Giá xăng tăng chóng mặt, 1 quốc gia lại "cười lớn" vì kịch bản này đã chờ từ lâu: Đến lúc bung hàng rồi?

Cuộc xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran đã làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu hóa thạch quan trọng từ Trung Đông, đẩy giá dầu thô vọt lên mức 119 USD/thùng vào tuần trước. Điều này dấy lên nỗi lo ngại về tình trạng lạm phát trầm trọng hơn, thậm chí là một cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, sự hỗn loạn này dường như lại đến vào thời điểm không thể thuận lợi hơn đối với ngành công nghiệp xe điện của Trung Quốc, theo CNN.

Dù quốc gia này đang sản xuất và xuất khẩu xe điện nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác, nhưng các nhà sản xuất xe trong nước lại đang phải đối mặt với cuộc chiến cạnh tranh giá khốc liệt và đà tăng trưởng chậm lại tại thị trường nội địa. Các thương hiệu Trung Quốc đang chịu áp lực ngày càng lớn trong việc tìm kiếm những thị trường thay thế.

Hiện nay, khi xe điện Trung Quốc ngày càng rẻ hơn thì giá xăng lại ngày càng đắt đỏ. Các nhà phân tích nhận định, sự kết hợp này có khả năng sẽ "tiếp thêm lửa" cho quá trình mở rộng toàn cầu của ngành công nghiệp này, đặc biệt là tại các quốc gia châu Á – những nơi đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất từ tình trạng thiếu hụt nhiên liệu.

Ông Tu Le, Giám đốc điều hành của Sino Auto Insights – một đơn vị tư vấn tập trung vào lĩnh vực ô tô, cho biết: “Các thương hiệu Trung Quốc có tiềm năng xâm nhập mạnh mẽ vào thị trường châu Á nhờ vào chi phí xăng dầu tăng cao. Tôi kỳ vọng họ sẽ tận dụng tối đa lợi thế này”.

Bất chấp việc đầu tư vào năng lượng tái tạo tại châu Á đang ngày một tăng, cuộc xung đột kéo dài ba tuần qua tại Trung Đông đã làm lộ rõ sự phụ thuộc dai dẳng của khu vực này vào dầu mỏ nhập khẩu. Khoảng 60% nguồn cung dầu thô của châu Á đến từ Trung Đông thông qua eo biển Hormuz – nơi Iran đang thắt chặt đáng kể các luồng vận chuyển hàng hóa.

Trong một báo cáo gần đây, tổ chức tư vấn năng lượng Ember đã gọi xe điện là “đòn bẩy lớn nhất để cắt giảm chi phí nhập khẩu”. Tổ chức này ước tính việc sử dụng xe điện trong năm qua đã giảm mức tiêu thụ dầu thô toàn cầu khoảng 1,7 triệu thùng mỗi ngày – tương đương khoảng 70% lượng xuất khẩu của Iran vào năm 2025.

Đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi

Tương tự như cách cuộc xung đột Nga - Ukraine thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo tại châu Âu, các nhà phân tích cho rằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ hiện nay có thể là một bước ngoặt khác cho ngành năng lượng sạch tại châu Á.

“Khi giá tăng đột biến trong một môi trường lạm phát thấp, người ta có thể tặc lưỡi bỏ qua,” ông Lauri Myllyvirta, nhà phân tích chính và đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA), nhận định.

“Nhưng khi điều đó lặp lại, nó sẽ là khoảnh khắc ‘không thể để bị lừa lần thứ hai’, giúp mọi người nhận ra một thực tế rằng giá cả luôn biến động và việc lái một chiếc xe chạy xăng chỉ khiến bạn luôn phải đối mặt với những rủi ro đó.”

Tại Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu hơn 40% lượng dầu từ Trung Đông, chiến lược chuyển hướng sang năng lượng tái tạo đã bắt đầu hái quả ngọt. Với kho dự trữ dầu lớn nhất thế giới, đồng thời là nhà sản xuất điện gió và điện mặt trời lớn nhất, Trung Quốc có khả năng chống chịu trước cuộc khủng hoảng năng lượng tốt hơn so với các quốc gia châu Á khác.

