‘Giang hồ mạng’ Huấn Hoa Hồng, Phú Lê bỏ túi hàng trăm tỷ đồng: Chuyên gia chỉ ra thứ biến hàng triệu người xem thành khách hàng

Bán nước hoa, thịt trâu thu tiền tỷ

Trong quá trình mở rộng điều tra, ngày 14/8/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an ra Quyết định bổ sung quyết định khởi tố bị can đối với Bùi Xuân Huấn về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Trước đó ít ngày, nhà chức trách đã ra lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Bùi Xuân Huấn về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”.

Cơ quan công an cáo buộc Huấn chiếm đoạt tiền của nhiều cá nhân, tổng hơn 3 tỷ đồng. Huấn cùng vợ (Phạm Thị Ngọc Linh) và các đồng phạm mua bán nước hoa với tổng doanh thu hơn 300 tỷ đồng, nhưng không xuất hóa đơn giá trị gia tăng, để doanh thu ngoài sổ sách kế toán. Việc này gây thiệt hại nhiều tỷ đồng cho Ngân sách Nhà nước.

Huấn còn huy động tiền từ thiện của nhiều tổ chức, cá nhân, tổng cộng hàng chục tỷ đồng, song có dấu hiệu sử dụng sai mục đích.

Huấn cũng bị cáo buộc có phát ngôn, truyền bá nội dung phản cảm, tạo ra những tranh cãi, mâu thuẫn với những cá nhân khác có ảnh hưởng trên không gian mạng. Điều này làm ảnh hưởng đến nhận thức, tư tưởng của nhiều thành phần trong xã hội. Đặc biệt là ảnh hưởng đến thế hệ trẻ, gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực, bức xúc trong xã hội.

Tiếp sau Huấn, ngày 18/8/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội ra Quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Lê Văn Phú (tức Phú Lê) và một số cá nhân về hành vi “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” và “In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách Nhà nước”.

Từ năm 2021 đến năm 2025, công ty của Phú đã nhập hàng hóa từ nhiều công ty, sau đó bán ra thị trường nhưng không lập hóa đơn và khai thuế đầy đủ. Ngoài sử dụng các tài khoản của công ty, Lã Thúy Kiều (vợ Phú) và Phú đã sử dụng 10 tài khoản ngân hàng cá nhân để nhận tiền thu được từ hoạt động kinh doanh lên đến hơn 107 tỷ đồng.

Số tiền trên không được hạch toán đầy đủ vào sổ sách kế toán của công ty. Sau đó, để hợp thức hóa số tiền đã nhận, đồng thời giảm số tiền thuế phải nộp, Kiều đã khai báo và nộp thuế dưới danh nghĩa Hộ kinh doanh Lã Thúy Kiều, gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước.

Chỉ 1 tuần sau, Vũ Hoàng Hải (tên thường gọi Hải Sapa TV) cũng đã bị khởi tố về hành vi “Lừa dối khách hàng”.

Quá trình điều tra, thu thập tài liệu, lực lượng chức năng xác định: Vũ Hoàng Hải lợi dụng ảnh hưởng trên các nền tảng mạng xã hội chỉ đạo vợ là Bùi Thị Kim Tuyên k‎ý hợp đồng tiêu thụ bán sản phẩm “Thịt trâu sấy khô tê cay do Công ty CP sản xuất và Thương mại tổng hợp Hoàng Nam nhập nguyên liệu thịt trâu đông lạnh Ấn Độ về sản xuất”, sau đó Vũ Hoàng Hải và vợ quảng cáo trên các nền tảng mạng xã hội là “Thịt trâu sấy đặc sản tây bắc và in logo của Hải Sapa TV” để bán ra thị trường.

Từ năm 2022 đến năm 2025, Bùi Thị Kim Tuyên đã mua của Công ty Hoàng Nam số lượng “Thịt trâu sấy khô tê cay” với số tiền 30 tỷ đồng để bán ra thị trường.

Vì sao chúng ta mua hàng của 'giang hồ mạng'?

41 tuổi, Huấn được nhiều người biết đến trên mạng xã hội với tài khoản Facebook Huấn Hoa Hồng có 3,7 triệu lượt theo dõi và tài khoản TikTok có 5,9 triệu lượt. Huấn hai lần bị phát hiện dương tính với ma túy hồi năm 2019, 2020. Ngoài ra, anh ta cũng một số lần bị xử phạt hành chính về các vi phạm khác nhau.

Huấn Hoa Hồng, Hải Sapa TV, hay Phú Lê và nhiều cá nhân khác vừa bị bắt, thường được gọi với cái tên “giang hồ mạng”. Họ nổi tiếng với hàng trăm nghìn, hàng triệu lượt theo dõi trên các nền tảng mảng xã hội.

Tại sao họ có thể dễ dàng bỏ túi hàng trăm tỷ đồng chỉ từ việc xuất hiện và gây hấn trên các nền tảng online?

Với câu hỏi này, Thạc sĩ Khanh Lường, giảng viên ngành Truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, điểm mạnh của những ‘giang hồ mạng’ kiểu này không nằm ở kiến thức chuyên môn mà ở quan hệ parasocial - cảm giác người xem biết và hiểu người livestream như một người quen.

Các cá nhân như Huấn Hoa Hồng, Phú Lê xây dựng hình ảnh gần gũi, nói chuyện trực diện, sử dụng ngôn ngữ đời thường và liên tục chia sẻ đời sống cá nhân. Khi người theo dõi đã hình thành sự đồng cảm, lời giới thiệu sản phẩm của họ dễ được tiếp nhận như lời khuyên từ một người quen, thay vì một quảng cáo.

