Không kiếm nổi 1 đồng từ ứng dụng nhưng vẫn nhận hóa đơn hơn 13.000 Bảng Anh vì một bộ font "để quên" trong APK

Một bài chia sẻ của founder nền tảng học lập trình Simzy đang thu hút sự chú ý của cộng đồng lập trình Việt Nam khi kể lại trải nghiệm nhận email yêu cầu thanh toán khoảng 13.300 Bảng Anh (chưa gồm VAT) sau khi một bộ font thương mại được phát hiện còn tồn tại trong phiên bản cũ của ứng dụng. Câu chuyện nhanh chóng tạo ra nhiều tranh luận, không chỉ về bản quyền font chữ mà còn về rủi ro pháp lý mà nhiều nhóm phát triển phần mềm gần như không để ý đến.

Theo chia sẻ của founder Simzy, anh Lê Vĩnh Ngà, sự việc bắt đầu khi anh nhận được email từ FontRadar, đơn vị cho biết họ đại diện cho CoType Foundry, nhà phát hành bộ font Aeonik. Nội dung email nói rằng hệ thống của họ đã quét được phiên bản 2.0.0 của ứng dụng Simzy và phát hiện các file font Aeonik vẫn được nhúng trong APK. Founder cho biết đây chỉ là phiên bản MVP được phát triển trong giai đoạn thử nghiệm.

Ban đầu, anh tải font từ một nguồn khác để thử nghiệm trong trình soạn thảo mã nguồn, nhưng sau đó phát hiện font hiển thị tiếng Việt không như mong muốn nên đã chuyển sang một font miễn phí khác. Tuy nhiên, bộ font cũ lại không được xóa khỏi thư mục assets trước khi phát hành ứng dụng.

Điều khiến cộng đồng bất ngờ là phía gửi email cho rằng việc font không còn được sử dụng trên giao diện hoặc đã bị gỡ bỏ ở các phiên bản sau không làm thay đổi bản chất của hành vi vi phạm. Trong email được founder công khai, FontRadar viết rằng hành vi vi phạm xảy ra ngay khi font được tải từ nguồn không được cấp phép và được nhúng vào ứng dụng mà không có giấy phép phù hợp. Họ cũng nhấn mạnh việc xóa font sau đó không giải quyết được vấn đề và người sử dụng vẫn cần mua giấy phép để bao phủ cả việc sử dụng trong quá khứ lẫn tương lai.

Một ảnh chụp khác cho thấy bảng báo giá yêu cầu mua giấy phép cho một ứng dụng với tổng giá trị 13.300 Bảng Anh, chưa bao gồm 20% VAT. Con số sau thuế lên tới 15.960 Bảng.

Founder Simzy cho biết anh đã giải thích rằng ứng dụng ở thời điểm đó chưa có công ty đứng sau, chưa tạo doanh thu, chưa bật quảng cáo và font cũng không được sử dụng để hiển thị trên bất kỳ màn hình nào. Tuy nhiên, theo nội dung email được chia sẻ, phía yêu cầu vẫn giữ nguyên quan điểm rằng trách nhiệm cuối cùng thuộc về chủ sở hữu ứng dụng trong việc bảo đảm mọi tài sản số được sử dụng đều có giấy phép hợp lệ.

Điều đáng chú ý là trong các email được công khai, FontRadar khẳng định họ không yêu cầu bồi thường thiệt hại hay phụ phí, mà chỉ yêu cầu thanh toán mức giá giấy phép thông thường dành cho ứng dụng. Tuy nhiên, founder Simzy đặt câu hỏi về cơ sở hình thành mức giá hơn 13.000 Bảng, bởi theo tìm hiểu của anh, nhiều giấy phép cá nhân của bộ font này chỉ có giá từ vài trăm USD đến dưới 1.000 USD. Trong các email được chia sẻ, chưa thấy xuất hiện phần giải thích chi tiết về phương pháp tính khoản phí này.

Từ góc độ kỹ thuật, câu chuyện phản ánh một rủi ro khá phổ biến trong quy trình phát triển phần mềm. Trên Android hay iOS, mọi tài nguyên được đóng gói trong gói cài đặt như hình ảnh, âm thanh, biểu tượng hoặc font chữ đều có thể được xem là đã được phân phối cùng ứng dụng. Điều đó đồng nghĩa với việc ngay cả khi font không được gọi để hiển thị trên giao diện, việc nó vẫn tồn tại trong APK hoặc IPA cũng có thể trở thành căn cứ để bên nắm giữ bản quyền đặt ra yêu cầu làm rõ việc cấp phép.

Việc yêu cầu đó có hợp pháp hay không và mức phí có hợp lý hay không lại là câu chuyện khác, phụ thuộc vào điều khoản giấy phép, luật sở hữu trí tuệ của từng quốc gia và chứng cứ của các bên.

Aeonik là một bộ font thương mại do CoType Foundry phát triển, được sử dụng khá phổ biến trong thiết kế thương hiệu và giao diện sản phẩm số. Trên website chính thức, CoType cung cấp nhiều hình thức cấp phép khác nhau tùy mục đích sử dụng như desktop, web, ứng dụng và doanh nghiệp, cho thấy việc sử dụng font trong ứng dụng di động là một loại giấy phép riêng biệt.

Hiện tại, chưa có đủ thông tin công khai để xác nhận FontRadar có phải đơn vị được CoType Foundry chính thức ủy quyền xử lý các vấn đề cấp phép hay không, cũng như chưa có bằng chứng độc lập xác minh việc bộ font Aeonik thực sự còn tồn tại trong APK của phiên bản Simzy 2.0.0 ngoài những gì được hai bên đề cập.

Tương tự, chưa có cơ sở để kết luận đây là một trường hợp "copyright trolling" hay chỉ đơn thuần là hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ của chủ sở hữu font. Những nhận định này vẫn cần thêm tài liệu hoặc xác nhận từ các bên liên quan.

Dù kết quả cuối cùng của vụ việc ra sao, câu chuyện của Simzy vẫn là lời nhắc nhở đáng chú ý đối với cộng đồng phát triển phần mềm. Trong quá trình xây dựng sản phẩm, việc kiểm tra giấy phép của mọi tài nguyên được đóng gói vào ứng dụng, từ font chữ, icon, ảnh minh họa cho tới thư viện mã nguồn, quan trọng không kém việc kiểm thử tính năng. Một file tưởng như "để quên" trong thư mục assets hoàn toàn có thể trở thành khởi đầu của một tranh chấp pháp lý nhiều tháng sau khi sản phẩm đã được phát hành.

Lâm Mộc