Hoang mang vì "tiền tác quyền âm nhạc": Nhiều quán cà phê tắt nhạc, bật thời sự, bóng đá cho khách xem

Âm nhạc từ lâu đã trở thành một phần quen thuộc trong không gian quán cà phê, nhà hàng. Tuy nhiên từ ngày 1/7, việc phát nhạc phục vụ khách không chỉ là câu chuyện trải nghiệm mà còn gắn với một khoản chi phí cụ thể khi mức tiền bản quyền được tính theo diện tích kinh doanh và mức lương cơ sở mới.

Các quán cà phê thích ứng

Sau hơn một tháng mức phí bản quyền mới được áp dụng, nhiều quán cà phê bắt đầu điều chỉnh cách vận hành, trong đó có việc cắt giảm hoặc ngừng sử dụng âm nhạc để hạn chế chi phí phát sinh.

Anh Q., chủ một quán cà phê trên phố Mai Hắc Đế (Hà Nội), cho biết khu vực này vốn tập trung nhiều hàng quán, gánh hàng rong, lượng khách luôn tấp nập. Tuy nhiên, việc siết chặt các quy định về kinh doanh, trật tự vỉa hè, cùng với thay đổi về chi phí bản quyền âm nhạc từ ngày 1/7, khiến anh phải tính toán lại nhiều.

Chẳng hạn như trước đây, quán của anh Q. thường cho khách gọi thêm đồ ăn sáng từ những hàng quán bên ngoài như phở, bánh mì để dùng cùng cà phê. Nhiều khách cũng thích ngồi ở khu vực vỉa hè, vừa uống cà phê vừa ngắm phố phường. Nay, khi việc sử dụng vỉa hè được kiểm soát chặt hơn, quán phải thu gọn không gian kinh doanh.

"Quán tôi đã bỏ toàn bộ bàn ghế bày ở vỉa hè. Về âm nhạc, chúng tôi gần như không sử dụng nữa. Dù là nhạc không lời hay nhạc nước ngoài, tôi vẫn khá lăn tăn về vấn đề bản quyền nên đã nhắc nhân viên không bật nhạc", anh Q. cho hay.

Cũng chia sẻ về vấn đề này, chị Trang, chủ chuỗi M...Kafe sân vườn ở Hà Nội cho biết, do diện tích quán khá rộng, nếu tính toán thêm phí bản quyền âm nhạc mỗi năm sẽ rất cao.

"Mình nghe nói có nhiều ca sĩ cho dùng nhạc miễn phí, nhưng chẳng may nhân viên trông quán không kiểm soát, các bài hát nảy số tự động trên YouTube lại mở thành bài của nghệ sĩ khác sẽ rất phức tạp. Do đó, mình thường không mở nhạc, thay vào đó có thể mở phim trên tivi, các chương trình âm nhạc, thời sự, bóng đá... Thú thật, việc kinh doanh đã khó khăn, chi phí vận hành từ tiền thuê cửa hàng, thuê nhân viên,...đã rất nhiều rồi, mình không muốn gánh thêm khoản phí nào nữa.", chị Trang nói.

Không chỉ chủ quán, khách hàng cũng nhận thấy sự thay đổi trong không gian cà phê thời gian gần đây.

Thúy Nhung (20 tuổi), người thường xuyên đến quán cà phê để học tập và làm việc, cho biết cô nhận thấy nhiều quán không còn mở nhạc trẻ Việt Nam thường xuyên như trước. Thay vào đó là nhạc Hàn Quốc, Âu Mỹ hoặc các bản nhạc không lời.

"Mình ủng hộ việc các quán phải trả phí bản quyền khi sử dụng âm nhạc, bởi những bài hát này được dùng trong hoạt động kinh doanh chứ không chỉ để nghe cá nhân. Gần đây, một số quán không mở nhạc nữa, mình thấy cũng không quá quan trọng. Bởi không gian cũng yên tĩnh hơn, mình có thể trò chuyện với bạn bè mà không phải nói quá to, cũng ít bị phân tâm hơn", Nhung nói.

