụ tiếp theo, đã bơm mức vốn kỷ lục 55,3 tỷ USD vào các startup không gian chỉ riêng trong năm ngoái. Bối cảnh này đã giúp Impulse Space nhanh chóng huy động được hơn 1 tỷ USD, đồng thời thiết lập mức định giá tư nhân lên tới 4,3 tỷ USD.

Dòng vốn chảy xiết này, kết hợp với số cổ phần béo bở nắm giữ từ sớm tại cả SpaceX và liên doanh mới, đã chính thức đưa Mueller vào hàng ngũ các tỷ phú công nghệ toàn cầu vào mùa xuân năm nay, với khối tài sản ròng ước tính đạt 1,7 tỷ USD.

Tuy nhiên, đằng sau những mức định giá hào nhoáng và khối tài sản cá nhân khổng lồ là một canh bạc có rủi ro. Impulse đang đổ hàng trăm triệu USD để phát triển một hệ thống hạ tầng giao thông tốc độ cao cho một phân khúc thị trường phần lớn vẫn đang nằm trên lý thuyết. Giới phân tích ngành chỉ ra rằng, mặc dù các năng lực công nghệ mà Mueller đang xây dựng vô cùng ấn tượng, nhưng chúng được thiết kế để phục vụ cho một nền kinh tế vũ trụ đã trưởng thành và hoạt động siêu tích cực.

Cuộc gặp định mệnh với Elon Musk

Niềm đam mê của Mueller được rèn giũa từ môi trường lao động khiêm tốn tại Saint Maries, Idaho - một thị trấn lâm nghiệp hẻo lánh chỉ có 2.500 cư dân nằm sâu trong vùng Tây Bắc Thái Bình Dương. Là con trai của một thợ đốn gỗ địa phương, ông lớn lên ở một nơi cách xa các phòng thí nghiệm hào nhoáng; tuổi trẻ chỉ là những ngày lái xe xuyên rừng để đi làm tại một cửa hàng tạp hóa địa phương.

Được dẫn dắt bởi một giáo sư toán học trường trung học, người sớm nhận ra tư duy không gian thiên bẩm của ông, Mueller theo học ngành kỹ thuật cơ khí tại Đại học Idaho. Ông nhanh chóng gầy dựng danh tiếng là một thợ chế tạo thực chiến, hiểu rõ thực tế gai góc của máy móc hơn là những nhà lý thuyết học thuật suông.

Đến năm 1985, ông chuyển đến Nam California để làm kỹ sư động cơ đẩy cho TRW, nếm mật nằm gai trong kỷ nguyên vàng của chương trình phòng thủ tên lửa chiến lược “Chiến tranh giữa các vì sao”. Tại đây, ông được tự do chế tạo và thử nghiệm những động cơ tên lửa kỳ dị và có độ biến động cực cao.

Tuy nhiên, khi lĩnh vực quốc phòng ngày càng trở nên quan liêu, Mueller dần cảm thấy thất vọng tột độ trước các hội đồng doanh nghiệp và mớ thủ tục hành chính chậm chạp. Ông tìm kiếm sự tự do sáng tạo tại Sa mạc Mojave vào mỗi dịp cuối tuần cùng Hiệp hội Nghiên cứu Phản lực (RRS). Tại đây, ông đã tự tay chế tạo một động cơ nghiệp dư khổng lồ có lực đẩy lên tới 13.000 pound - công trình đã ngay lập tức lọt vào mắt xanh của Elon Musk vào năm 2002. Musk đã lập tức ký hợp đồng tuyển dụng, biến Mueller trở thành nhân viên chính thức đầu tiên của SpaceX.

Tại SpaceX, Mueller đóng vai trò là “buồng động cơ kỹ thuật” thầm lặng đứng sau những tham vọng vĩ đại nhất của Musk. Ông là người dẫn dắt quá trình phát triển động cơ Merlin mang tính biểu tượng của Falcon 9 - dòng tên lửa hiện đang gánh vác hơn 80% tổng sản lượng phóng vệ tinh trên toàn cầu - trước khi tập trung hoàn toàn vào Impulse Space.

Bên trong trung tâm sản xuất công nghệ cao này, hàng trăm kỹ sư trẻ đang giám sát các máy in 3D độ chính xác cao, nung chảy các hợp kim kim loại quý hiếm trong các khoang kính. Họ đang nỗ lực theo đuổi cùng một chiến lược tích hợp dọc toàn diện từng biến SpaceX thành một thế lực toàn cầu.

Lực lượng Không gian Mỹ đang ráo riết yêu cầu ngân sách 71 tỷ USD cho năm tài chính 2027 để củng cố mạng lưới phòng thủ không gian, cùng với việc NASA liên tục tài trợ cho các căn cứ vĩnh viễn trên Mặt Trăng. Làn sóng chi tiêu an ninh quốc gia này đã mang về cho Impulse gần 400 triệu USD hợp đồng chính phủ. Đây là chiếc đệm giảm chấn vận hành vô cùng quan trọng trong lúc công ty chờ đợi sự xuất hiện của siêu tên lửa Starship từ SpaceX - phương tiện được kỳ vọng sẽ kích hoạt nhu cầu bùng nổ cho các tàu kéo của Impulse.

Dù một số nguồn tin nội bộ băn khoăn việc SpaceX sẽ tận dụng lợi thế để “nghiền nát” startup này, Mueller vẫn tỏ ra hoàn toàn thản nhiên. Ông mỉm cười trước sự thay đổi khó đoán của người sếp cũ và chỉ tập trung hoàn toàn vào làn đường vận hành của riêng mình. Đối với ông, khoảng không gian vô tận giữa các vì sao chỉ là một hệ thống định tuyến phức tạp đang chờ được tinh gọn, làm chủ và đưa vào quỹ đạo kinh doanh thương mại toàn cầu.

Theo: Forbes

Vũ Anh