Ông Myllyvirta ước tính rằng sự phổ biến của xe điện tại Trung Quốc – hiện chiếm khoảng 50% doanh số xe mới và khoảng 12% tổng số xe đăng ký – đã giúp cắt giảm gần 10% lượng tiêu thụ dầu của quốc gia này trong năm ngoái.

“Dưới góc độ của Trung Quốc, kịch bản này chính xác là những gì họ đã dự tính khi theo đuổi chiến lược an ninh năng lượng,” ông nói thêm.

Ông Zhu Zhaoyi, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Trung Đông thuộc Trường Kinh doanh HSBC Đại học Bắc Kinh, cho rằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ có thể đẩy nhanh các mục tiêu năng lượng sạch hiện tại của Trung Quốc – cụ thể là đạt đỉnh phát thải vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.

“Ban lãnh đạo Trung Quốc đã từng chứng kiến kịch bản này trước đây. Mỗi khi Trung Đông bất ổn, bài học cũ lại được củng cố: Phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu không chỉ có hại cho môi trường, mà còn là vấn đề an ninh quốc gia,” ông Zhu nhấn mạnh.

Áp lực bủa vây thị trường xe điện

Sự hỗ trợ từ chính phủ đã giúp Trung Quốc trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về xe điện giá rẻ, nhưng đồng thời cũng tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt cho các nhà sản xuất nội địa. Nhiều doanh nghiệp trong số đó hiện đang phải chật vật để tồn tại trong một thị trường dư thừa nguồn cung.

Công ty tư vấn AlixPartners ước tính rằng chỉ có khoảng 15 trong số 129 thương hiệu xe điện Trung Quốc hiện diện trên thị trường năm 2024 là có khả năng duy trì tài chính ổn định vào năm 2030. Các nhà phân tích dự báo nhu cầu trong nước sẽ còn chậm lại khi chính phủ Trung Quốc dần cắt bỏ các khoản trợ cấp hỗ trợ người dân mua xe điện.

Sự tăng vọt của giá dầu gần đây có thể mang lại cú hích cần thiết tại thị trường nội địa, nhưng các hãng xe vẫn cần thị trường nước ngoài để hấp thụ lượng cung dư thừa.

“Ngay cả khi giá dầu tăng giúp ‘miếng bánh’ xe điện tại Trung Quốc lớn hơn, nó cũng không thể tăng gấp đôi quy mô ngay lập tức,” ông Yichao Zhang, chuyên gia tư vấn ô tô tại AlixPartners, cho biết. “Tôi không nghĩ điều này có thể giải quyết vấn đề dư thừa công suất ngay tức thì.”

Tình trạng dư thừa công suất này khó có thể mang lại lợi ích cho người tiêu dùng tại Mỹ, nơi các mức thuế quan nghiêm ngặt đã gần như chặn đứng xe điện Trung Quốc.

Tuy nhiên, tại châu Á, các quốc gia đang ráo riết tìm cách cắt giảm sử dụng năng lượng khi dự trữ nhiên liệu sụt giảm. Một số quốc gia như Thái Lan, Philippines đã khuyến khích người dân làm việc tại nhà và hạn chế sử dụng điều hòa nhiệt độ. Các nhà sản xuất xe điện hàng đầu cũng đã bắt đầu triển khai các chương trình ưu đãi cho ô tô và xe máy điện kể từ sau xung đột Iran nổ ra.

Ông Lam Pham, nhà phân tích năng lượng châu Á tại Ember, cho biết xe điện Trung Quốc có lợi thế lớn tại hầu hết các thị trường châu Á nhờ khả năng cạnh tranh về giá, công nghệ pin tiên tiến và chuỗi cung ứng toàn diện.

“Sự biến động của giá nhiên liệu tăng cao cùng với sự hỗ trợ chính sách mạnh mẽ đồng nghĩa với việc thị trường xe điện ở châu Á sẽ tăng trưởng nhanh chóng. Sự mở rộng này sẽ có lợi cho tất cả các nhà sản xuất xe điện, nhưng đặc biệt là những đơn vị có thể mở rộng quy mô nhanh chóng và cung cấp các dòng xe giá cả phải chăng,” ông nhận định.

Theo Quốc Vinh