Ở góc nhìn của người hành nghề pháp lý, Luật sư Phan Kế Hiền, Giám đốc Công ty Luật Bảo Tín (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết, tại Điểm b Khoản 1 Điều 26 và Điểm b Khoản 1 Điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ có quy định:

- Trường hợp tác phẩm đã được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép định hình trên bản ghi âm, ghi hình công bố nhằm mục đích thương mại thì tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình này trong hoạt động kinh doanh, thương mại không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả của tác phẩm đó theo thỏa thuận kể từ khi sử dụng; trường hợp không đạt được thỏa thuận thì thực hiện theo quy định của Chính phủ.

- Tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại trong hoạt động kinh doanh, thương mại không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền theo thỏa thuận cho người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng kể từ khi sử dụng; trường hợp không đạt được thỏa thuận thì thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Theo Điều 34 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, các hoạt động kinh doanh, thương mại trong quy định trên bao gồm: sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại để sử dụng tại nhà hàng, quán cà phê, khách sạn, cửa hàng, siêu thị; khu vui chơi, giải trí, trung tâm thương mại; câu lạc bộ thể dục, chăm sóc sức khỏe - thẩm mỹ; cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke; quán bar, vũ trường; trong hoạt động hàng không, giao thông công cộng và các hoạt động kinh doanh, thương mại có bản chất tương tự.

"Như vậy, khi quán cà phê sử dụng nhạc thì không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền liên quan đối với bản ghi âm, ghi hình theo thỏa thuận kể từ khi sử dụng", Phan Kế Hiền nói.

Trường hợp không đạt được thỏa thuận thì phải trả tiền bản quyền theo biểu mức quy định tại Phụ lục II của Nghị định 17/2023/NĐ-CP. Cụ thể, số tiền bản quyền chi trả (tính theo năm) = Mức lương cơ sở x Hệ số điều chỉnh (Hệ số điều chỉnh tính theo sức chứa hoặc diện tích/địa điểm theo năm sử dụng).

Nhiều nghệ sĩ, đơn vị chủ động cho sử dụng nhạc miễn phí

Giữa lúc các quán cà phê, nhà hàng phải tính toán lại chi phí khi sử dụng âm nhạc, một số nghệ sĩ và đơn vị sở hữu bản ghi đã chủ động mở quyền sử dụng miễn phí trong những phạm vi nhất định.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung mới đây công bố 7 trường hợp được sử dụng các ca khúc của anh mà không phải trả tác quyền. Chính sách này chủ yếu dành cho hoạt động giáo dục, trường học, chương trình cộng đồng, hoạt động của nhà chùa, nhà thờ, các tiết mục của học sinh, sinh viên và những nhu cầu cá nhân không mang tính thương mại.

Trước đó, ca sĩ Noo Phước Thịnh và nhạc sĩ Nguyễn Thanh Hưng cũng cho biết không thu tiền bản quyền khi các quán cà phê, nhà hàng sử dụng những ca khúc thuộc phạm vi quyền của mình.

Đáng chú ý, ngày 18/8, đơn vị sản xuất chương trình Tinh Hà “Say Hi” thông báo cấp quyền sử dụng miễn phí các bản ghi âm thuộc danh mục nhạc của chương trình để làm nhạc nền tại quán cà phê, nhà hàng và nhiều địa điểm kinh doanh trên toàn quốc. Chính sách áp dụng từ ngày 18/8 đến hết 18/11/2026, với 24 ca sĩ tham gia chương trình.

Tuy nhiên, quyền miễn phí này có giới hạn: Các đơn vị chỉ được phát nhạc làm nhạc nền tại địa điểm vật lý thông qua nền tảng hoặc kênh phát chính thức; việc sao chép, chỉnh sửa, đưa nhạc vào quảng cáo, video hay sử dụng để biểu diễn vẫn phải xin phép theo quy định.

Tinh hà say hi có sự tham gia của 24 ca sĩ gồm Quang Hùng MasterD, Wren Evans, Dương Domic, JSOL, buitruonglinh, HURRYKNG, Pháp Kiều, Song Luân, CongB, Sơn.K, Captian Biy, Wean, Ali Hoàng Dương, Vương Bình, Cody Nam Võ, Jaysonlei, Dillan, Đặng Hồng Hải, Ivan, Thể Thiên, HYO, CoolKid, Kimlong và Xuân Định KY. Chương trình đã trải qua ba vòng với nhiều ca khúc được chia sẻ trên mạng xã hội như Secret, Mưa vội phóng, IDNAT, Mộng duyên...

Giả Hủ