Bên cạnh đó là hiệu ứng social proof (bằng chứng xã hội) với hàng nghìn bình luận ‘chốt đơn’, số lượng người xem trực tiếp, đồng hồ đếm ngược, thông báo ‘sắp hết hàng’ và các chương trình giảm giá tạo cảm giác rằng ‘mọi người đều đang mua’. Người tiêu dùng vì thế không còn đánh giá sản phẩm độc lập mà dựa vào hành vi của cộng đồng.

Cuối cùng, livestream còn tạo ra FOMO - fear of missing out (cảm giác sợ bị bỏ lỡ) thúc giục hành vi mua ngay để được giá tốt, quà tặng hoặc ‘suất cuối’. Khi tốc độ giao dịch được đẩy lên cao, người mua có ít thời gian kiểm tra nguồn gốc, thành phần, tiêu chuẩn hay đánh giá độc lập.

'Phong sát'?

Đối với vấn đề khi mua phải các sản phẩm kém chất lượng do những ‘giang hồ mạng’ rao bán, theo bà Khanh, rủi ro không chỉ nằm ở người livestream mà có thể trải dài từ nhà cung cấp - đơn vị gia công - nhập khẩu - kho hàng - đơn vị phân phối - người bán - nền tảng. Các mô hình nhiều tầng khiến cơ quan quản lý khó xác định ai thực sự chịu trách nhiệm.

Một số thủ đoạn thường thấy trong các vụ việc tương tự đã được cơ quan thuế Trung Quốc phát hiện là sử dụng nhiều pháp nhân, tài khoản hoặc dòng tiền khác nhau; tách doanh thu bán hàng khỏi thu nhập hoa hồng; hoặc đưa giao dịch sang kênh riêng.

Ở góc độ hàng hóa, vấn đề có thể xuất hiện tại khâu công bố tiêu chuẩn, nguồn gốc xuất xứ, nhãn phụ, chứng từ nhập khẩu, gia công theo hợp đồng và quảng cáo công dụng. Nếu dữ liệu giữa các khâu không được liên thông, một sản phẩm có thể có hồ sơ hợp pháp trên giấy tờ nhưng thông tin quảng cáo tới người tiêu dùng lại hoàn toàn khác.

Để quản lý các mô hình kinh doanh hàng như trên, đại diện RMIT khuyến nghị, mô hình hiệu quả không nên là 'xem livestream -> phát hiện sai phạm -> lập biên bản', mà phải quản lý/giám sát theo thời gian thực dựa trên mức độ rủi ro.

Việc cần làm đầu tiên là nhà chức trách xây dựng hệ thống AI có khả năng quét livestream và nhận diện các tín hiệu rủi ro: tuyên bố công dụng quá mức, hàng hóa thuộc nhóm nhạy cảm, giá bất thường, doanh số đột biến, sử dụng nhiều tài khoản, thay đổi liên tục thông tin người bán hoặc lượng giao dịch không tương xứng với doanh thu khai thuế.

Tiếp đến là xây dựng cơ sở dữ liệu định danh thống nhất kết nối thông tin người bán, doanh nghiệp, mã số thuế, sản phẩm, hóa đơn, logistics và thanh toán.

Luật Thương mại điện tử 2025 đã đi theo hướng này khi quy định xác thực người bán và trách nhiệm cụ thể đối với livestream, KOL/KOC. Như vậy, cơ quan quản lý không cần kiểm tra mọi livestream; thay vào đó, hệ thống tự động xếp hạng rủi ro, chỉ chuyển các trường hợp nguy cơ cao cho con người kiểm tra.

Lấy ví dụ với phóng viên về cách các nước quản lý những người nổi tiếng trên không gian mạng, nữ thạc sĩ cho hay, Trung Quốc đang tiến khá xa theo hướng định danh + dữ liệu + trách nhiệm nền tảng.

Quy định mới về livestream trên thương mại điện tử có hiệu lực từ tháng 2/2026 của Quốc gia này yêu cầu nền tảng xác minh danh tính người vận hành livestream và người livestream, lưu trữ thông tin giao dịch, đồng thời cho phép xử lý các nền tảng không thực hiện nghĩa vụ xác minh.

Đáng chú ý hơn, cơ quan thuế Trung Quốc yêu cầu các nền tảng internet, bao gồm cả nền tảng livestream, cung cấp thông tin liên quan đến thuế. Nhờ đó, cơ quan thuế có thể đối chiếu lượng người theo dõi - doanh số - hoa hồng - dòng tiền - thu nhập khai báo. Các vụ án gần đây cho thấy mô hình phân tích dữ liệu này đã được sử dụng để phát hiện doanh thu bất thường.

Tại Mỹ, Uỷ ban Thương mại Liên bang (FTC) yêu cầu những người có sức ảnh hưởng phải công khai rõ ràng quan hệ tài chính với thương hiệu, không được quảng cáo sản phẩm mà mình chưa sử dụng hoặc đưa ra tuyên bố không có bằng chứng.

Do đó, Thạc sĩ Khanh Lường cho rằng, bài học quan trọng nhất cho Việt Nam không phải là sao chép mô hình “phong sát”, mà là xây dựng hệ sinh thái trách nhiệm liên thông, gồm: 'định danh người bán -> xác thực KOL/KOC -> xác thực sản phẩm ->lưu vết giao dịch -> liên thông dữ liệu thuế -> AI phát hiện rủi ro -> phản ứng nhanh -> truy cứu trách nhiệm'.

“Việt Nam hiện đã có nền tảng pháp lý quan trọng với Luật Thương mại điện tử 2025, thách thức tiếp theo không còn chủ yếu là ‘có luật hay chưa’, mà là dữ liệu có liên thông hay không, công nghệ có đủ nhanh hay không và các nền tảng có thực sự phải chịu chi phí của việc không kiểm soát hay không”, bà phân tích.

Quảng Định